ΥΠΙΑΡΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ (111) Ὁ διάλογος τῶν κ.κ. Αἰμ. Μπουρατίνου καὶ Γ. 4έπου πάνω στὸ θέμα «Ύπαρξισμὸς καὶ Ἑλληνικότητα», ποὺ εἶχε δημοσιευθεῖ στὸ προηγούμενο τεῦχος τοῦ «4αυλοῦ» (σελ. 3068-61), συνεχίζεται καὶ στὸ παρὸν τεῦχος μὲ μιὰ νέα ἐπιστολὴ τοῦ πρώτου καὶ μιὰ ἀνταπάντηση τοῦ δεύτερου. Ὁ «4αυλός» ἐπαναλαμβάνει, ὅτι οἱ ἀπόψεις τῶν συζητητῶν δὲν συμπίπτουν κατ ̓ ἀνάγκην μὲ ἐκεῖνες τοῦ Περιοδικοῦ. (Ὁ «Δαυλός» ἔχει ἐν ἐκτάσει ἀναπτύξει τὶς ἀπόψεις του ἐπὶ τοῦ προκειμένου σοβαρωτάτου ζητήματος συ}κεντρωτικὰ σὲ τρία πλήρη ἀφιερώματα - τεύχη 23, 24 καὶ 32-33 --- καθὼς καί, σποράδην, σ ̓ ὅλα σχεδὸν τὰ ὑπόλοιπα τεύχη του, θὰ ἐπανέλθη δέ, ὅταν ἡ παροῦσα συζήτηση, ποὺ ἄρχισε τὸν Νοέμβριο τοῦ 1985, ὁλοκληρωθή). Ἢ 2η ἐπιστολὴ τοῦ κ. Αἷμ. Μπουρατίνου Φίλε κ. Λάμπρου, Προβληματίσθηκα γιὰ τὸ ἄν ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσω στὴν ἐπιστολὴ τοῦ κ. Γιώργου Δέπου μὲ θέμα τὴν ἐλληνικότητα καὶ τὸν ὑπαρξισμό, ποὺ δημοσιεύσατε στὸ τεῦχος τοῦ ̓Ιουλίου 1986. Δὲν εἶναι ὅτι δὲν τιμῷ τὸν ἐπιστολογράφο σας. Οὔτε ὅτι δὲν βρίσκω δημιουργικὰ ἐρεθίσματα στὸ κείμενό του. ̓Αντίθετα, μὲ συγκινοῦν ἡ ὁλόψυχη ἀφοσίωσή του στὴν ἑλληνικότητα, ὁ ἄδολος ἁγώνας του ἐναντίον ὅλων ἐκείνων ποὺ ἐκλαμβάνει ὡς ἀντιπάλους της καὶ ἡ τιμιότητα τῶν ἐπιχειρημάτων του. Παρ) ὅλα αὐτὰ ἕνας πραγματικὸς διάλογος μὲ τὸν κ. Δέπο παρουσιάζεται δύσκολος. Ἢ νοοτροπία, οἱ ἀξίες καὶ ἡ προσέγγισή του διαφέρουν τόσο ριζικὰ ἀπὸ τὶς δικές μου, ὥστε δὲν μπορῶ νὰ ἀλληλεπενεργήσω μαζί του στὴν ἕκταση ποὺ ἀπαιτεῖ τὸ θέμα. ̓Ανταλλάσσομε ἁπλῶς ἐπισκεπτήρια. Ὃ κ. Δέπος καὶ ἐγὼ δὲν μποροῦμε κάν νὰ διαφωνήσωμμε ξεκάθαρα. Τὸ διαφωνεῖν προῦποθέτει ὅτι δύο ἄτομα βλέπουν τὸ ἴδιο ἀντικείμενο ἀπὸ διαφορετική σκοπιά. Μὲ τὸν κ. Δέπο δὲν βλέπομε τὸ ἴδιο ἀντικείμενο --- ἔστω ἄν καὶ οἱ δύο μεταχειριζόμαστε τὴν λέξη «ἑλληνικότητα» γιὰ νὰ τὸ δηλώσουμε. Δὲν Ισχυρίζομαι ὅτι ὁ κ. Δέπος σφάλλει. Μιλᾶμε ἁπλῶς γιὰ κάτι τὸ ἐντελῶς διαφορετικό. ̓Ακόμα, μιλᾶμε διαφορετικὰ γιὰ αὐτὸ τὸ κάτι διαφορετικό. Ἐκεῖνος μεταχειρίζεται τὸν ἐξηγητικὸ λόγο. Ἐγὼ τὸν ἀποφατικὸ --- ὅπως ὀρθὰ ἐπισημαίνει, ̓Ἐκεϊνος στηρίζεται σὲ μιὰν αὐτόνομη καὶ ἀνυποψίαστα ἀφαιρετικὴ νόηση, κομμένη ἀπὸ τὸ ὑπόστρωμα τῆς διαίσθησης. ̓Εγὼ στηρίζομαι σὲ μιὰ νόηση πολυεπίπεδη, ποὺ ὑπρετεῖ ὄχι μόνο τὴν διαίσθηση, ἀλλὰ μιὰν ἀντίληψη ὅλου. ̓Εκεῖνος ἀντικειμενοποιεῖ, δομεῖ καὶ προεκτείνει τὶς συλλήψεις του. ̓Εγὼ προσπαθῶ νὰ ἐμβαθύνω στὶς δικές μου, νὰ δῶ ποῖες ψυχο- νοητικὲς διαδικασίες ἐπενεργοῦν καὶ πῶς νὰ μὴ προεκτείνω ποτὲ κάτι πέρα ἀπὸ τὸ πεδίο τῆς ᾱμεσης ἀναφορᾶς του. Ἐκεῖνος πιστεύει πὼς ὁμιλεῖ στὸ ὄνομα τῆς λογικῆς, τὴν ὁποία μάλιστα χαρακτηρίζει μία καὶ μόνη. Ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θυμᾶμαι ὅτι ο ὄχι μόνον ὑπάρχουν πολλὲς τυπικὲς λογικὲς (Αριστοτέλης, Ναγκαρτζοῦνα, Βάκων, Οὐάϊτχεντ, Ράσσελλ, Τάρσκι κ.λπ.)" ο ὄχι μόνον ἔχει σήμερα προχωρήσει ἡ μελέτη τῆς μεταλογικῆς ̓ ὄχι μόνον ἔχει καταρριφθεῖ ἡ ἀντικειμενικότητα τῆς ὅποιας λογικῆς ἤ μεταλογικῆς περιλαμβανομένης τῆς μαθηματικῆς (Βίττγκενσταϊν, Γκαῖντελ)' ὄχι μόνον ὑπάρχουν ἐπίσης λογικὲς μὴ τυπικές, ποὺ ὑπηρετοῦν θεμελιώδεις προσεγγίσεις στὸν κόσμο, ὅπως π.χ. ἡ πολιτική, ἡ αἰσθητική, ἡ ἐπιστημονική, ἡ μυστική, ἡ προσωπικὴ τοῦ καθενός, ἡ οἰκονομικὴ ἤ ἡ κυβερνητική: 9 ἀλλὰ ὅτι τελικὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίφαση ἀνάμεσα σ ̓ ὄλες αὐτὲς τὶς λογικές. ̓Αφοροῦν διαφορετικὲς διαστάσεις -- καὶ σκοπιμότητες --- τῶν ἀνθρώπων. Ὃ ἴδιος ὁ κ. Δέπος ἀντιπροσωπεύει κλασικὸ παράδειγμα αὐτῆς τῆς τελευταίας ἀλήθειας. ἸΑπὸ τὴν μιὰ μεριὰ ἰσχυρίζεται στὴν ἐπιστολή του ὅτι ὁ ὑπαρξισμὸς ἀντιπροσωπεύει τὸ ἕνα σκέλος μιᾶς τριπλῆς ἰουδαϊκῆς συνωμοσίας ἐναντίον τῆς ἑλληνικότητάς (του). ̓Απὸ τὴν ἄλλη ἐπισημαίνει ὅτι ὁ Μάρτιν Χάϊντεγκερ ὑπῆρξε θαυμαστὴς τοῦ Χίτλερ. ̓Απὸ τὴν ἄλλη γράφει ὁ ἴδιος ὑπὸ τὸ κράτος ἐντόνων ψυχικῶν παρορμήσεων. Αὐτὰ ὅλα δὲν ἀποτελοῦν ἀντιφάσεις. ̓Απηχοῦν διαφορετικὲς λογικές. ̓Αναρωτιέμαι ὅμως: Πῶς μπορῶ νὰ συζητήσω μὲ ἕναν ἄνθρωπο τόσο ἐλάχιστα συνειδητὸ τῆς ἔκτασης ποὺ τὸ πάθος του καθορίζει τὴν σκέψη του --- καὶ ὁ Διαφωτισμὸς