ΚΑΜΕΙ, ΙΑΣΡΕΕΣ Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ µας (Δέκατη ἕβδομη συνέχεια). 2. Πνευματικὴ δηµιουργία Τὸ πνευματικὸ ἐνέργημα, ὅπως ἀναζητᾶ τὸ χῶρο τῆς δράσης του σὲ μιὰ συμπύκνῶ- ση ποὺ καταφρονεῖ τὶς στιγµιαῖες ἀπαιτήσεις τοῦ περιβάλλοντος, παίρνει ἀπόψεις µακρο- πρόθεσµες. Τὸ ἄτομο βγαίνει στὸν κόσµο, γιὰ νὰ βρεῖ ἐκεῖνο ποὺ μπορεῖ νὰ φέρει πίσω ἆ- πὸ αὐτόν. ὋὉ ἴδιος ὁ τρόπος τοῦ πνευματικοῦ ἐνεργήματος θὰ ἐφαίνετο σήµερα ὅτι ἄπει- λεῖται μὲ παρακμή. Ὅπως ἀκριβῶς στὸν κρατικὸ σοσιαλισμό, ποὺ θεωρεῖται σὰν µέσο γιὰ τὴν ἱκανοποίηση τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν τῶν μαζῶν, τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα µεταμφιέζουν τὴν πολιτεία ἤ καταχρῶνται τῆς πολιτειακῆς ἐξουσίας πρὸς ὄφελεος τῶν ἀ- τομικῶν τύπων τῶν ἰδιοκτητῶν, ἔτσι καὶ ἡ τέχνη γίνεται ἁπλῆ διασκέδαση καὶ εὐχαρίστη- ση (καὶ ὄχι τὸ ἔμβλημα τῆς ὑπέρβασης), ἡ ἐπιστήμη ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν τεχνικὴ ὠφελι- µότητα (καὶ ὄχι γιὰ τὴν ἱκανοποίηση τῆς πρωτογενοῦς θέλησης γιὰ γνώση), ἡ φιλοσοφία γίνεται δογματικὴ ἤ ὑστερικὴ καὶ κίβδηλη γνώση (ἀντὶ τὸ ἴδιο τὸ ἀνθρώπινο ὄν νὰ δια- σφαλίζεται ἀπὸ τὶς ἀμφιβολίες καὶ τοὺς κινδύνους τῆς ριζοσπαστικῆς σκέψης). Σ᾽ ὅλους σχεδὸν τοὺς τομεῖς δραστηριότητος ὑπάρχουν περίλαμπρα ἐπιτεύγματα. ᾿Επιτυγχάνονται πολλά, ποὺ θὰ μποροῦσαν ὀρθὰ νὰ θεωρηθοῦν σὰν ἐξαιρετικὰ κι ὄχι µό- νο σὰν ἕκτακτα. ᾿Αρκετὰ ὅμως συχνὰ αὐτὸ ποὺ ἐπιτυγχάνεται στερεῖται οὐσίας, ἐλλείπει ὁ πυρήνας πού, ἄν ὑπῆρχε, θὰ ἔκανε κάτι, ἐμφανῶς λιγότερο ἀξιόλογο, σηµαντικό. Ἡ αὔξηση στὶς πνευματικὲς δυνατότητες φαίνεται νὰ ἀνοίγει προοπτικὲς χωρὶς προηγούμενο. Ἐν τούτοις οἱ δυνατότητες αὐτὲς φαίνονται ὅτι ὑπονομεύονται ἀπὸ μιὰ ὅλο καὶ πιὸ ἐκτεταμένη ἐπιφύλαξη. Ἣ ἀνερχόμενη γενεὰ δὲν ἀφομοιώνει αὐτὰ ποὺ ἀπέκτη- σαν οἱ προγενέστερες ἐποχές. Φαίνεται ὅτι τὰ ἀνθρώπινα χέρια δὲν μποροῦν πιὰ νὰ κρα- τήσουν τὴ συγκομιδὴ τοῦ παρελθόντος. Δὲν ὑπάρχει ἀξιόπιστος περιορισμὸς ἀπὸ ἕνα σύνολο, πού, πρὶν ἀπὸ κάθε ἐνέργημα, μπορεῖ ἀσυνείδητα νὰ ὑποδείξει τὸν δρόµο γιὰ ἕνα αὔταρκες ἀπόκτημα, ἱκανὸ νὰ ὡριμά- σει. Γιὰ αἰῶνες ἔχει γίνει ὅλο καὶ πιὸ σαφές, ὅτι τὸ ἐνέργημα τῆς πνευματικῆς δημιουργίας πρέπει νὰ πραγματοποιεῖται ἀπὸ πρόσωπα, ποὺ ἡ κινητήρια ὥθησή τους ἀναβλύζει ἀπὸ τὰ ἔνδον. Σ᾽ ὅλη πράγματι τὴν ἱστορία, ἡ μοναξιὰ ὑπῆρξε τὸ θεμέλιο κάθε γνήσιας δρα- στηριότητας, ἀλλὰ ὅμως ἡ μοναξιὰ αὐτὴ ἐσυσχετίζετο μὲ τὸ ἔθνος ποὺ ἀνῆκε ἱστορικά. Σήμερα ὁ δημιουργὸς τοῦ πνεύματος θὰ φαινόταν ὅτι πρέπει νὰ ζήσει ὄχι μόνο σὰν ἕνας μοναχικὸς ἄνθρωπος, ἀλλὰ σὰ νὰ ἔκανε μιὰ καινούργια ἀρχή, χωρὶς νὰ ἔχει ἐπαφὴ μὲ κα- νένα, ἐκτὸς ἀπὸ φίλους καὶ πολεμίους. .ὋὋ Νίτσε ἦταν ἣ πρώτη ἐξαιρετικὴ φυσιογνωμία, ποὺ ᾗ τρομερὴ αὐτὴ μοναξιὰ ἀποτελοῦσε τὸ κυρίαρχο χαρακτηριστικό. Χωρὶς νὰ στηρίζεται ἀπὸ τὶς προηγούμενες γενεὲς οὔτε κι’ ἀπὸ τὴν παροῦσα γενεά, ἀ- ποσυσχετισμένος καθὼς εἶναι ἀπὸ μιὰ πραγματικὰ ζωντανὴ παράδοση, ὁ πνευματικὸς δημιουργὸς θὰ μπορεῖ πιὰ νὰ εἶναι μέλος μιᾶς κοινότητας προσώπων, δεσμευμένων στὴν πιθανὴ τελειοποίηση ἑνὸς δρόμου. Δὲν ἐπιχειρεῖ τὰ βήματά του, οὔτε συνάγει τὰ συμπε- ράσματά του σ᾽ ἕνα ἀπόλυτο περιβάλλον. ᾿Απειλεῖται ἀπὸ τὸ τυχαῖο, ὅπου δὲν μπορεῖ νὰ πορευτεῖ μὲ τόλμη πρὸς τὰ ἐμπρός, ἀλλὰ σπαταλᾶ τὶς δυνάμεις του. Ὃ κόσμος δὲν τοῦ ἐ- πιβάλλει καμμιὰ ἀποστολή. Πρέπει νὰ ἐπιλέξει, μὲ δική του διακινδύνευση, τὴν πορεία του. Χωρὶς ἀνταπόκριση ἤ μόνο μὲ μία κίβδηλη ἀντίδραση, καὶ χωρὶς ἕνα γνήσιο ἀντίπα- λο, χάνει τὴν ἀναγκαία αὐτοπεποίθηση. ἼΑν θέλει νὰ δραπετεύσει ἀπὸ τὴν ἔλλειψη αὐτὴ της συγκέντρωσης, θὰ χρειασθεῖ σχεδὸν ὑπεράνθρωπη ἐνέργεια μὲ τὴν ἔλλειψη μιᾶς ᾱ- κλόνητης καὶ φωτισµένης παιδείας, μ᾽ ἕνα σκοπὸ ὁρισμένο, ποὺ χάριν αὐτοῦ τὸ ὕψιστο γίνεται ἐπιτεύξιμο, θὰ πρέπει νὰ ἐἑλίσσεται µέσα ἀπὸ συνεχεῖς ἀπώλειες, καὶ στὸ τέλος, ἴ- σως, θ᾽ ἀρχίσει νὰ βλέπει τὴν δυνατότητα πραγματοποίησης μιᾶς νέας ἀρχῆς, ὅταν πιὰ ὁ