ΥΠΙΑΡΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ (111) Ὁ διάλογος τῶν κ.κ. Αἰμ. Μπουρατίνου καὶ Γ. 4έπου πάνω στὸ θέµα «Ύ- παρξισμὸς καὶ Ἑλληνικότητα», ποὺ εἶχε δημοσιευθεῖ στὸ προηγούμενο τεῦχος τοῦ «4αυλοῦ» (σελ. 3068-61), συνεχίζεται καὶ στὸ παρὸν τεῦχος μὲ μιὰ νέα ἐπι- στολὴ τοῦ πρώτου καὶ μιὰ ἀνταπάντηση τοῦ δεύτερου. Ὁ «4αυλός» ἐπαναλαμβά- νει, ὅτι οἱ ἀπόψεις τῶν συζητητῶν δὲν συμπίπτουν κατ᾽ ἀνάγκην μὲ ἐκεῖνες τοῦ Περιοδικοῦ. (Ὁ «Δαυλός» ἔχει ἐν ἐκτάσει ἀναπτύξει τὶς ἀπόψεις του ἐπὶ τοῦ προκειµένου σοβαρωτάτου ζητήματος συ}κεντρωτικὰ σὲ τρία πλήρη ἀφιερώματα - τεύχη 23, 24 καὶ 32-33 --- καθὼς καί, σποράδην, σ᾽ ὅλα σχεδὸν τὰ ὑπόλοιπα τεύχη του, θὰ ἐπανέλθη δέ, ὅταν ἡ παροῦσα συζήτηση, ποὺ ἄρχισε τὸν Νοέμβριο τοῦ 1985, ὁλοκληρωθή). Ἢ 2η ἐπιστολὴ τοῦ κ. Αἷμ. Μπουρατίνου Φίλε κ. Λάμπρου, Προβληματίσθηκα γιὰ τὸ ἄν ἔπρεπε νὰ ἀπαν- τήσω στὴν ἐπιστολὴ τοῦ κ. Γιώργου Δέπου μὲ θέμα τὴν ἐλληνικότητα καὶ τὸν ὑπαρξισμό, ποὺ δημοσιεύσατε στὸ τεῦχος τοῦ ᾿Ιουλίου 1986. Δὲν εἶναι ὅτι δὲν τιμῷ τὸν ἐπιστολογράφο σας. Οὔτε ὅτι δὲν βρίσκω δημιουργικὰ ἐρεθίσματα στὸ κεί- μενό του. ᾿Αντίθετα, μὲ συγκινοῦν ἡ ὁλόψυχη ἀ- φοσίωσή του στὴν ἑλληνικότητα, ὁ ἄδολος ἁγώ- νας του ἐναντίον ὅλων ἐκείνων ποὺ ἐκλαμβάνει ὡς ἀντιπάλους της καὶ ἡ τιμιότητα τῶν ἐπιχει- ρημάτων του. Παρ) ὅλα αὐτὰ ἕνας πραγματικὸς διάλογος μὲ τὸν κ. Δέπο παρουσιάζεται δύσκο- λος. Ἢ νοοτροπία, οἱ ἀξίες καὶ ἡ προσέγγισή του διαφέρουν τόσο ριζικὰ ἀπὸ τὶς δικές µου, ὥ- στε δὲν μπορῶ νὰ ἀλληλεπενεργήσω μαζί του στὴν ἕκταση ποὺ ἀπαιτεῖ τὸ θέµα. ᾽Ανταλλάσ- σοµε ἁπλῶς ἐπισκεπτήρια. Ὃ κ. Δέπος καὶ ἐγὼ δὲν μποροῦμε κάν νὰ διαφωνήσωμµε ξεκάθαρα. Τὸ διαφωνεῖν προῦπο- θέτει ὅτι δύο ἄτομα βλέπουν τὸ ἴδιο ἀντικείμενο ἀπὸ διαφορετική σκοπιά. Μὲ τὸν κ. Δέπο δὲν βλέπομε τὸ ἴδιο ἀντικείμενο --- ἔστω ἄν καὶ οἱ δύο μεταχειριζόµαστε τὴν λέξη «ἑλληνικότητα» γιὰ νὰ τὸ δηλώσουµε. Δὲν Ισχυρίζομαι ὅτι ὁ κ. Δέπος σφάλλει. Μιλᾶμε ἁπλῶς γιὰ κάτι τὸ ἐντε- λῶς διαφορετικό. ᾿Ακόμα, μιλᾶμε διαφορετικὰ γιὰ αὐτὸ τὸ κάτι διαφορετικό. Ἐκεῖνος μεταχειρίζεται τὸν ἐξηγη- τικὸ λόγο. Ἐγὼ τὸν ἀποφατικὸ --- ὅπως ὀρθὰ ἐ- πισηµαίνει, ᾿Ἐκεϊνος στηρίζεται σὲ μιὰν αὐτόνο- μη καὶ ἀνυποψίαστα ἀφαιρετικὴ νόηση, κομμέ- νη ἀπὸ τὸ ὑπόστρωμα τῆς διαίσθησης. ᾿Εγὼ στηρίζοµαι σὲ μιὰ νόηση πολυεπίπεδη, ποὺ ὑ- πρετεῖ ὄχι µόνο τὴν διαίσθηση, ἀλλὰ μιὰν ἀντί- ληψη ὅλου. ᾿Εκεῖνος ἀντικειμενοποιεῖ, δομεῖ καὶ προεκτείνει τὶς συλλήψεις του. ᾿Εγὼ προσπαθῶ νὰ ἐμβαθύνω στὶς δικές µου, νὰ δῶ ποῖες ψυχο- νοητικὲς διαδικασίες ἐπενεργοῦν καὶ πῶς νὰ μὴ προεκτείνω ποτὲ κάτι πέρα ἀπὸ τὸ πεδίο τῆς ᾱ- µεσης ἀναφορᾶς του. Ἐκεῖνος πιστεύει πὼς ὁμι- λεῖ στὸ ὄνομα τῆς λογικῆς, τὴν ὁποία μάλιστα χαρακτηρίζει µία καὶ μόνη. Ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεω- μένος νὰ θυμᾶμαι ὅτι ο ὄχι μόνον ὑπάρχουν πολλὲς τυπικὲς λογικὲς (Αριστοτέλης, Ναγκαρτζοῦνα, Βάκων, Οὐάϊτχεντ, Ράσσελλ, Τάρσκι κ.λπ.)" ο ὄχι μόνον ἔχει σήμερα προχωρήσει ἡ μελέτη τῆς μεταλογικῆς᾽ ὄχι μόνον ἔχει καταρριφθεῖ ἡ ἀντικειμενικό- τητα τῆς ὅποιας λογικῆς ἤ μεταλογικῆς περι- λαμβανομένης τῆς μαθηματικῆς (Βίττγκεν- σταϊν, Γκαῖντελ)' ὄχι µόνον ὑπάρχουν ἐπίσης λογικὲς μὴ τυπι- κές, ποὺ ὑπηρετοῦν θεμελιώδεις προσεγγίσεις στὸν κόσµο, ὅπως π.χ. ἡ πολιτική, ἡ αἰσθητι- κή, ἡ ἐπιστημονική, ἡ μυστική, ἡ προσωπικὴ τοῦ καθενός, ἡ οἰκονομικὴ ἤ ἡ κυβερνητική: 9 ἀλλὰ ὅτι τελικὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίφα- ση ἀνάμεσα σ᾽ ὄλες αὐτὲς τὶς λογικές. ᾿Αφο- ροῦν διαφορετικὲς διαστάσεις -- καὶ σκοπι- µότητες --- τῶν ἀνθρώπων. Ὃ ἴδιος ὁ κ. Δέπος ἀντιπροσωπεύει κλασικὸ παράδειγµα αὐτῆς τῆς τελευταίας ἀλήθειας. ἸΑ- πὸ τὴν μιὰ μεριὰ ἰσχυρίζεται στὴν ἐπιστολή του ὅτι ὁ ὑπαρξισμὸς ἀντιπροσωπεύει τὸ ἕνα σκέλος μιᾶς τριπλῆς ἰουδαϊκῆς συνωμοσίας ἐναντίον τῆς ἑλληνικότητάς (του). ᾿Απὸ τὴν ἄλλη ἐπιση- μαίνει ὅτι ὁ Μάρτιν Χάϊντεγκερ ὑπῆρξε θαυμα- στὴς τοῦ Χίτλερ. ᾿Απὸ τὴν ἄλλη γράφει ὁ ἴδιος ὑπὸ τὸ κράτος ἐντόνων ψυχικῶν παρορμήσεων. Αὐτὰ ὅλα δὲν ἀποτελοῦν ἀντιφάσεις. ᾿Απηχοῦν διαφορετικὲς λογικές. ᾿Αναρωτιέμαι ὅμως: Πῶς μπορῶ νὰ συζητήσω μὲ ἕναν ἄνθρωπο τόσο ἐλά- χιστα συνειδητὸ τῆς ἔκτασης ποὺ τὸ πάθος του καθορίζει τὴν σκέψη του --- καὶ ὁ Διαφωτισμὸς