ΓΡΗΓ: ΦΙΛ. ΚΟΣΤΑΡΑΣ (τοῦ Πανεπιστημίου ̓Αθηνῶν) Τὸ ἄχθος τῆς ὑπάρξεως καὶ τὸ πάθος τῆς ζωῆς «Πῶς εἶναι ἡ ζωὴ τόσο ἀσήμαντη καὶ κενή!.. Ἐνταφιάζει κανεὶς τὸν "Ανθρωπο' τοῦ βάζει τὴν ταφόπετρα" τοῦ ρίχνει τρεῖς φτυαριὲς χῶμα... ποιός θὰ ἔχει τὴν τύχη νὰ εἶναι ὁ τελευταῖος ζωντανός; Ποιός θὰ ρίξει τὶς τελευταῖες τρεῖς φτυαριὲς γῆς στὸν τελευταῖο νεκρό,» Ζαῖρεν Κίρκεγκωρ! 1. Ἡ ἑτερονομία τοῦ Ανθρώπου Μὲ τὴν ἐξουσιαστικὴ δύναμη τῆς μάζας, μὲ τὸν μαζισμὸ ἀπειλεῖται νὰ ἀνακοπεῖ ὁ βαθμιαῖος ἐξανθρωπισμός, ἡ προοδευτικὴ ἀνθρωποποίηση μέσα στὴν Ἱστορία, ἡ καλλιέργεια τοῦ ἀνθρώπου καὶ ὁ ἐξευγενισμός του. Ὃ ὁποῖος ἐξαρτᾶται κυρίως ἀπὸ τὴν προσπάθεια κάθε νέας γενεᾶς νὰ ἐπιδρᾶ μὲ τὴν παιδεύουσα καὶ πολιτική της πράξη μέσῳ τοῦ ἑκάστοτε παρόντος ἐπάνω στὸ μέλλον, γιὰ ἕνα ἀνθρωπινώτερο μέλλον’ νὰ ὑπερβαίνει δηλ. τὶς ἐπιτευχθεῖσες ἐξελικτικὲς μορφὲς καὶ νὰ ἀνεβαίνει σὲ νέα, ὑψηλότερα πολιτιστικὰ ἐπίπεδα. ̓ Φοβᾶται κανεὶς ὅτι ἡ διαδικασία πολτοποιήσεως τῆς ἰδέας τοῦ ̓Ανθρώπου ὡς προσώπου ἔχει ἀρχίσει. Ὁ συγκεκριμένος ἄνθρωπος ἐξαφανίζεται μέσα στὴν ἀνθρωπότητα ὡς ἀφηρημένη ἔννοια: τὸ ἐλεύθερο καὶ ὑπεύθυνο ἄτομο ὡς «ἐγὼ» βυθίζεται μέσα στὴ διαλεκτικὴ τῆς παγκόσμιας ἱστορίας καὶ δὲν εἶναι ὁρατὸ οὔτε μὲ τὰ πλέον ἰσχυρὰ μεγεθυντικὰ ὄργανα. μὴ “Ὅμως ὅλη ἡ πολιτιστικὴ δημιουργία στηρίζεται ἐπάνω στὶς ὀργανωτικὲς στιγμὲς κινήσεις τοῦ «ἐγώ» καὶ χτίζεται ἀπὸ τὶς ἀτομικὲς ροπὲς τῆς συνειδήσεως κατὰ δύο τρόπους: Μὲ δραστικὴ κυριαρχία, δηλ. ἄρνηση τῆς Φύσης, καὶ συγχρόνως μὲ ἀτελεύτητη σύνδεση καὶ σχέση ζῶσα πρὸς τὴ Φύση. Ἡ ἀμφισβήτηση τοῦ «ἐγώ», ἡ πτώχευση τοῦ ἀτομικοῦ συνειδέναι μετέτρεψε σὲ μηχανικὴ τὴ σχέση αὐτή, ἐνῶ πρόκειται γιὰ ὁρμὴ ζωῆς, γιὰ πνεῦμα ζωῆς, γιὰ χαρὰ δημιουργίας. Σιγὰ - σιγὰ ἡ μηχανικὴ αὐτὴ σχέση εἰσέβαλε στὸν κοινωνικὸ χῶρο καὶ ἔγινε ἀπρόσωπη δοσοληψία, ἐξάρτηση, ἑτερονομία, ὑποτέλεια, ἀνελευθερία. 2. Πνευματικὴ χρεωκοπία καὶ ἀπονεύρωση τῆς ζωῆς Ὃ ἄνθρωπος δὲν αἰσθάνεται αὐτοδύναμος, διότι δὲν ἐπιβεβαιώνει μέσα στὰ εὐρύτερα σύνολα τὴν μοναδικότητά του, τὴν ἀτομικότητά του, τὴν ἰδιαίτερη καὶ ἀνεπανάληπτη ὀντολογική του ποιότητα καὶ ταυτότητα’ διότι ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς του εἶναι ἔξω ἀπὸ τὸ «ἐγώ» του, ἔξω ἀπὸ τὸν ἑαυτό του: διότι ζῆ εἰς τὸ ἔλεος καὶ ἀπὸ τὸ ἔλεος τῶν ἄλλων. Μὲ μιὰ λέἔη: ὁ ἄνθρωπος κατήντησε παθητικὸ καὶ ἀποδεκτικὸ ἄτομο, ἐνῶ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐνεργὸ καὶ αὐτόνομο πρόσωπο. ἁ Ἢ ἰσοπέδωση τοῦ προσώπου ὁδήγησε στὴν πλέον ἐπικίνδυνη ἀπὸ ὅλες τὶς καταστροφές: στὴν πνευματικὴ χρεωκοπία τοῦ κόσμου καὶ τὴν ἀπονεύρωση τῆς ζωῆς. Ἣ βαθειὰ καὶ σκοτεινὴ κοσμικὴ νύχτα πλησιάζει. Ο μεγάλος ἐρημίτης τῆς Κοπεγχάγης Ζ. Κίρκεγκωρ (δότεπ ΚιεΓκεραστά, 183-855), ὁ πατέρας τοῦ ὑπαρξισμοῦ, βιώνει τὴν ἀγωνία καὶ τὴν ὀδύνη τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου, ποὺ ἀπειλεῖται ἀπὸ τὴ μᾶζα, καὶ μὲ σφοδρότητα φυσικοῦ φαινομένου ἐπιτίθεται ἐναντίον τοῦ ὄχλου, τῶν πολλῶν, τοῦ πλήθους: Ὃ ὄχλος, ἣ μᾶζα, τὸ πλῆθος εἶναι ἣ ἀναλήθεια, τὸ ψεῦδος, ὁ κίνδυνος. Διότι ἐξουθενώνουν τὸν ἕνα καὶ νεκρώνουν τὴν ὕπαρξη. . Ἢ ἀνθρώπινη ὕπαρξη ἔχει ριφθεῖ στὸ χάος τῶν καιρῶν' ἡ ζωή, ἀσήμαντη καὶ κενή, ἀπώλεσε τὴν ἐσωτερικότητά της' ὁ βίος ἔγινεν ἀγελαῖος' οἱ διαπροσωπικὲς σχέσεις ἁρπα-