ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ (τοῦ Πανεπιστηµίου Πατρῶν) Ἢ ἐπάνοδος τοῦ πρωτογονισμοῦ Μ έσα στό θρίαμόο τῆς ὑψηλῆς τεχνολογίας καί τῆς ὀιομηχανικῆς ἀφθονίας, πού χαρακτηρίζει τήν ἐποχή μας, εἶναι πολύ δύσκολο νά σκεφτεῖ κανείς, πώς εἶναι δυνατόν ὁ ἄνθρωπος τῶν τελευταίων χρόνων τοῦ 20οῦ αἰώνα νά θαδίζει σέ μιά καινούρ- για μορφή πρωτογονισμοῦ. Ἴσως ἡ σκέψη αὐτή νά φαίνεται σέ πολλούς κοινότοπη, πού γίνεται συνεχῶς σέ ὅλες τίς ἐποχές, ἀπό ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δέν ἔχουν τή δύναμη νά παρακολουθήσουν τίς φυσικές μεταδολές τῶν καιρῶν τους. Μάλιστα μποροῦν νά ἰσχυ- ριστοῦν ὅτι, ὅσο ἡ ταχύτητα τῶν ἀλλαγῶν αὐξάνει, τόσο ἡ ἀδράνεια προσαρμογῆς γίνε- ται ἐντονότερη καί οἱ ἀντιδράσεις ἐναργέστερες. Αὐτή ὅμως ἡ ἔγκυρη παρατήρηση δέν ἀποτελεῖ ἀπόδειξη γιά τή σωστή πορεία τοῦ πολιτισμοῦ μας. κ | ροτοῦ προχωρήσουμε στήν ἀνάλυση τῶν πραγμάτων, πρέπει νά ἐπισημάνουμε τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο συζητοῦν οἱ σύγχρονοι τεχνοκράτες τά χοινωνικά, τά ἠθικά καί ἐν γένει τά πνευματικά προθλήµατα. Μιά ὑπεραπλούστευση καί μιά θάρθαρη χον- τροχοπιά κυριαρχοῦν στήν ἀνάλυση λεπτῶν προθληµάτων, ἡ ὁποία ὄχι µόνον δέν σκορ- πίζει φῶς στά σκοτεινά καί δύσκολα ἐρωτήματα, ἀλλά δυστυχῶς σπρώχνει τόν ἀπαίδευ- το σέ πλήρη σύγχυση καί τελικῶς στήν ἀπόλυτη ἀδιαφορία. Ο μαζικοποιηµένος ἐπιστή- μονας εἶναι μιά θλιθερή κοινότοπη µονάδα, πού οἱ ἀνησυχίες της περιορίζονται στόν ἄχαρο ἀγῶνα γιά τήν συσσώρευση ὑλικῶν ἀγαθῶν καί τήν ἱκανοποίηση ταπεινῶν ἔπιθυ- μιῶν. ᾿Αν κανείς θελήσει νά ἀναταράξει τά λιμνάζοντα ὑποπροϊόντα τῆς παραχμασμέ- γης σχέψης ἤ τῆς ἀσθενικῆς πνευματικῆς ἀνησυχίας, τότε ἀποχκαλύπτεται ἕνας συναι- σθηµατικός καί πνευματικός πρωτογονισµός, πού προκαλεῖ τήν ἔκπληξη καί τό φόθο στό σκεπτόµενο ἄνθρωπο. Ἣ ἀδικαιολόγητη ἐπιθετικότητα καί ἡ σύγχυση ἰδεῶν συμ- πλέκονται σέ μιά ἀνιαρή πολυφωνία ἀπό παιδικούς ὡς ἀνόητους µονόλογους μέ γενικό χαρακτηριστικό τή θαθειά διείσδυση τῶν ἐξουσιαστικῶν δογματικών κοσμοθεωριῶν, πού καθηλώνουν τή σκέψη. Συγκεκριµένα ὑπάρχουν σύμθολα τοῦ λόγου, τά ὁποῖα ἐκ- φράζουν δύο κατηγορίες ἐννοιῶν, τίς καθαγιασµένες καί τίς ἐπάρατες, δηλαδή οἱ πρῶ- τες εἶναι ἀπαραθίαστα ἱερά ἰδεώδη, ἐνῶ οἱ. δεύτερες εἶναι ἁμαρτίες, πού δέν ἐπιτρέπε- ται ἀκόμα καί νά ἀναφερθοῦν, γιατί ταυτίζονται μέ τόν διάθολο. Π.χ. ἡ ἰσότητα, γιά τόν µαρξιστή εἶναι ἱερή καί ὁσία, ἐνῶ ὁ καπιταλισμός εἶναι τό πνεῦμα τοῦ κακοῦ. Ομοίως γιά τόν μαζικοποιηµένο ὀπαδό τῆς ἐλεύθερης οἰκονομίας μαρξισμός σηµαίνει κόλαση, στήν ὁποία τιμωροῦνται ἀθῶα θύματα, ἐνῷ ἡ ἰδιωτική πρωτοθουλία εἶναι ἡ πεμπτουσία τῆς ἀνθρώπινης ὁραστηριότητας. Ἡ διαφωνία στήν κατάταξη τῶν συμόό- λων δέν εἶναι ἡ ρίζα τοῦ κακοῦ, γιατί τίποτε δέν εἶναι ἀπόλυτο. Τό ἀπογοητευτικό εἶναι ἡ ἀχινητοποίηση τῆς σκέψης, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπό μιά ἀντανακλαστική ἀντίδραση στούς συνειρμούς, σέ τρόπο ὥστε νά ἀποχλείεται τόσο ἡ πρωτοτυπία ὅσο καί ἡ σωστή ἐφαρμογή τῆς λογικῆς. Ἔτσι οἱ φωτισµένοι τεχνοκράτες µετά ἀπό ἕνα διαλεκτικό καί φιλοσοφικό «ποίημα» πρωτογόνου παραλογισμοῦ, προχωροῦν στή σύνθεση µεγαλόπνευ- στων συμπερασμάτων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τήν κορωνίδα ἀφέλειας καί ἀντιφάσεων. ᾿Αντι- θέτως, ἄν παραθρεθοῦμε σέ συζητήσεις εἰδικῶν ποινωνιολόγων καί κατ᾽ ἐπάγγελμα φι-