ΗΛΙΑΣ ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ζεὺς -- Δῖον Γένος Ζεῦ, ἄνα Δωδωναῖε, Πελασγικέ! (Ἰλιάς, Π 233) ΕΙΣΑΙ ΩΙΗ Ἢ ταύτιση τοῦ Διὸς καὶ τῶν ἄλλων θεῶν - βασιλέων μὲ τὴν δύναμη ἤ τὶς δυνάμεις, ποὺ «κόσμῳ θέντες τὰ πάντα πρήγματα καὶ πάσας νομὰς εἶχον ἀπὸ τοῦ τοιούτου θεοὺς προ- σωνόμασαν», ὑπῆρξε μιὰ ἀντίληψη ποὺ εἰσῆλθε στὸν μητροπολιτικὸ “Ελληνικὸ χῶρο πο- λὺ ἀργότερα ἀπὸ τὴν ἐπὶ Δευκαλίωνος καταστροφή. Ὃ Ἡρόδοτος ποὺ μᾶς λέγει αὐτά, μᾶς βεβαιώνει ταυτοχρόνως ὅτι «ἔθυον δὲ πάντα πρότερον οἱ Πελασγοὶ θεοῖσι ἐπευχόμενοι ὡς ἐγὼ ἐν Δωδώνῃ οἶδα ἀκούσας, ἐπωνυμίην δὲ οὐδ᾽ οὔνομα" ἐποιεῦντο οὐδενὶ αὐτῶν" οὐ γὰρ ἀκηκόεσον κω... Χρόνου πολλοῦ διελθόντος ἐχρηστηριάζοντο ἐν τῇ Δωδώνῃ οἱ Πε- λασγοὶ, εἰ ἀνέλωνται τὰ οὐνόματα τὰ ἀπὸ βαρβάρων ἥκοντα, ἀνεῖλε τὸ μαντήιον χρᾶσθαι» [Εὐτέρπη, 52). Εἶναι φανερό, ὅτι ἡ ἀπώλεια, ἕνεκα τοῦ μεγάλου συμβάντος, τῶν γραπτῶν παραδό- σεων τοῦ μητροπολιτικοῦ χώρου ἄρχισε νὰ ἀντικαθίσταται ἀπὸ τὰ ἀπὸ «βαρβάρων ἐλθόν- τα», ποὺ εἶχαν ὑποστεῖ τὶς ἐπὶ χιλιετίες τοπικὲς ἐπιδράσεις καὶ ἀλλοιώσεις. Αὐτὲς οἱ πα- ραποιήσεις τῶν πανάρχαιων θεσμῶν καὶ τῆς γνώσεως, ποὺ συντηροῦνταν ἐκτὸς τῶν «Μουσείων», ἀκολουθούμενες ἀπὸ τὶς λατρευτικὲς ἐκδηλώσεις, ποὺ οἱ κάτοικοι τοῦ Ἑλ- ληνικοῦ χώρου ἀπέδιδαν πρὸς τοὺς θεοὺς - βασιλεῖς (ἐπειδὴ αὐτοὶ τοὺς δίδαξαν τὴν γλῶσ- σα, τοὺς προστάτεψαν στὶς πόλεις, τοὺς ἔθεσαν τοὺς νόµους ποὺ τοὺς προσδιόρισαν τὴν ἐλευθερία, τοὺς ἀπεκάλυψαν τὴν σημασία τῆς Αἰδοῦς καὶ Νεμέσεως καὶ ἔγιναν οἱ «φύλα- κές» των, ποὺ τοὺς χάρισαν καὶ τὴν εὐτυχία καὶ τὴν εἰρήνη) θεωρήθηκαν σὰν «θρηήσκευτι- κὸν αἴσθημα»... Αὐτὸ ὅμως ποὺ ἀπεκάλεσαν θρησκευτικὸν αἴσθημα ἦταν κάτι τὸ ἐντελῶς διάφορο: Ἦταν ὁ σεβασμὸς καὶ ὄχι προϊόντα φόβου καὶ πλάνης, ποὺ οἱ ρίζες τους ἦταν βυθσµένες στὴ λάσπη τῆς καταστροφῆς τοῦ μεγάλου Κατακλυσμοῦ. Τοῦ Κατακλυσμοῦ ποὺ ἔγινε ἐπὶ Δευκαλίωνος. Οἱ Θεοὶ - βασιλεῖς καμμιὰ σχέση ποτὲ δὲν διετύπωσαν ὅτι εἷ- χαν μὲ τὴν συμπαντικὴ δηµιουργία, πολὺ δὲ περισσότερον ὅτι τὴν κυβερνοῦσαν! ᾿Ἐλεεινὲς ἱστορίες, ποιητῶν [«ἀοιδῶν οἵ δε δύστηνοι λόγοι»] θὰ ἀποκαλέσει ὁ Εὐριπί- δης [Ἡρακλῆς Μαινόμενος] τὸν διασυρμὸ τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τῶν θεῶν - βασιλέων. Στὶς περιπέτειες καὶ τοὺς ἄθλους των, ὅπως αὐτὰ ἀτελῶς ἐσώζοντο, θεώρησαν ὅτι βρῆ- καν τὸ ὑλικὸ γιὰ τὸ δικὸ τους ἔργο οἱ ποιητὲς τῶν κλασικῶν χρόνων. Παρερμηνεύοντας δὲ ὅτι οἱ θεοὶ-βασιλεῖς ὑπῆρξαν καὶ ἔζησαν καὶ δίδαξαν καὶ ὅτι ἦσαν ἄνθρωποι καὶ κατὰ