ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
60ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1986
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Η πνευματική κατάσταση του καιρού μας (19η συνέχεια) — JASPERS, KARL
Κείμενο φύλλου
ΚΑΕΙ, ΙΑΡΡΕΕΣ
Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ μας
(Δέκατη ἔνατη συνέχεια)
Ἡ ἀνθρωπολογία συλλαμβάνεται ἔτσι σὰν ἕνα σύνολο συνεχόμενο ἀπὸ τὴν θεμελιώδη
ἔννοια τῆς φυλῆς. Ἣ φυσικὴ ἀνθρωπολογία σπουδάζει τὸ σῶμα, τὴ δομή του καὶ τὶς
λειτουργίες του στὰ διάφορα εἴδη τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ τώρα στὴν πραγματικότητα ἔχει διασπαρθεῖ
σ ̓ ὅλην τὴν ἐπιφάνεια τοῦ πλανήτη. 'Ο ἀνθρωπολόγος προβαίνει σὲ ἀληθινὲς μετρήσεις
πολλαπλῶν ἀνθρωπίνων ὄντων καὶ πραγματοποιεῖ ἄλλες παρατηρήσεις τῶν ὄψεών
τους. Ο κόσμος σχετίζεται μὲ τὸ εἶναι τοῦ ἀνθρώπου, τὰ σωματικά του χαρακτηριστικἁ
εἶναι μόνο σχετικά, ὅταν θεωροῦνται ὡς ἡ φυσιογνωμικὴ ἔκφραση τῆς οὐσίας του.
Ἢ
κατανόηση τῆς ἔκφρασης εἶναι ἡ ἀληθὴς πηγὴ τῆς ἀνθρωπολογίας, στὸ μέτρο ποὺ
ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη. Στὴ φυσιογνωμία, στὴ μελέτη τῆς χειρονομίας,
στὴν γραφολογία καὶ στὴν μορφολογία τοῦ πολιτισμοῦ μιὰ μεθοδικὴ ἀνάλογηῃ διάθεση
μπορεῖ ν ̓ ἀνιχνευθεῖ: εἶναι ἡ διάθεση τοῦ διαισθητικἁ κατανοητοῦ ὁράματος τῶν ὄντων,
ποὺ ἐναρθρώνεται στὴν ἀντικειμενικότητα τῆς μορφῆς τοῦ σώματος, στὶς κινήσεις ποὺ
ἔχουν πετρωθεῖ στὸ χειρόγραφο, στὸ ἔργο καὶ στοὺς τρόπους τῆς πράξης τοῦ ἀτομικοῦ ἀνθρώπου
καὶ τῶν ἐθνῶν.
Στὰ ἔργα (πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ εἶναι ἀξιόλογα ἔργα) ὅπου τὸ ἀνθρωπολογικὸ ὅραμα ἔχει
γίνει συγκεκριμένο, ἀπαντοῦμε τὸ σύμφυρμα αὐτὸ τῆς πειστικὰ ἀντικειμενικῆς γνώσης καὶ
τῆς ἐνορατικὰ ἐκφραστικῆς κατανόησης, ὥστε τὸ κῦρος τῆς πρώτης νὰ ὑποδεικνύει τὸ κῦρος
τῆς τελευταίας στὸν ἀναγνώστῃ, δίνοντας μετρήσεις ὕστερα ἀπὸ μετρήσεις' ἀλλὰ αὐτὸ
ποὺ πράγματι βλέπει κανείς, διαφεύγει ἀπὸ κάθε μέτρηση καὶ τὴν δυνατότητα τῆς ἀριθμητικῆς
διατύπωσης. 'Ἡ πληροφόρηση μεταδίδεται, ἀλλὰ στερεῖται σημασίας, οὐσιαστικὰ ταυτόσημης
μὲ τὰ ὑποτιθέμενα γεγονότα. ̓Επειδὴ τὸ ἐξπρεσσιονιστικὸ ὅραμα δὲν γίνεται πειστικἡ
γνώση, ἀλλὰ παραμένει ἁπλῶς μιὰ δυνατότητα, ἀποτελεῖ καὶ πάλι καθεαυτὸ ἔκφραση
γιὰ τὴν οὐσία ἐκείνου ποὺ θεωρεῖ τὰ πράγματα ἔτσι. Σ ̓ αὐτὸ ἐκφράζεται ὄχι μόνο τὸ φυσικὸ
δεδομένο, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄν τῆς ἐλευθερίας.
Ἢ ἀνθρωπολογικὴ διάθεση ἐνσωματώνει τὶς δυνατότητες πνευματικῆς ὅρασης, ἀλλὰ
ἀμέσως μετὰ ἐκεῖνο ποὺ συνελήφθη ἀπὸ τὸ πνευματικὸ αὐτὸ ὅραμα, ὑποβαθμίζεται σὲ νατουραλιστικὸ
ὄν.
̓Η ἀνθρωπολογικὴ σκέψη κυριαρχεῖται ἀπὸ τὸ κριτήριο τῆς ζωτικῆς διάρκειας
μὲ τὶς κατηγορίες ἀνάπτυξης καὶ ἀθανασίας! ἡ ἐθελούσια προὐπόθεσή της εἶναι ὅτι
εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ περιθάλψουμε, νὰ ἀναθρέψουμε, ὄχι μόνο νὰ παραγάγουμε ἀνθρώπους καὶ
νὰ τοὺς συλλάβουμμε στὸ σύνολό τους. Στὸν ἀνθρωπολόγο ἡ πολλαπλότητα τῶν ἀνθρωπίνων
φυλῶν δὲν ἀποτελεῖ ὑπαρξιακὸ φαινόμενο, στὴν ἱστορικότητά του καὶ στὴν μοῖρα του.
Ἢ ἀρχὴ στὴν ἀνθρωπολογία αὐτὴ δὲν προέρχεται ἀπὸ μιὰν ἐπιθυμία δικαίώσης τῆς μέσης
τακτικότητας. ̓Αντίθετα ὁ ἀνθρωπολόγος παρακινεῖται στὶς ξρευνές του ἀπὸ ἕνα ἔρωτα γιὰ
τὸ εὐγενὲς καὶ ἕνα μῖσος γιὰ τὴν ἀθλιότητα --- εἰκόνα τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Ἔτσι ἐμφανίζονται
πλευρὲς τῶν ἀνθρώπων σὰν ὑπόδειγμα καὶ τὰ ἀντίστοιχά τους. ̓Αναφύονται στὸ
πνεῦμα τύποι, ποὺ πρὸς αὐτοὺς εἴμεθα πρόθυμοι νὰ προσχωρήσουμε ἢ ποὺ εὐτυχῶς θ ̓ ἀποφύγουμε
νὰ γίνουμε σὰν κι αὐτούς. ̓Εθνικοὶ τύποι, ἐπαγγελματικοὶ τύποι, όωματικοὶ τύποι
διακρίνονται ἀντικειμενικά, ἀλλὰ κατὰ τέτοιον τρόπο, ποὺ ἡ διάκριση κάθε στιγμὴ ἐμψυχώνεται
ἀπὸ ἕνα μυστικὸν ἔρωτα ἢ μιὰν ἀποστροφή.
ἝἛνα ἄλλο κίνητρο εἶναι ἐκεῖνο πρὸς τὴν αὐτογνωσία στὴ σφαίρα τοῦ δυνατοῦ. Θεωρεῖ
κανεὶς τὸν ἑαυτό του μὲ μιὰ νέα ἄποψη καὶ γίνεται ἀκόρεστος στὴ θεώρηση τῶν συνανθρόπων
του. Τὸ ἐπάγγελμα, τὰ κόμματα, τὰ ἔθνη παραγνωρίζουν ὅτι ὁ ἄνθρωπος, σὲ μιὰ τεράστια
ἁπόσταση ἱστάμενος ἀπὸ τὸν συνάνθρωπό του, μπορεῖ νὰ ἔλθει σὲ στενότερη ἐπαφή.