ἢ ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ ἢ Ὁ δοῦλος γίνεται ἤ γεννιέται; Δὲν φαντάζομαι, ὅτι μπορεῖ νὰ θεωρηθῆ δουλεία μιὰ ἀντικει- μενικὴ κατάσταση καταπιέσεως --οἰουδήποτε βαθμοῦ--- ποὺ ἰ- σχύει σὲ μιὰ ἀνθρώπινη ὁμάδα. "Αν ἡ δουλεία (κι ἂν, κατ᾽ ἀντι- µωλίαν, ἡ ἐλευθερία) ἐξηρτᾶτο ἀποκλειστικὰ ἀπὸ τὴν ὁμάδα, τότε σὲ μιὰ ἀνθρώπινη κοινότη- τα δὲν θὰ ὑπῆρχαν δοῦλοι κι ἑ- λεύθεροι, ἀλλὰ µόνο δοῦλοι ἢ µόνον ἐλεύθεροι. Τοῦτο ὅμως δὲν συνέβη καὶ δὲν θὰ συμβῆ ποτὲ καὶ πουθενά. Καὶ στὴν πιὸ σκληρὴ τυραννίδα ὑπάρχουν ἐ- λεύθεροι, ὅπως καὶ στὴν πιὸ φι- λελεύθερη δημοκρατία ὑπάρ- χουν δοῦλοι. [Μιλῶ πάντοτε ἐπὶ τῆς οὐσίας καὶ δὲν συνθηματολογῶ!. Τοῦτο καὶ μό- νο, νομίζω, κατοχυρώνει ἀπό- ελυτα τὴν ἐκτίμηση ὅτι ἡ δουλεία καὶ ἡ ἐλευθερία εἶναι ὑπόθεση καθαρὰ προσωπικὴ καὶ καθό- λου πολιτική. Καί, κατὰ συνέ- πειαν, ἡ δουλεία δὲν μπορεῖ νὰ χαρακτηρισθῆ οὔτε «νομικὴ» . (στὴν ἀρχαιότητα ἐκτὸς τοῦ ὅτι οἱ «νομικὰ δοῦλοι» μποροῦσαν, ὡς ἄτομα καὶ μὲ τὴν ἀξία τους, νὰ γίνουν «ἀπελεύθεροι» καὶ ὡς δοῦλοι ἦταν πολὺ πιὸ ἐλεύθεροι ἀπὸ πλείστους σημερινοὺς «νο- μικὰ ἐλεύθερους», ὅπως συνά- γεται ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὴ συμπε- ριφορὰ τῶν «οἰκετῶν» τοῦ Ὁ- μήρου π.χ. ἢ τῶν πνευματωδέ- στατων «δούλων» - συμβούλων καὶ χειραγωγῶν τῶν κυρίων των, ὅπως ἐμφανίζονται στὶς ἀ- ριστοφανικὲς κωμωδίες) οὔτε «ἐθνικὴ» (ἐπὶ Τουρκοκρατίας π.χ. οἱ συνειδησιακὰ ἐλεύθεροι ζοῦσαν καὶ πραγματικὰ ἐλεύθε- ροι, στὰ βουνὰ ἤ ἀλλοῦ) οὔτε «οἰκονομικὴ» (ἀφοῦ τὸν «οἰκο- νομικὰ δοῦλο» τίποτα δὲν ἐμπο- δίζει, ἂν ἔχη τὴν ἱκανότητα, νὰ γίνη «οἰκονομικὰ ἐλεύθερος») κλπ. κλπ. Ὁ «πόλεμος... τοὺς μὲν δού- λους, τοὺς δ᾽ ἐλευθέρους ἐποίη- σεν», καὶ βέβαια ὁ πόλεμος, μ᾽ ὅλη τὴν πολυσήμαντη καὶ ἀμφι- σήμαντη καὶ ἑτεροσήμαντη ἔν- νοιά του ---ὅπως ἄλλωστε εἶναι ὅλες οἱ ἔννοιες στὴ γλῶσσα τοῦ μεγάλου Ἐφέσιου Σκοτεινοῦ. Ὁ πόλεμος, ποὺ κάνει ὁ «νομι- κὰ δοῦλος», γιὰ νὰ γίνη «ἀπε- λεύθερος» ἢ ἁπλῶς συνειδησια- κὰ ἐλεύθερος ἔναντι τοῦ «κυ- ρίου» του, ὁ πόλεμος ποὺ κάνει ὁ «ἐθνικὰ δοῦλος», παίρνοντας τὸ καρυοφίλι καὶ τραβώντας στὰ βουνὰ --ᾱν τὸ λέη ἡ περδι- κούλα του, ἐννοεῖται--- ὁ πόλε- μος ποὺ κάνει ὁ «οἰκονομικὰ δοῦλος», γιὰ νὰ ξεφύγη ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴ ὑποταγὴ καὶ νὰ γίνη οἰκονομικὰ «ἀνεξάρτητος» --ὧν ἔχη «τὰ κότσια»,