ΔΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ (τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν) Ἢ ἑλληνικότητα τῆς φυσικομαθηματικῆς ἐπιστήμης Πιο μελέτη τῶν ἀρχαίων πολιτισμῶν, ποὺ ἤκμασαν πρὸ τοῦ 'Ελληνικοῦ, ὁδηγεῖ στὴν πεποίθηση, ὅτι στοὺς χρόνους αὐτοὺς τὴ γνώση συνιστοῦσαν ἀσύνδετοι πρακτικοὶ κανόνες, οἱ ὁποῖοι ἐπαληθεύονταν μὲ ἱκανοποιητικὴ προσέγγιση γιὰ τὶς ἀπαιτήσεις τοῦ ἔμπειρου ἀλλὰ ὄχι ἐπιστήμονα ἀνθρώπου. Οἱ Ἕλληνες παρέλαβαν ἕνα πλῆθος προτάσεων, οἱ ὁποῖες ἀναφέρονταν σὲ ὑλικὰ ἀντικείμενα, χωρὶς τὴν ἀναγκαία ἀφαίρεση καὶ γενικότητα μιᾶς ἐπιστημονικῆς θεώρησης. 'Η λογικὴ συσχέτιση τῶν πραγμάτων ἦταν τόσο ἀσθενική, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσουμε τὴν ὕπαρξη ὁλοκληρωμένων νοητικῶν σχημάτων, ποὺ νὰ ἑρμηνεύουν κατηγορίες φαινομένων. Κάθε μορφὴ τέχνης καθηλώνονταν ἀπὸ τὰ ἀκίνητα δεσμὰ τοῦ συγκεκριμένου. ̓Η ἀνυπαρξία τῶν φαντασμάτων τοῦ νοῦ, ποὺ συνθέτουν τὶς ἀρχικὲς ἔννοιες μιᾶς θεωρίας κρατοῦσε βαρειὰ τὴ σκέψη στὴν ἐπιφάνεια μιᾶς ἀφελοῦς ἐμπειρίας. Εἶναι πολὺ δύσκολο νὰ δεχθοῦμε ὅτι στοὺς ἀνατολικοὺς λαοὺς λειτουργοῦσε σὲ βαθμὸ ἀξιόλογο ἡ παραγωγικὴ σκέψη’, γιατὶ ἡ ἔννοια τῆς ἀπόδειξης, ὡς λογικὴ διαδικασία μιᾶς συνέπειας, εἶναι ἡ ἐπανάσταση τοῦ ἀρχαίου 'Ελληνικοῦ πνεύματος. Ἢ ἀπόδειξη ἔξω ἀπὸ τὸν 'Ἑλληνικὸ χῶρο εἶναι ἀνύπαρκτη καθώς καὶ ὁποιαδήποτε ὑποτυπώδης θεμελίωση ἐπιστήμης. ̓Ασφαλῶς δὲν μποροῦμε νὰ περιφρονήσουμε τὴν προσφορὰ στὴν πορεία τοῦ πολιτισμοῦ τῶν ἀνατολικῶν λαῶν, εἶναι ὅμως φανερὸ πώς ὅλες οἱ γνώσεις τους δὲν ἀποτελοῦσαν ἐπιστήμη, ἀλλὰ ὑλικὸ ποὺ ἔπρεπε νὰ μετασχηματισθεῖ καὶ νὰ πάρει μορφὴ κατάλληλη, γιὰ νὰ ἀποτελέσει μαζὶ μὲ νέες μεγαλοφυεῖς κατακτήσεις τὰ θεμέλια τῆς ἐπιστήμης. Π.χ., στοὺς μαθηματικοὺς καὶ φιλοσόφους ποὺ ἔζησαν καὶ δημιούργησαν πρίν ἀπὸ τοὺς νομοθέτες τῆς ἐπιστήμης, ὀφείλεται τεράστιο ἔργο, ὄχι μόνο γιὰ τὸν ὄγκο τῶν γνώσεων, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ἀνακάλυψη ἰδίως μεθόδων ἐπιστημονικῆς ἔρευνας. 'Ο Πλάτων ἔδωσε γενικὴ μορφὴ στὴν ἀναλυτικὴ μέθοδο. Συγκεκριμένα, μὲ τὴν ἀναλυτικὴ μέθοδο τοῦ Πλάτωνος ἕνα πρόβλημα μετασχηματίζεται σὲ μιὰ σειρὰ ἰσοδυνάμων ἀντιστρεπτῶν προβλημάτων, στὴν ὁποία τὸ τελευταῖο πρόβλημα ἔχει γνωστὴ λύση, ὁπότε καὶ τὸ ἀρχικὸ μὲ τὴν ἀρχὴ τῆς ἀντιστρεψιμότητος ἔχει ὁμοίως γνωστὴ λύση. 'Ἡ ὀμορφιὰ καὶ ἡ δύναμη χαρακτηρίζει ἀκόμα καὶ τὰ πρῶτα βήματα τῆς μαθηματικῆς ἐπιστήμης. 'Ο φιλόσοφος ἀλλὰ καὶ ἐπιστήμονας θεῖος Πυθαγόρας ζώντας τὸ γλυκοχάραμα τῆς ἐπιστήμης τῶν ἀριθμῶν, γοητευμένος ἀπὸ τὴν ἁρμονία καὶ τὴν ἀκρίβεια, ἀπαλλάσσει τὴν οὐσία τῶν ὄντων ἀπὸ κάθε ὑλικὴ ὑπόσταση. Διατυπώνει φιλοσοφικὸ σύστημα, ὅπου τὸ ἀρχικὸ στοιχεῖο τῆς δημιουργίας δὲν εἶναι ψηλαφητὸ ὅπως τὸ θεωροῦν ὁ Θαλῆς, ὁ ̓ Αναξίμανδρος καὶ ὁ ̓Αναξιμένης, ἀλλὰ μιὰ ὀντότητα πνευματική: 'Ο ἀριθμός, ποὺ ἐμψυχώνει τὸν κόσμο. 'Η ἐκτυφλωτικὴ λάμψη τοῦ ὀρθοῦ λόγου σπρώχνει τὸν μυστικισμὸ στὶς σκιὲς τοῦ πνευματικοῦ τοπίου. Παρ ̓ ὅλο ποὺ ὁ μύθος εἶναι σοβαρὸ ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἐπιστημονικὴ μελέτη, τόσο τῆς προσωπικότητας τοῦ Πυθαγόρα, ὅσο καὶ τῆς θρησκευτικοεπιστημονικῆς σχολῆς του, εἶναι βέβαιο, πώς δύο πράγματα χαρακτηρίζουν τὴν Πυθαγόρεια γνώση καὶ τὴν ἀντιδιαστέλλουν ἀπὸ μιὰ |. Δαυλός, 46 ("Οκτώβριος ̓85): Δ. Ντόκας, Οἱ χαρακτῆρες τῆς ἐπιστημονικῆς σκέψης.