ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
52ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1986
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Η πνευματική κατάσταση του καιρού μας (14η συνέχεια) — JASPERS, KARL
Πρωτογενές κείμενο, χωρίς καμία ἐπέμβαση
ΚΑΕΙ, ΙΑΣΡΕΚΣ
Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ µας
(Δέκατη τέταρτη συνέχεια)
3. Τὸ ἀκατανόητο τοῦ ὅλου
"Αν τὸ ὅλο θεωρηθεῖ σὰν μιὰ παγκόσμια πραγματικότητα, τότε ἀποκτᾶ κύρος ἡ ἀν-
τίληψη μιᾶς γενικῆς κατάστασης, ὅλων τῶν ἀνθρώπων (ἤ περιορισμένων ἀνθρωπίνων µα-
ζῶν) σὰν γενικοῦ συμφέροντος. Στὰ διάφορα σχέδια τὸ γενικὸ αὐτὸ συμφέρον ἐκδηλώνε-
ται σὲ ἐξαιρετικὰ ἑτερογενεῖς μορφές: σὰν ἡ οὐτοπία ἑνὸς ὑγιοῦς συστήµατος γιὰ τὴν πα-
ροχὴ τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν τῆς ζωῆς γιὰ τὶς µάζες, ὑπὸ τοὺς ὅρους μιᾶς μόνιμης
εἰρήνης σὰν ἡ μεταφυσικὴ ἑνὸς πολιτειακοῦ καθ’ ἑαυτοῦ εἶναι, ποὺ τὸ κάθε τι ἄλλο πρέ-
πει νὰ ὑπηρετήσει' σὰν ἕνα πλαίσιο τοῦ πνεύματος, ὅπου δίδεται ἡ γενικὴ ἐπιδοκιμασία
στὴν ἰδέα ἑνὸς κινήματος, ποὺ θὰ μεταβάλλει τὸν κόσμο μὲ τὴν λειτουργία δυνάμεων ἐρ-
γαζοµένων σ᾽ αὐτό, χωρὶς καμμιὰ προσπάθεια πρόβλεψης τοῦ μέλλοντος (καθὼς οἱ τά-
σεις τοῦ κινήματος θὰ ἀποκαλυφθοῦν µόνο σ᾽ ἕνα ἀπρόβλεπτο μέλλον)" σὰν τὸ πλαίσιο
τοῦ πνεύματος γιὰ αὑτοπεριορισμὸ ἐκ µέρους τῆς πολιτείας καὶ τῆς κοινωνικῆς κατα-
σκευῆς χάριν ἀπαράβατων ἀνθρώπινων δικαιωμάτων καὶ χάριν ἑνὸς κενοῦ ποὺ θ᾽ ἀφήσει
ἔδαφος γιὰ τὴν δυνατὴ ἑαυτότητα τοῦ ἀτόμου στὰ πολλαπλὰ ἀναπτύγματά της! σὰν ἡ ἱ-
στορικὴ ζωὴ ἑνὸς ἐθνικοῦ λαοῦ.
Οἱ μορφὲς αὐτὲς συγκρίνονται στὸ πνευματικὸ ἐπίπεδο, καὶ ὑπάρχει ἔδαφος γιὰ τὴν ἐ-
νεργοποίηση σκοτεινῶν προηγουμένως κινήτρων. Τὸ καθένα ὅμως ἀπὸ αὐτὰ εἶναι ἐσφαλ-
µένο, στὸ μέτρο ποὺ ἀξιώνει ὅτι εἶναι ἔγκυρο σὰν ἀφηρημένη γενικότητα. Ἣ πολιτικὴ
δραστηριότητα, ἀντίθετα, φαίνεται νὰ πραγματοποιεῖται πάντοτε σὰν τὸ ἀποτέλεσμα
μιᾶς συγκεκριμένης ἱστορικῆς κατάστασης σ᾽ ἕνα ἀνεξιχνίαστο σύνολο’ κάθε πρόσωπο,
κάθε ὁμάδα καὶ κάθε πολιτεία, ὑπάρχει σὲ κάποια ἰδιαίτερη θέση καὶ ὄχι παντοῦ καὶ
ἀμέσως: ὁτιδήποτε συμβαίνει, ἔχει µόνο τὴν ἰδιαίτερη δυνατότητά του καὶ ὄχι ἐκείνη τοῦ
εὐρύτερου ἀνθρώπινου γένους. Ἣ πολιτικὴ δραστηριότητα εἶναι ἡ πραγματικότητα, ποὺ
τὸ ὅλο θέλει καὶ ἀποφασίζει. Πρόκειται γιὰ ἕνα ὄρο ἔσχατης ἐξάρτησης, ποὺ ἐξακολουθεῖ
νὰ παραμένει σ᾽ αὐτὸ ἀκατανόητο, εἴτε σὰν σύνολο τῆς πραγματικότητας εἴτε σὰν Ὑπέρ-
βαση.
Αὐτὸ ὅμως ποὺ καθιστᾶ τὴν μεταμόρφωση ἀπὸ τὴν ἀόριστη στὴν γνήσια ἀποτελε-
σματικὴ θέληση γιὰ πολιτικὴ δράση ἐξαιρετικὰ δύσκολη, εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ μέτωπα
πολέμου στὴν πολιτεία καὶ στὶς σχέσεις μεταξὺ τῶν ποικίλων κρατῶν εἶναι σήµερα ἐξαι-
ρετικὰ ἀόριστα. Π.χ., οἱ ἄνθρωποι σὰν σύνολο, ποὺ γι’ αὐτοὺς ἐνδιαφέρεται ἡ πολιτικὴ
δράση, ἀμφισβητεῖται σήµερα καὶ ἐν τούτοις δὲν ἔχει συνολικὰ ἐκτοπισθεῖ ἀπὸ τὴν σκη-
νή. Τὰ ἐθνικιστικὰ κινήματα σ᾽ ὅλον τὸν κόσµο γίνονται ὅλο καὶ περισσότερο µισαλλό-
δοξα παρὰ ποτέ, κι ἐν τούτοις σ᾽ αὐτὰ τὸ «ἔθνος» δὲν εἶναι τίποτα περισσότερο ἀπὸ τὴν ὕ-
παρξη κοινῆς γλώσσας, σὲ συνδυασμὸ μ᾽ ἕνα ἐξισοπεδωτικὸ τύπο. Τὸ Ἔθνος παύει νὰ εἷ-
ναι σύμμορφο μὲ τοὺς ἀνθρώπους ἤ μὲ τὸν λαό, μὲ τὴν γνήσια ἔννοια τοῦ ὅρου, ὅταν ἐκ-
βιάζεται στὴν ἀνελευθερία τοῦ εἴδους αὐτοῦ τῆς αὐτοσυνειδησίας. ᾽Αντίστροφα, πολλοὶ ᾱ-
πορρίπτουν τὴν ἐθνικότητα σὰν ἕνα κίβδηλο μέτωπο συμφερόντων ποὺ συμμαχοῦν μ᾽ αὖ-
τό, γιὰ νὰ προσκολληθοῦν στοὺς ἀνιστορικοὺς δεσμοὺς μεταξὺ τῶν ὁμοειδῶν μαζῶν, ποὺ
πιστεύεται ὅτι ὑπάρχουν σ᾽ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους.
Τόσο οἱ ἐθνικοποιημένοι ἄνθρωποι ὅσο καὶ ἡ ἀόριστη μάζα τοῦ κόσμου, ποὺ πρέπει νὰ
τῆς ἱκανοποιοῦν τὶς στοιχειώδεις βιοτικὲς ἀνάγκες, καταπιέζουν τὴν ἑαυτότητα, ποὺ ἀρ-
χικὰ συνδυάζετο μὲ τὰ σκοτεινὰ θεμέλια τοῦ λαοῦ. Ὃ καθένας ποὺ σκέφτεται μὲ διαύ-
γεια, δὲν συμμετέχει πιὰ στὸ μέτωπο αὐτὸ πολέμου. Αὐτὸς ποὺ εἰλικρινὰ ἐπιθυμεῖ νὰ συμ-
μετάσχει στὴ μοῖρα τοῦ ἀνθρώπου, πρέπει νὰ ἐπιδοθεῖ σ᾽ ἕνα βαθύτερο ἐπίπεδο ἔργου. Ἣ
ἱστορικὴ συνέχεια τοῦ ἴδιου τοῦ εἶναι μας στὴν πνευματικὴ παράδοση πάνω στὰ θεμέλια
μιᾶς κληρονομικῆς διδαχῆς, δὲν ὑπάρχει σὰν ἁπλὸ δεδομένο, ἀλλὰ γίνεται πραγματικὸ