ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΟΣ ΣΚΙΑΔΑΣ (τοῦ Πανεπιστημίου ̓Αθηνῶν) Ὃ ὅρος «Ἱστοριογραφία» καὶ ἡ ἐνημέρωση γιὰ τοὺς βασικοὺς ὅρους τῆς ἐπιστήμης Πολλὲς βασικὲς ἐκφράσεις, ποὺ παρουσιάζονται ὡς χαρακτηριστικὲς ἔννοιες καὶ τίτλοι σημαντικῶν δημοσιευμάτων ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα ὡς σήμερα, ἀπαιτοῦν συνύπαρξη τῶν ἐρευνητῶν καὶ ἑρμηνευτῶν, γιὰ νὰ συνάπτονται τελικὰ ἰδεολογικὰ στὴ σημασία τους. Διότι, ὅπως ξέρουμε, πολλὲς γνωστὲς μορφὲς μετατρέπονται καὶ ἀναδιοργανώνονται σὲ διάφορους χρόνους. Ἔτσι ἔννοιες παλαιές, ποὺ κυριαρχοῦν πάντοτε, ἀπαιτοῦν κατανόηση, ὅπως λ.χ. ὅροι: Πολιτικοί, 4ογογράφοι, Ἱστοριογράφοι, Αρχαιογνωσία, Χρονολόγηση καὶ Χρονολογία, Εὐθεῖς καὶ πλάγιοι λόγοι κ.ἄ. Πρέπει κανεὶς νὰ ἑρμηνεύει τὰ κείμενα καὶ νὰ κατανοεῖ ἀκριβῶς τοὺς βασικοὺς ὄρους, ποὺ παρουσιάζονται. Ἔτσι λ.χ. ὁ ὄρος « ̓Αρχαιογνωσία» συνδέεται μὲ τὴν ἐπιστήμη γιὰ τὴν ἀρχαιότητα καὶ σὲ εὐρύτερη βάση: φιλολογία, ἀρχαιολογία, ἱστορία. (Γιὰ τὸ Πανεπιστήμιο τώρα βουλιάζει --- θὰ τὸ πῶ σὲ λίγο). Ἡ «ἀρχαιογνωσία» γεννήθηκε ἀπὸ τοὺς Σοφιστὲς τῆς ἀρχαιότητας καὶ ὁ ὄρος τῆς ἐποχῆς ἐκείνης -- ὁ ὅρος ̓Αρχαιολογία, ποὺ σήμερα πρέπει νὰ ἔχει τὴ γνωστὴ εἰδικὴ ἔννοια --- παρουσίαζε τότε τὴν ἱστορικὴ ἔρευνα ἀρχαίων πραγμάτων, λ.χ. γιὰ μύθους, παραδόσεις, πολέμους κ.ᾱ. Ἔτσι ἡ ἀρχὴ τοῦ Α ́ βιβλίου τοῦ Θουκυδίδη λέγεται «ἀρχαιολογία». Βλ. καὶ; Πλάτων « Ἱππίας Μείζων», 285 ἃ 8: καὶ συλλήβδην πάσης τῆς ἀρχαιολογίας κλπ. Ἔτσι, ὅποιος συγκρίνει λ.χ. τὴν «παθολογία τοῦ πολέμου», θὰ καταλάρει βασικἁ τὴν ἑρμηνεία τοῦ Θουκυδίδη, ὁ ὁποῖος παίρνοντας ἀφορμὴ ἀπὸ τὶς ἀγριότητες, ποὺ διαπράχθηκαν στὸν ἐμφύλιο πόλεμο, κάνει μιὰ ὑψηλῆς ποιότητας θεώρηση τῶν συνεπειῶν τοῦ πολέμου. Ἐπίσης, ὅποιος συγκρίνει τὴν «Ελληνικὴ Ἱστοριογραφία» μὲ τὰ «ἱστορικὰ σχεδιάσματα», διαπιστώνει πρὶν ἀπὸ αὐτὴν ὅτι κάτι νέο ἐμφανίζεται. Ἔτσι κατανοεῖται ἑρμηῃνευτικά, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ̓Ιστοριογραφία εἶναι ἡ πρώτη «κριτική» ἱστοριογραφία. 'Η ἴστοριογραφία --- ὅπως καὶ ἡ ̓Ελληνικὴ φιλοσοφία καὶ ἐπιστήμη -- ἐξεπήδησε ἀπὸ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο τοῦ «κριτικισμοῦ» ὡς ἕνα μέσον αὐτοσυντηρήσεως ποικίλου πολιτισμοῦ, καὶ ἦταν δύσκολο νὰ προσαρμοσθεῖ καὶ νὰ παραμένει σταθερὰ στὴν παράδοση. ̓Επειδὴ τὸ πνεῦμα αὐτὸ τῆς «κριτικῆς» εἶναι ἕνα ἀντίδοτον κατὰ τῆς ἀνασφάλειας, ποὺ δημιουργεῖται ἀπὸ διαφορετικὲς παραδόσεις καὶ ἀντιφάσκουσες ἀπαιτήσεις, στράφηκε γιὰ τὸ εἰδικὸ καὶ τὸ ὑποκειμενικὸ τῶν διαφόρων παραδόσεων καὶ προσανατολίσθηκε σὲ κάτι ἀνεξάρτητο καὶ μὲ ἀσφάλεια. Ὑπάρχει ἡ «διαφορά» Ἑλληνικῆς προσπάθειας γιὰ τὸ παρελθὸν --- διότι καὶ ἡ σύγχρονη ἱστορία εἶναι προσπάθεια «περὶ παρελθόντος» -- ἀπὸ προηγούμενες παρουσιάσεις «παρελθόντος». Τὸ «ζωντανό» στοιχεῖο στὴν ἱστορία πρέπει --- ἀπὸ τὸν κριτικὸ ἱστορικὸ --- νὰ συλληφθῆ καὶ νὰ διαφυλαχθῆ τότε, ὅταν δὲν ἔχει ἐμφανισθεῖ ἤ δὲν ἔχει μεταβλιηθεῖ σὲ μιὰ ποιητικὰ διαμορφωμένη ἀνάμνηση. να ἐνδιαφέρον γεγονὸς τῶν πρώτων ἀρχῶν τῆς κριτικῆς «ἰἱστοριογραφίας» τῶν Ἑλλήνων εἶναι: ὅτι κατὰ τὶς πρῶτες προσπάθειες τῆς ἱστορικῆς κριτικῆς μαζὶ μὲ τὸ ποιητικὸ στοιχεῖο τῆς παράδοσης καταστρέφεται συγχρόνως καὶ τὸ ζωντανὸ στοιχεῖο, καὶ ὅτι ἡ «ἱστοριογραφία» τῶν Ἑλλήνων στὴν πιὸ πέρα ἀνάπτυξή της ἔπρεπε νὰ ξανακερδίσει πρῶτα ἀπὸ τὸ «ζωντανόν» μέχρις ὅτου ἔπειτα κριτικῆ καὶ διατήρηση τοῦ ζωντανοῦ στοιχείου νὰ συνενωθοῦν στὴν ἱστορία: Ὁ ̓Αριστοτέλης («Περὶ ποιητικῆς» κεφ. 9, 1415 ἃ. Ὁ) ἐκφράζει σημαντικὰ τοὺς ὄρους. Ἔτσι ἡ λ. «ποίησις» εἶναι φιλοσοφικώτερη ἀπὸ τὴν ἵστορία (βλ. Ι45δὶ Ὁ 5-6: «διὸ καὶ φιλοσοφώτερον καὶ σπουδαιότερον ποίησις ἱστορίας ἐστίν») καὶ ἡ ποίησις ἐπίσης: «ἡ μὲν γάρ ποίησις μᾶλλον τὸ καθόλου, ἡ δ ̓ ἱστορία τὰ καθ ̓ ἕκαστον λέγει» κ.ᾶ. Ἣ λ. «ἱστορία» (στὶς περισσότερες γλῶσσες) ἀρχικὰ χρησιμοποιεῖται γιὰ ὅλες τὶς περιγραφικὲς ἐπιστῆμες: ἱστορία, γεωγραφία, ἐθνογραφία, περιγραφικὴ ζωολογία καὶ βοτανική. ̓Επίσης στὶς ἀρχὲς: γεωγραφία καὶ ἱστορία εἶναι στενὰ συνδεδεμένες. ̓Ακόμη καὶ