ΚΩΣΤΑΣ Π. ΜΙΧΑΗΛ Ἕλληνες - Γραικοὶ - Ρωμιοί” Καθιέρωση τῶν ἐθνικῶν ὀνομάτων: Ἑλλάς, Ἕλληνες Τρακόσια τόσα --- γύρω στὰ τετρακόσια --- χρόνια ἡ Ἑλλάδα στενάζει κάτω ἀπὸ τὸν Τουρκικὸ ζυγό. Μὰ τὰ μηνύματα γιὰ ξεσηκωμὸ τὰ τελευταῖα πενῆντα χρόνια ὅλο καὶ πληθαίνουν. Εἶναι τὰ προεπαναστατικὰ αὐτὰ χρόνια, ποὺ σὰν κι ἀπὸ σύνθημα κάπου νὰ δόθηκε, εἶχε ἀρχίσει ν ̓ ἀνάβει κάποια φλόγα ἑλληνικῆς παιδείας, κάποιο ξαναδέσιμο τοῦ ραγιὰ ρωμιοῦ μὲ τὸ φῶς τοῦ ἐλεύθερου ἀρχαίου Ἕλληνα. Μεταφράσεις λογίων στὴν τότε λαλούμενη γλώσσα ἀπὸ ἀρχαῖα κείμενα εἶχαν ἀρχίσει νὰ μιλᾶνε γιὰ τὴν παλιὰ δόξα -Ἑλλάδα, Ἕλληνες, κι ὅπως ἔλεγε ἀργότερα -- τὸ 1838 --- ὁ ΚολοκοτρώνηςἨ, «ὅθεν μᾶς ἦλθε εἰς τὸ νοῦ νὰ τοὺς μιμηθοῦμε...». Μαζὶ μ ̓ αὐτὰ φούντωνε καὶ ἡ θύμηση τοῦ παλιοῦ ὀνόματος --- τοῦ ἝἛλληνα --- καὶ ὁ Ρωμιὸς ραγιάς, ὁ Ρωμιὸς τῆς πατημένης πόλης, ὁ Ρωμιὸς ὑπόδουλος θέλησε ν ̓ ἀποτινάξει ὅλα τὰ ὅσα καταναγκαστικὰ τοῦ ἐπιβληθήκανε ἐπίθετα καὶ νὰ γίνει πάλι ὁ Ρωμιός, ὁ Ἕλληνας σὲ πρώτη φάση καὶ ν ̓ ἀπεκδυθεῖ κι ἀπὸ τὸ δανεικὸ χιτώνα τοῦ ὀνόματος Ρωμιὸς σὲ δεύτερη καὶ νὰ μείνει μόνο Ἕλληνας. Τὰ ἱστορήματα στὸ φῶς τοῦ λυχναριοῦ ἀπὸ κάποιον κάπως γραμματιζούμμενο, ὁ Ἡρακλῆς, ὁ Θησέας κι ὁ Μεγαλέξανδρος, ὁ Μαραθώνας καὶ ἡ Σαλαμίνα, ἡ φωνὴ τοῦ φτωχοδάσκαλου ἀπ ̓ τὸ κρυφὸ σχολειό, κι οἱ θρύλοι τῆς θάλασσας καὶ τὰ μπαϊράκια τῶν βουνῶν, οἱ κλέφτες κι οἱ ἁρματωλοὶ μὲ τ ̓ ἀγωνίσματά τους, θύμησες ἀρχαίων ἀγώνων, καὶ τοῦ βολιοῦ τὸ πέρασμα μέσα ἀπὸ δαχτυλίδι, --- ὁ Θούριος τοῦ Ρήγα, ποὺ μιλάει γιὰ ρωμιοὺς σὲ κάποιο στῖχο, ὅμως καὶ γιὰ Ἕλληνες σὲ ἄλλο, «Καὶ Ἕλληνας τολμῶσι σκληρὰ νὰ τυραννοῦν», τὰ δημοτικὰ τραγούδια, ἡ λαϊκὴ λεβεντιὰ κι οἱ καημοὶ καὶ οἱ χαρὲς ποὺ μιλοῦν γιὰ ρωμιούς, ὅμως καὶ γιὰ Γραικοὺς καὶ Ἕλληνες «Ανδρεῖα ὠσὰν “Ἕλληνες, ὡσὰν Γραικοὶ σταθεῖτε» ἥ «Μετὰ χαρᾶς σας Ἕλληνες καὶ σεῖς καπεταναῖοι... νὰ ἰδῆτε “Ελληνικὰ σπαθιὰ καὶ κλέφτικα ντουφέκια πῶς πολεμοῦν οἱ Ἕλληνες, πῶς πολεμοῦν τοὺς Τούρκους... Ἔβαλαν οἱ Γραικοὶ βουλὴν τὸ Κάστρον νὰ πατήσουν!...». Σημειώνω ἀκόμα πὼς στὸ Θρῆνο γιὰ τὴν Κωνσταντινούπολι τοῦ Ματθαίου Μυρέων ἀναφέρονται καὶ οἱ τρεῖς τύποι τοῦ ὀνόματος: «... ἀλλοίμονον ̓ ς τὸ γένος τῶν Ρωμαίων Ὢ πῶς ἑκαταστάθηκε τὸ γένος τῶν Ἑλλήνων. Σ ̓ ἐμᾶς, εἰς ὅλους τοὺς Γραικοὺς νὰ ἔλθη τούτ ̓ ἡ ὥρα”. ̓Ανώνυμος δὲ Πόντιος λαϊκὸς ποιητὴς ἔψαλλε: « ̓... τὴν Πόλιν ὄντας ὥριζεν ὁ Ἕλλεν Κωνσταντῖνον. “ (σελ. 263-64) ̓Επίσης, ὅτι σὲ δημοτικὸ τραγούδι ἀναφερόμενο στὴν ἐπιδρομὴ τοῦ Ἰμπραϊμ γιὰ τὴν " Τὸ ἄρθρο αὐτὸ ἀποτελεῖ συνέχεια δύο ἄλλων ἄρθρων τοῦ κ. Κ.Π.Μ., ποὺ μὲ τὸν ἴδιο τίτλο δημοσιεύθηκαν στὸ «Δ», τ. 48, σ. 2507 καὶ τ. 50, σελ. 2641. " Τερτσέτη: Ἅπαντα, σελ. 279, ̓Αθήνα 1958, ἔκδ. ταρθενών. Ἢ «Τριπολιτσᾶ»: Α. Ραςςον. ΟςΧΧΧΠΙ. σελ. 172, ἤ σὲ ἄλλο: «Μάρκος Μπότσαρης», (( “. σελ. 187) στὸ στίχο: Ὅτι μὲ κλαίει ὅλη ἡ Ἑλλάς, κλαίει ὅλο τὸ γένος.