ΔΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ (τοῦ Πανεπιστηµίου Πατρῶν) Ἢ ἑλληνικότητα τῆς φυσικομαθηματικῆς ἐπιστήμης γεῖ στὴν πεποίθηση, ὅτι στοὺς χρόνους αὐτοὺς τὴ γνώση συνιστοῦσαν ἀσύνδετοι πρα- κτικοὶ κανόνες, οἱ ὁποῖοι ἐπαληθεύονταν μὲ ἱκανοποιητικὴ προσέγγιση γιὰ τὶς ἀ- παιτήσεις τοῦ ἔμπειρου ἀλλὰ ὄχι ἐπιστήμονα ἀνθρώπου. Οἱ Ἕλληνες παρέλαβαν ἕνα πλῆ- θος προτάσεων, οἱ ὁποῖες ἀναφέρονταν σὲ ὑλικὰ ἀντικείμενα, χωρὶς τὴν ἀναγκαία ἀφαίρε- ση καὶ γενικότητα μιᾶς ἐπιστημονικῆς θεώρησης. 'Η λογικὴ συσχέτιση τῶν πραγμάτων ἦταν τόσο ἀσθενική, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσουμε τὴν ὕπαρξη ὁλοκληρωμένων νοη- τικῶν σχημάτων, ποὺ νὰ ἑρμηνεύουν κατηγορίες φαινομένων. Κάθε μορφὴ τέχνης καθηλώ- νονταν ἀπὸ τὰ ἀκίνητα δεσμὰ τοῦ συγκεκριμένου. ᾿Η ἀνυπαρξία τῶν φαντασμάτων τοῦ νοῦ, ποὺ συνθέτουν τὶς ἀρχικὲς ἔννοιες μιᾶς θεωρίας κρατοῦσε βαρειὰ τὴ σκέψη στὴν ἐπιφάνεια μιᾶς ἀφελοῦς ἐμπειρίας. Εἶναι πολὺ δύσκολο νὰ δεχθοῦμε ὅτι στοὺς ἀνατολικοὺς λαοὺς λει- τουργοῦσε σὲ βαθμὸ ἀξιόλογο ἡ παραγωγικὴ σκέψη’, γιατὶ ἡ ἔννοια τῆς ἀπόδειξης, ὡς λο- γικὴ διαδικασία μιᾶς συνέπειας, εἶναι ἡ ἐπανάσταση τοῦ ἀρχαίου 'Ελληνικοῦ πνεύματος. Ἢ ἀπόδειξη ἔξω ἀπὸ τὸν 'Ἑλληνικὸ χῶρο εἶναι ἀνύπαρκτη καθώς καὶ ὁποιαδήποτε ὑποτυ- πώδης θεμελίωση ἐπιστήμης. ᾿Ασφαλῶς δὲν μποροῦμε νὰ περιφρονήσουµε τὴν προσφορὰ στὴν πορεία τοῦ πολιτισμοῦ τῶν ἀνατολικῶν λαῶν, εἶναι ὅμως φανερὸ πώς ὅλες οἱ γνώσεις τους δὲν ἀποτελοῦσαν ἐπιστήμη, ἀλλὰ ὑλικὸ ποὺ ἔπρεπε νὰ μετασχηματισθεῖ καὶ νὰ πάρει μορφὴ κατάλληλη, γιὰ νὰ ἀποτελέσει μαζὶ μὲ νέες μεγαλοφυεῖς κατακτήσεις τὰ θεμέλια τῆς ἐπιστήμης. Π.χ., στοὺς μαθηματικοὺς καὶ φιλοσόφους ποὺ ἔζησαν καὶ δημιούργησαν πρίν ἀπὸ τοὺς νοµοθέτες τῆς ἐπιστήμης, ὀφείλεται τεράστιο ἔργο, ὄχι µόνο γιὰ τὸν ὄγκο τῶν γνώσεων, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ἀνακάλυψη ἰδίως μεθόδων ἐπιστημονικῆς ἔρευνας. 'Ο Πλάτων ἔδωσε γενικὴ μορφὴ στὴν ἀναλυτικὴ μέθοδο. Συγκεκριµένα, μὲ τὴν ἀναλυτικὴ μέθοδο τοῦ Πλάτωνος ἕνα πρόβλημα μετασχηματίζεται σὲ μιὰ σειρὰ ἰσοδυνάμων ἀντιστρεπτῶν προ- βλημάτων, στὴν ὁποία τὸ τελευταῖο πρόβλημα ἔχει γνωστὴ λύση, ὁπότε καὶ τὸ ἀρχικὸ μὲ τὴν ἀρχὴ τῆς ἀντιστρεψιμότητος ἔχει ὁμοίως γνωστὴ λύση. 'Ἡ ὀμορφιὰ καὶ ἡ δύναμη χα- ρακτηρίζει ἀκόμα καὶ τὰ πρῶτα βήματα τῆς μαθηματικῆς ἐπιστήμης. 'Ο φιλόσοφος ἀλλὰ καὶ ἐπιστήμονας θεῖος Πυθαγόρας ζώντας τὸ γλυκοχάραμα τῆς ἐπιστήμης τῶν ἀριθμῶν, γο- ητευμένος ἀπὸ τὴν ἁρμονία καὶ τὴν ἀκρίβεια, ἀπαλλάσσει τὴν οὐσία τῶν ὄντων ἀπὸ κάθε ὑλικὴ ὑπόσταση. Διατυπώνει φιλοσοφικὸ σύστημα, ὅπου τὸ ἀρχικὸ στοιχεῖο τῆς δηµιουρ- γίας δὲν εἶναι ψηλαφητὸ ὅπως τὸ θεωροῦν ὁ Θαλῆς, ὁ ᾿ Αναξίμανδρος καὶ ὁ ᾿Αναξιμένης, ἀλλὰ μιὰ ὀντότητα πνευματική: 'Ο ἀριθμός, ποὺ ἐμψυχώνει τὸν κόσµο. 'Η ἐκτυφλωτικὴ λάμψη τοῦ ὀρθοῦ λόγου σπρώχνει τὸν μυστικισμὸ στὶς σκιὲς τοῦ πνευματικοῦ τοπίου. Παρ᾽ ὅλο ποὺ ὁ μύθος εἶναι σοβαρὸ ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἐπιστημονικὴ μελέτη, τόσο τῆς προσωπικό- τητας τοῦ Πυθαγόρα, ὅσο καὶ τῆς θρησκευτικοεπιστημονικῆς σχολῆς του, εἶναι βέβαιο, πώς δύο πράγματα χαρακτηρίζουν τὴν Πυθαγόρεια γνώση καὶ τὴν ἀντιδιαστέλλουν ἀπὸ μιὰ Πιο µελέτη τῶν ἀρχαίων πολιτισμῶν, ποὺ ἤκμασαν πρὸ τοῦ 'Ελληνικοῦ, ὁδη- |. Δαυλός, 46 ("Οκτώβριος ᾿85): Δ. Ντόκας, Οἱ χαρακτῆρες τῆς ἐπιστημονικῆς σκέψης.