ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ (τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν) Ἢ ἐπάνοδος τοῦ πρωτογονισμοῦ Μ έσα στό θρίαμόο τῆς ὑψηλῆς τεχνολογίας καί τῆς ὀιομηχανικῆς ἀφθονίας, πού χαρακτηρίζει τήν ἐποχή μας, εἶναι πολύ δύσκολο νά σκεφτεῖ κανείς, πώς εἶναι δυνατόν ὁ ἄνθρωπος τῶν τελευταίων χρόνων τοῦ 20οῦ αἰώνα νά θαδίζει σέ μιά καινούργια μορφή πρωτογονισμοῦ. Ἴσως ἡ σκέψη αὐτή νά φαίνεται σέ πολλούς κοινότοπη, πού γίνεται συνεχῶς σέ ὅλες τίς ἐποχές, ἀπό ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δέν ἔχουν τή δύναμη νά παρακολουθήσουν τίς φυσικές μεταδολές τῶν καιρῶν τους. Μάλιστα μποροῦν νά ἰσχυριστοῦν ὅτι, ὅσο ἡ ταχύτητα τῶν ἀλλαγῶν αὐξάνει, τόσο ἡ ἀδράνεια προσαρμογῆς γίνεται ἐντονότερη καί οἱ ἀντιδράσεις ἐναργέστερες. Αὐτή ὅμως ἡ ἔγκυρη παρατήρηση δέν ἀποτελεῖ ἀπόδειξη γιά τή σωστή πορεία τοῦ πολιτισμοῦ μας. κ | ροτοῦ προχωρήσουμε στήν ἀνάλυση τῶν πραγμάτων, πρέπει νά ἐπισημάνουμε τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο συζητοῦν οἱ σύγχρονοι τεχνοκράτες τά χοινωνικά, τά ἠθικά καί ἐν γένει τά πνευματικά προθλήματα. Μιά ὑπεραπλούστευση καί μιά θάρθαρη χοντροχοπιά κυριαρχοῦν στήν ἀνάλυση λεπτῶν προθλημάτων, ἡ ὁποία ὄχι μόνον δέν σκορπίζει φῶς στά σκοτεινά καί δύσκολα ἐρωτήματα, ἀλλά δυστυχῶς σπρώχνει τόν ἀπαίδευτο σέ πλήρη σύγχυση καί τελικῶς στήν ἀπόλυτη ἀδιαφορία. Ο μαζικοποιημένος ἐπιστήμονας εἶναι μιά θλιθερή κοινότοπη μονάδα, πού οἱ ἀνησυχίες της περιορίζονται στόν ἄχαρο ἀγῶνα γιά τήν συσσώρευση ὑλικῶν ἀγαθῶν καί τήν ἱκανοποίηση ταπεινῶν ἔπιθυμιῶν. ̓Αν κανείς θελήσει νά ἀναταράξει τά λιμνάζοντα ὑποπροϊόντα τῆς παραχμασμέγης σχέψης ἤ τῆς ἀσθενικῆς πνευματικῆς ἀνησυχίας, τότε ἀποχκαλύπτεται ἕνας συναισθηματικός καί πνευματικός πρωτογονισμός, πού προκαλεῖ τήν ἔκπληξη καί τό φόθο στό σκεπτόμενο ἄνθρωπο. Ἣ ἀδικαιολόγητη ἐπιθετικότητα καί ἡ σύγχυση ἰδεῶν συμπλέκονται σέ μιά ἀνιαρή πολυφωνία ἀπό παιδικούς ὡς ἀνόητους μονόλογους μέ γενικό χαρακτηριστικό τή θαθειά διείσδυση τῶν ἐξουσιαστικῶν δογματικών κοσμοθεωριῶν, πού καθηλώνουν τή σκέψη. Συγκεκριμένα ὑπάρχουν σύμθολα τοῦ λόγου, τά ὁποῖα ἐκφράζουν δύο κατηγορίες ἐννοιῶν, τίς καθαγιασμένες καί τίς ἐπάρατες, δηλαδή οἱ πρῶτες εἶναι ἀπαραθίαστα ἱερά ἰδεώδη, ἐνῶ οἱ. δεύτερες εἶναι ἁμαρτίες, πού δέν ἐπιτρέπεται ἀκόμα καί νά ἀναφερθοῦν, γιατί ταυτίζονται μέ τόν διάθολο. Π.χ. ἡ ἰσότητα, γιά τόν μαρξιστή εἶναι ἱερή καί ὁσία, ἐνῶ ὁ καπιταλισμός εἶναι τό πνεῦμα τοῦ κακοῦ. Ομοίως γιά τόν μαζικοποιημένο ὀπαδό τῆς ἐλεύθερης οἰκονομίας μαρξισμός σημαίνει κόλαση, στήν ὁποία τιμωροῦνται ἀθῶα θύματα, ἐνῷ ἡ ἰδιωτική πρωτοθουλία εἶναι ἡ πεμπτουσία τῆς ἀνθρώπινης ὁραστηριότητας. Ἡ διαφωνία στήν κατάταξη τῶν συμόόλων δέν εἶναι ἡ ρίζα τοῦ κακοῦ, γιατί τίποτε δέν εἶναι ἀπόλυτο. Τό ἀπογοητευτικό εἶναι ἡ ἀχινητοποίηση τῆς σκέψης, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπό μιά ἀντανακλαστική ἀντίδραση στούς συνειρμούς, σέ τρόπο ὥστε νά ἀποχλείεται τόσο ἡ πρωτοτυπία ὅσο καί ἡ σωστή ἐφαρμογή τῆς λογικῆς. Ἔτσι οἱ φωτισμένοι τεχνοκράτες μετά ἀπό ἕνα διαλεκτικό καί φιλοσοφικό «ποίημα» πρωτογόνου παραλογισμοῦ, προχωροῦν στή σύνθεση μεγαλόπνευστων συμπερασμάτων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τήν κορωνίδα ἀφέλειας καί ἀντιφάσεων. ̓Αντιθέτως, ἄν παραθρεθοῦμε σέ συζητήσεις εἰδικῶν ποινωνιολόγων καί κατ ̓ ἐπάγγελμα φι-