᾿Αποκαλύψεις τοῦ μεγάλου πυρηνικοῦ φυσικοῦ Β. ΧΑΙ ΖΕΜΠΕΡΓΚ ΣΕ «ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ» ΜΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΕΣ ΣΤΗΡΙΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Φιλοσοφικο - ἐπιστημονικὴ ἀνάλυση τοῦ πυρηνικοῦ κινδύνου Ζοῦμε στὴν ἀρχὴ μιᾶς τραγικῆς περιόδου. Τὸ «ἀτύχημα» τοῦ Τσερνόμπιλ μᾶς ἐπιτρέπει νὰ συλλάβουµε τὶς πραγματικὲς διαστάσεις τῶν ἀδυναμιῶν, ποὺ περικλείουν οἱ σχέσεις τοῦ σημερινοῦ ἀνθρώπου μὲ τὰ «ἐργαλεῖα στηρίξεως» τοῦ λεγόμενου τεχνολογικοῦ µας πολιτισμοῦ. Ἡ σημερινὴ ἀνθρωπότητα κινδυ- νεύει ἀπ᾿ τὰ «ἐργαλεῖα» ποὺ ἡ ἴδια κατασκευάζει. Πῶς ὅμως μπορεῖ νὰ δικαιολογηθεῖ αὐτὴ ἡ ἀντίφαση; «... Ἔχει µεγάλη σημασία --λέγει ὁ μέγας φυσικὸς τοῦ αἰῶνα µας Βέρνερ Χάϊζεμπεργχ--- νὰ κατανοήσουμε ὅτι τὸ ἀντικείμενο τῆς μελέτης μας εἶναι ἀναγκασμένο νὰ εὑρίσκεται σ᾽ ἐπαφὴ μὲ τὸν ὑπόλοιπο κόσμο, δηλαδὴ μὲ τὴν πειραματικὴ διάταξη, τὸ ὄργανο τῆς μέτρησης κ.Λ.π., πρὶν ἢ τουλά- χιστον κατὰ τὴ στιγμὴ τῆς παρατήρησης. Τοῦτο σηµαίνει πὼς ἡ ἐξίσωση κίνησης γιὰ τὴν συνάρτηση πιθανότητας περιέχει τώρα καὶ τὸ ἀποτέ- λεσμα τῆς ἀλληλεπίδρασης μὲ τὸ μηχάνημα µέτρησης. Ἡ ἐπίδραση αὐτὴ εἰσάγει ἕνα καινούργιο στοιχεῖο ἀβεβαιότητος, γιατὶ τὸ μηχάνημα µέτρη- σης περιγράφεται ἀναγκαῖα μὲ τὴ-βοήθεια τῆς κλασσικῆς φυσικῆς. Μιὰ τέτοια περιγραφὴ περιέχει ὅλες τὶς ἀπροσδιοριστίες τὶς σχετικὲς μὲ τὴ µι- χροσκοπικὴ δομὴ τοῦ μηχανήματος, τὶς ὁποῖες γνωρίζουμε ἀπὸ τὴ θερµο- δυναμικὴ καί, ἐπειδὴ τὸ μηχάνημα συνδέεται μὲ τὸν ὑπόλοιπο κόσµο, πε- θιέχει στὴν πραγματικότητα τὶς ἀπροσδιοριστίες τῆς μικροσκοπικῆς δο- μῆς ὁλόκληρου τοῦ κόσμου. Οὲ ἀπροσδιοριστίες αὐτὲς μποροῦν νὰ ἄπο- χληθοῦν ἀντικειμενιχές, στὸ βαθμὸ ποὺ εἶναι ἁπλῶς μιὰ συνέπεια τῆς περιγραφῆς μὲ τὴ βοήθεια τῆς κλασικῆς φυσικῆς καὶ δὲν ἐξαρτώνται ἀπὸ ὁποιονδήποτε παρατηρητή. Μπορεῖ νὰ ἀποκληθοῦν ὑποκειμενικές, στὸ βαθμὸ ποὺ ἀναφέρονται στὴν ἀτελῇ µας γνώση γιὰ τὸν κόσµο. Μιὰ καὶ συντελέστηκε αὐτὴ ἡ ἀλληλεπίδραση, ἡ συνάρτηση πιθανότητας περιέχει τὸ ἀντικειμενικὸ στοιχεῖο τῆς τάσης καὶ τὸ ὑποκειμενικὸ στοιχεῖο τῆς ᾱ- τελοῦς γνώσης, ἀκόμα καὶ ἄν πρωτύτερα ἐπρόκειτο γιὰ μιὰ «καθαρὴ πε- οἰπτωση». Γι᾿ αὐτὸ τὸ λόγο δὲν μπορεῖ γενικὰ νὰ προβλεφτεῖ μὲ βεβαιότη- τα τὸ ἀποτέλεσμα τῆς παρατήρησης. Ἐκεῖνο ποὺ μπορεῖ νὰ προβλεφτεῖ εἶναι ἡ πιθανότητα ἑνὸς ὁρισμένου ἀποτελέσματος τῆς παρατήρησης, καὶ ἡ δήλωση αὐτὴ γιὰ τὴν πιθανότητα μπορεῖ νὰ ἐλεγχθεῖ ἐπαναλαμβά- νοντας τὸ πείραμα πολλὲς φορές. Ἡ συνάρτηση τῆς πιθανότητας -- ὀ- ντέθετα μὲ τὴν κοινὴ διαδικασία τῆς Νευτώνειας µηχανικῆς --- δὲν στε- οιγράφει ἕνα ὁρισμένο γεγονός, ἀλλά, τουλάχιστο κατὰ τὴ διάρκεια διαδι- χασίας τῆς παρατήρησης ἕνα ὁλόκληρο σύνολο δυνατῶν συμβάντων» [ΡΗΥςίκ απα ΡΠΙΙοσορἠίο, σελ. 71-22]. Καὶ συνεχίζει ὁ Β. Χάϊζεμπεργκ στὸ κεφάλαιο «Γλώσσα καὶ πραγµατικότη- τα στὴ σύγχρονη φυσικὴ» δίνοντας ἕνα παράδειγµα γιὰ τὶς στατιστικὲς ἔννοιες τῆς θερμοδυναμικῆς: