Σ. Γ.Γ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΤΟΣ Δημοτική: Πόττειον κακὸν α) Ὅταν ἡ καθολικὴ σύγχυσις ἀπομειώνει τὴ γλώσσα -- τόσο στὴν κατὰ τὴν ποσότητα ἐπάρκειαν ὅσο καὶ στὴν κατὰ τὴν ποιό- τητα πληρότητα... β) Γιάννης Καλιόρης: Ἕνας Προμηθέας στὸν ἑλληνικὸ γλωσσικὸ χῶρον. (Δεύτερη συνέχεια) Παίρνοντας (γιὰ παράδειγµα) τὶς πρῶτες, ἀπὸ κάποιαν ἑνότητα, διακόσιες λέξεις (ἐ- ᾿ ξαιροῦνται μονοσύλλαβα κι ἐκθλιβόμενα δισύλλαβα --- τὰ τελευταῖα χάριν μηχανικῆς µέ- τρησης), καὶ μὲ ὑπ᾽ ὄψιν πὼς κάθε κείµενο τὸ συγκροτεῖ ἡ χρῆσις καὶ ἑπανάληψις ἑνὸς ἀ- ριθμοῦ παρθένων λέξεων, τὸ πρῶτο στὸ ὁποῖον φέρεται ἡ ἔρευνα εἶναι ν᾿ ἀναζητήσει, ἀπο- µονώσει, μετρήσει καὶ σταθµίσει αὐτὲς τὶς παρθένες λέξεις (παρθένα εἶναι κάθε λέξις ἐφ᾽ ὅσον μετρεῖται στὴν χρῆσι της, δηλαδὴ τὴν πρώτη φορὰ ποὺ ἐγγράφεται στὸ κείμενο)». Δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχει δοκιμότερος τρόπος, γιὰ νὰ φθάσει στὸ μάρμαρο τοῦ ἀνατόμου τὸ λεγόμενο «γλωσσικὸ ὄργανον» τοῦ λογοτέχνου, τοῦ διανοουμένου... Ὡστόσον, ἐπειδὴ ἡ ἀνυπαρξία ἀναλογιῶν (παραλλήλου κατάστασης) θὰ καθιστοῦσε ἄχρηστη, μάταιη, περιτ- τὴ τὴ µέτρησι καὶ στάθµισι τῶν παρθένων λέξεων ἑνὸς κειµένου, ἡ ἔρευνα θὰ ὑποχρεωθεῖ σὲ διαδικασίες συγκριτικές. Τοῦτο, πρὸς τὸν σκοπὸν ὅπως τὸ μεῖζον ἐν ἰσορροπία (μιλᾶμε κυρίως γιὰ τὴν τεχνικὴ τοῦ λόγου --- ὄχι γιὰ τὴν τέχνη!) ἀναδεικνύεται κι ἐπιβάλλεται ὁ ἐν δυνάμει γνώμων, τὸ πρότυπον -- ἐξηγήσαμε ἐπαρκῶς ἤδη ὅτι λόγος, γλῶσσα, τέχνη εἶναι πράγματα θετικά, καὶ συνεπῶς ἐπιδιώξιμα στὴν μείζονα ποσότητα καὶ πληρότητα τους! Ὅτι µόνον ἔτσι ἡ παραχώρησις ὑπολήψεως στὰ ἐλάσσονα ἐπιτευχθέντα θὰ θεµελιώνε- ται ὁμόλογη τῶν ἑαυτῶν μεγεθῶν (τῆς πραγματικῆς τους ἀξίας)" δὲν θὰ τὰ ὑπερβαίνει ἡ ἵ- δια µας κάμψις, κανεὶς δὲν θὰ μᾶς κοροϊδεύει πιά, οὔτε ὁ ἑαυτός µας θὰ μᾶς προδίδει: Μόνον πὲρ φόρτσα (βία) ἡ ᾿Ισχύς θὰ μπορεῖ νὰ ἐπιβάλλει τοὺς ἄχρηστους, νὰ τοὺς καθί- ζει στὸν σβέρκο µας καπόνια --- δὲν θὰ ὑπερακοντίζουμε ἐξ ὑποβολῆς, ἤ... «πλύσης ἀπὸ ἐγκέφαλο», ἢ γιὰ νὰ μὴ συλληφθοῦμε ὑστεροῦντες σὲ... µόρφωσι, καλλιέργεια, ἐνημέρω- σι!.. Ὅτι, καθὼς τὰ μεγέθη εἶναι ἐξ ἀντικειμένου (αὐτά, λιγότερα ἢ περισσότερα), αὐτο- νόητο πὼς ὑπάρχουν ἐπίσης (καὶ) δεῖκτες τῆς ἑαυτῶν ἐγγύτητας ἢ µακρότητας ἀπ᾽ τὸ εὖτε- λές, κεκορεσµένο, κατατριµμµένο, κοινότυπο, ἐμετικὸ «καθημερινό»... Οπότε, ὁλοφά- νερο, θὰ ᾽ναι ἀδύνατο νὰ διαφεύγει, ἀποκρύπτεται, συγκαλύπτεται, παρασιωπᾶται ἡ κατ᾽ εὗρος βαρύτης, καιριότης, ἐξωτισμός, ὑστέρησις: α) Ὅσων ὁ λογοτέχνης θέλησε ἤ μπόρεσε (ἧταν ἐπαρκὴς) νὰ προσεγγίσει ἀπ᾽ τὰ «πράγματα τοῦ κόσμου» --- σὲ οὐσίαν, ἰδιότητα, ἐνέργειαν, πάθος, κατάστασιν... καί, φυ- σικά, β) τοῦ βαθμοῦ ἐπάρκειας τοῦ λογοτέχνου --- εὐλόγως, ἀφοῦ ἀξιολογῶν, αὐτογνωμό- νως, σημαντικότατους τοὺς νυγμοὺς ἐξ αὐτῶν τῶν συγκεκριμένων (κατὰ τὴν οὐσίαν, ἰ- διότητα κλπ...) πραγμάτων, σ᾽ αὐτοὺς ἀκριβῶς (ἀνταποκρινόμενον ἀνάλογα!) θὰ με- τροῦμε τὸ βαθμὸν ἐπαρκείας του (λογοτέχνου) 7} “Ὥστε, μὲ ἀσφαλὲς πὼς ὁ τεχνίτης ἐν γένει ἀξιοποιεῖ πληρέστερα τὴν στρατηγικὴν καὶ τακτική του ἑτοιμότητα, ἄν ἔχει στὴ διάθεσί του πολλά, μὴ ἐφθαρμένα καὶ καλῆς ποιό- τητας, σύλληψης, λειτουργικότητας καὶ κατασκευῆς ὑλικὰ - ἐργαλεῖα - ἐφόδια, μὲ ἀσφα- λὲς ἀκόμα πὼς τὰ ὑλικὰ - ἐργαλεῖα - ἐφόδια τοῦ συγγραφέα δὲν εἶναι ἄλλα ἀπ᾿ τὶς λέξεις (συνυπολογιζομένων τῶν τρόπων τῆς ἐν τῶ κειμένω διευθετήσεώς τους), μποροῦμε νὰ συμπεράνουμε ἀλάνθαστα ὅτι αὐτὰ (ὑλικὰ κλπ.), διεκδικούμενα ἐν πάση περιπτώσει στὴν ἑπάρκεια ἐντέλεια καὶ πληρότητά τους (ἀδύνατον, εἴπαμε, νά... προτιμῶνται λίγα, ἐφθαρ- μένα καὶ κακῆς ποιότητας, σύλληψης, λειτουργικότητας καὶ κατασκευῆς!..), συνιστοῦν τὸ μεῖζον µέρος τῆς τέχνης πιά! Τὸ συγκεκριµένο, ἄλλως, (οἱονεὶ ὑλικό) σημεῖον ἀναφο-