ΚΩΣΤΑΣ Π. ΜΙΧΑΗΛ Ἕλληνες - Γραικοὶ - Ρωμιοί” Καθιέρωση τῶν ἐθνικῶν ὀνομάτων: Ἑλλάς, Ἕλληνες Τρακόσια τόσα --- γύρω στὰ τετρακόσια --- χρόνια ἡ Ἑλλάδα στενάζει κάτω ἀπὸ τὸν Τουρκικὸ ζυγό. Μὰ τὰ μηνύματα γιὰ ξεσηκωμὸ τὰ τελευταῖα πενῆντα χρόνια ὅλο καὶ πληθαίνουν. Εἶναι τὰ προεπαναστατικὰ αὐτὰ χρόνια, ποὺ σὰν κι ἀπὸ σύνθημα κάπου νὰ δόθηκε, εἶχε ἀρχίσει ν᾿ ἀνάβει κάποια φλόγα ἑλληνικῆς παιδείας, κάποιο ξαναδέσιµο τοῦ ραγιὰ ρωμιοῦ μὲ τὸ φῶς τοῦ ἐλεύθερου ἀρχαίου Ἕλληνα. Μεταφράσεις λογίων στὴν τότε λαλούμενη γλώσσα ἀπὸ ἀρχαῖα κείµενα εἶχαν ἀρχίσει νὰ μιλᾶνε γιὰ τὴν παλιὰ δόξα -- Ἑλλάδα, Ἕλληνες, κι ὅπως ἔλεγε ἀργότερα -- τὸ 1838 --- ὁ ΚολοκοτρώνηςἨ, «ὅθεν μᾶς ἦλθε εἰς τὸ νοῦ νὰ τοὺς μιμηθοῦμε...». Μαζὶ μ᾽ αὐτὰ φούντωνε καὶ ἡ θύμηση τοῦ παλιοῦ ὀνόματος --- τοῦ ἝἛλληνα --- καὶ ὁ Ρωμιὸς ραγιάς, ὁ Ρωμιὸς τῆς πατηµένης πόλης, ὁ Ρωμιὸς ὑπόδουλος θέλησε ν᾿ ἀποτινά- ξει ὅλα τὰ ὅσα καταναγκαστικὰ τοῦ ἐπιβληθήκανε ἐπίθετα καὶ νὰ γίνει πάλι ὁ Ρωμιός, ὁ Ἕλληνας σὲ πρώτη φάση καὶ ν᾿ ἀπεκδυθεῖ κι ἀπὸ τὸ δανεικὸ χιτώνα τοῦ ὀνόματος Ρω- μιὸς σὲ δεύτερη καὶ νὰ μείνει µόνο Ἕλληνας. Τὰ ἱστορήματα στὸ φῶς τοῦ λυχναριοῦ ἀπὸ κάποιον κάπως γραμματιζούμµενο, ὁ Ἡ- ρακλῆς, ὁ Θησέας κι ὁ Μεγαλέξανδρος, ὁ Μαραθώνας καὶ ἡ Σαλαμίνα, ἡ φωνὴ τοῦ φτω- χοδάσκαλου ἀπ᾽ τὸ κρυφὸ σχολειό, κι οἱ θρύλοι τῆς θάλασσας καὶ τὰ µπαϊράκια τῶν βου- νῶν, οἱ κλέφτες κι οἱ ἁρματωλοὶ μὲ τ᾽ ἀγωνίσματά τους, θύμησες ἀρχαίων ἀγώνων, καὶ τοῦ βολιοῦ τὸ πέρασμα µέσα ἀπὸ δαχτυλίδι, --- ὁ Θούριος τοῦ Ρήγα, ποὺ μιλάει γιὰ ρω- μιοὺς σὲ κάποιο στῖχο, ὅμως καὶ γιὰ Ἕλληνες σὲ ἄλλο, «Καὶ Ἕλληνας τολμῶσι σκληρὰ νὰ τυραννοῦν», τὰ δημοτικὰ τραγούδια, ἡ λαϊκὴ λεβεντιὰ κι οἱ καημοὶ καὶ οἱ χαρὲς ποὺ μιλοῦν γιὰ ρω- μιούς, ὅμως καὶ γιὰ Γραικοὺς καὶ Ἕλληνες «Ανδρεῖα ὠσὰν “Ἕλληνες, ὡσὰν Γραικοὶ σταθεῖτε» ἥ «Μετὰ χαρᾶς σας Ἕλληνες καὶ σεῖς καπεταναῖοι... νὰ ἰδῆτε “Ελληνικὰ σπαθιὰ καὶ κλέφτικα ντουφέκια πῶς πολεμοῦν οἱ Ἕλληνες, πῶς πολεμοῦν τοὺς Τούρκους... Ἔβαλαν οἱ Γραικοὶ βουλὴν τὸ Κάστρον νὰ πατήσουν!...». Σημειώνω ἀκόμα πὼς στὸ Θρῆνο γιὰ τὴν Κωνσταντινούπολι τοῦ Ματθαίου Μυρέων ἀναφέρονται καὶ οἱ τρεῖς τύποι τοῦ ὀνόματος: «... ἀλλοίμονον᾽ ς τὸ γένος τῶν Ρωμαίων Ὢ πῶς ἑκαταστάθηκε τὸ γένος τῶν Ἑλλήνων. Σ᾽ ἐμᾶς, εἰς ὅλους τοὺς Γραικοὺς νὰ ἔλθη τούτ᾽ ἡ ὥρα”. ᾽Ανώνυμος δὲ Πόντιος λαϊκὸς ποιητὴς ἔψαλλε: «᾿... τὴν Πόλιν ὄντας ὥριζεν ὁ Ἕλλεν Κωνσταντῖνον. “ (σελ. 263-64) ᾿Επίσης, ὅτι σὲ δημοτικὸ τραγούδι ἀναφερόμενο στὴν ἐπιδρομὴ τοῦ Ἰμπραϊμ γιὰ τὴν " Τὸ ἄρθρο αὐτὸ ἀποτελεῖ συνέχεια δύο ἄλλων ἄρθρων τοῦ κ. Κ.Π.Μ., ποὺ μὲ τὸν ἴδιο τίτλο δη- μοσιεύθηκαν στὸ «Δ», τ. 48, σ. 2507 καὶ τ. 50, σελ. 2641. " Τερτσέτη: Ἅπαντα, σελ. 279, ᾿Αθήνα 1958, ἔκδ. ταρθενών. Ἢ «Τριπολιτσᾶ»: Α. Ραςςον. ΟςΧΧΧΠΙ. σελ. 172, ἤ σὲ ἄλλο: «Μάρκος Μπότσαρης», (( “. σελ. 187) στὸ στίχο: Ὅτι μὲ κλαίει ὅλη ἡ Ἑλλάς, κλαίει ὅλο τὸ γένος.