ΚΑΚΙ, ΙΑΡΡΕΡΣ Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ µας (Δεκάτη πέµπτη συνέχεια) Ἢ ἰσοπέδωῶση τοῦ πολιτισμοῦ εἰδικευμένη ἱκανότητα Στὴ ζωὴ τῆς μαζικῆς τάξης, ὁ πολιτισμὸς τῆς γενικότητας τείνει νὰ συμ- µορφώνεται πρὸς τὶς ἀπαιτήσεις τοῦ μέσου ἀνθρώπου. Ἡ πνευματικότητα πα- ρακμάζει, καθὼς διαχέεται στὶς µάζες, ὅταν ἡ γνώση πτωχεύσει μὲ κάθε δυνατὸ. τρόπο μὲ τὴν ἐκλογίκευση, μέχρις ὅτου γίνει προσιτὴ στὴ ὠμὴ κατανόηση ὅλων. Σὰν ἀποτέλεσμα τῆς ἐξισοπεδωτικῆς διαδικασίας, χαρακτηριστικῆς τῆς ζωϊκῆς τάξης, ὑπάρχει μιὰ τάση γιὰ τὴν ἐξαφάνιση τοῦ στρώματος ἐκείνου τῶν ἐκπαιδευμένῶν ἀνθρώπων, ποὺ παρουσιάσθηκαν ὕστερα ἀπὸ μιὰ συνεχῆ πει- θαρχία τῆς σκέψης τους καὶ τῶν αἰσθημάτων τους, γιὰ νὰ ἔχουν τὴν ἱκανότητα πνευματικῆς δημιουργίας. Ὃ μαζικὸς ἄνθρωπος ἔχει πολὺ ὀλίγο ἐλεύθερο χρό- νο, δὲν βιώνει μιὰ ζωὴ ποὺ ἀνήκει στὸ ὅλο, δὲν θέλει νὰ αὐτοεξαρτᾶται, ἐκτὸς γιὰ κάποιο συγκεκριµένο σκοπό, ποὺ μπορεῖ νὰ ἐκφρασθεῖ σὲ ὅρους ὠφελιμότη- τας, δὲν προσδοκᾶ ὑπομονετικά τὴν ὠρίμαση τῶν πραγμάτων, τὸ κάθε τι βρί- σκεται νὰ τοῦ παρέχει μιὰ ἄμεση ἱκανοποίηση, ἀκόμα καὶ ἡ πνευματικὴ ζωή του, ποὺ πρέπει νὰ ὑπηρετεῖ τὶς παροδικὲς ἡδονές του. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ τὸ δο- κίµιο ἔγινε ἡ συνήθως μορφὴ τῆς φιλολογίας, γι᾿ αὐτὸ οἱ ἐφημερίδες πῆραν τὴν θέση τοῦ βιβλίου καὶ γι’ αὐτὸ ἡ μέθοδος ἀνάγνωση ἔχει ὑποκαταστάσει τὴν προ- σεκτικὴ ἀνάγνωση ἔργων ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ συντροφεύουν τὴν ζωή. Οἱ ἄν- θρῶποι διαβάζουν γρήγορα καὶ μὲ σπουδή. ᾽Αξιώνουν βραχύτητα, ὄχι τὴν βρα- χύτητα, τὴν βραχύλογη γλαφυρότητα, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ σημεῖο ἀφετηρίας σοβα- ρῶν διαλογισμῶν, ἀλλὰ τὴν βραχύτητα ποὺ ταχέως προσφέρει αὐτὸ ποὺ θέλουν᾿ νὰ γνωρίσουν καὶ παρέχει στοιχεῖα ποὺ τὸ ἴδιο γρήγορα μποροῦν νὰ λησµονη- θοῦν. Ὃ ἀναγνώστης δὲν βρίσκεται πιὰ σὲ πνευματικὴ κοινωνία μ᾽ αὐτὸ ποὺ διαβάζει. ᾿ Ὃ πολιτισμὸς τώρα σημαίνει κάτι ποὺ δὲν ἀποκτᾶ ποτὲ μορφή, ἀλλὰ ἐμφα- νίζεται μὲ ἐξαιρετικὴ ἔνταση ἀπὸ τὴν κενότητα, ὅπου σημειώνεται μιὰ ταχεῖα ἐ- πιστροφή. Εἶναι τυπικὲς οἱ σχετιζόμενες ἐκτιμήσεις τῆς ἀξίας. Οἱ ἄνθρωποι γρή- γορα κορέννυνται μὲ αὐτὸ ποὺ ἄκουσαν καὶ ἐξακολουθοῦν ἀκόμη ν᾿ ἀναζητοῦν νεωτερισμούς, καθὼς τίποτα ἄλλο δὲν κεντρίζει τὴν φαντασία: τους. Οἱ νεωτερι- σμοὶ ἐπευφημοῦνται, σὰν ἣ πρωταρχικὴ γνώση ποὺ ἀναζητοῦν οἱ ἄνθρωποι, ἀλ- λὰ σφυρίζουν τὸν ἄνεμο τῆς παροδικότητας, καθὼς αὐτὸ ποὺ ἐπιθυμεῖται εἶναι ὁ αἰσθησιασμός. ὝἝχοντας ἀπόλυτα συνειδητοποιήσει ὅτι ζεῖ σὲ μιὰ ἐποχὴ ποὺ ἕνας νέος κό- σμος τελεῖ στὴν διαδικασία σχηματισμοῦ, ἕνας κόσμος ὅπου τὸ παρελθὸν δὲν ἔ- χει πιὰ σημασία, αὐτὸς ποὺ διψᾶ γιὰ νεωτερισμὸ μωρολογεῖ συνεχῶς γιὰ τὸ «νέο», σὰν νὰ ἦταν ἀποτελεσματικό, κατ᾽ ἀνάγκη, νέο καθὼς εἶναι. “Ομιλεῖ γιὰ «νέα σκέψη», γιὰ «μιὰ νέα αἰσθήση ζωῆς», «τὸν νέο φυσικὸ πολίτη», «μιὰ νέα ἀν- τικειμενικότητα», τὴν «νέα ἐπιστήμη τῆς οἰκονομικῆς» κλπ. "Αν κάτι εἶναι νέο, πρέπει νὰ ἔχει ἀξία θετική, ἐνῶ, ἄν δὲν εἶναι νέο τοῦ ἀποδίδεται μικρὰ ἀξία. ᾿Ενῷ ὁ ἄνθρωπος δὲν ἔχει νὰ πεῖ τίποτε, ἐξακολουθεῖ νὰ διακατέχεται ἀπὸ