ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΕΛΕΙΩΣ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΟ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟ Σύντομη συνέντευξη τοῦ ᾿Ακαδημαϊκοῦ κ. Ε. ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΥ ΄Ο ᾽᾿Ακαδημαϊκὸς Καδηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας κ. Εὐάγγελος Μουτσόπουλος πα- ϱαχώρησε στὸν «4αυλό» τὴν ἀκόλουδη συνένευξη: |) ᾿Ερώτηση [πη: Ποιὲς κατὰ τὴν κρίση σας εἶναι οἱ βασικὲς παράμετροι τῆς ἔννοιας ἑλληνικότητα; ᾽Απάντηση: βεβαίως ἡ σημερινὴ δυτικὴ Φιλοσοφία ἔχει ἀναγνωρίσει ὅτι ἐκεῖνο που ὁ ἑλληνικὸς στοχασμός, διὰ τῆς τέχνης, τῆς Φιλοσοφίας καὶ ἴσως διὰ τῆς ἴδιας τῆς ἱστορίας, προσέφερε εἶναι ἀναμφισβητήτως ἡ τριλογία τοῦ ἀληθοῦς, τοῦ ὡραίου καὶ τοῦ ἀγαθοῦ. Θὰ βρεῖ κανεὶς αὐτὲς τὶς ἔννοιες διατυπωµένες ὑπὸ τύπον ἀρχῶν στὴν Γαλλικὴ Φιλοσοφία τοῦ 9ου αἰώνα, ἡ ὁποία ὀνομάστηκε ἐκλεκτικισμός. ᾿ Ωστόσο θ᾽ ἀνεύρει κανείς τὴν ἴδια αὐτὴ τριλογία ἀκόμη καὶ στὴν Φιλοσοφία τοῦ 'Εγέλου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἄσχετος ἀπὸ τὶς ἐπιδράσεις τὶς ὁποῖες ἡ Γερμανικὴ καλλιέργεια ὑπέστη κατὰ τὸν Ιδον αἰώνα, µέσω τῆς Ἑλληνικῆς Τέχνης, ὅπως τὴν εἶδε ὁ Βίνκελμαν. Ίσως ἡ ἔννοια τῆς ἐλευθερίας νὰ ἐπικαλύπτει μὲ τὴν γενικότητά της καὶ μὲ τὴν θεμελίωσή τῆς οὐσιαστικὰ ὅλες τὶς ἄλλες ἔννοιες ποὺ ἔγινε λόγος προηγουμένως. Καὶ βέβαια δὲν μποροῦμε νὰ πα- ραγνωρίσουµε ὅτι, ὅταν ἕνας Σάρτρ ἐπιμένει στὴν ἐλευθερία ὡς τὸ βασικὸ θεμέλιο τῆς δικῆς του Φιλοσοφίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθεῖ παρὰ ἡ ἀπ᾿ εὐθείας ἐμποτισμένη ἀπὸ τὴν κατ᾽ ἐξοχὴν ἀξία τῆς ᾽ Ελληνικῆς διανοήσεως. ᾿Ερώτηση 2η:Τὸ νεοελληνικὸ πνεῦμα ἔχει ἆραγε βρεῖ τὸν αὐτόνομο δρόμο του: ᾽Απάντηση: Φοβᾶμαι, πώς τὸ νεοελληνικὸ πνεῦμα ἄρχισε νὰ ἐκδηλώνεται στὸν |4ο αἰώνα ὡς µία σύνθεση τῆς Ἑλληνικῆς Παραδόσεως μὲ ἀντιδάνεια ἀπὸ τὴν Δύση καὶ πώς ἡ ὅδευσή του ὑπῆρξε ὁμαλὴ µέχρι τὰ µέσα τοῦ |δου αἰώνα. Τὴν στιγμὴ ἐκείνη τὸ νεοελλήνικὸ πνεῦμα, ποὺ ὡστόσο εἶχε τραφεῖ ἀπὸ τὴν κλασσικὴ παράδοση, ὑφίσταται ἕνα δραματικὸ γιὰ τὸ μέλλον του πλῆγμα ἀπὸ τὸν εὐρωπα]κὸ ἐγκυκλοπαιδί- σµό. ᾿Η πολυµάθεια ἐφόνευσε τὴν αὐθεντικότητα ἐν προκειμένῳ. ᾿Η ἄρνηση τῆς ἑλλη- νικῆς φιλοσοφικῆς παραδόσεως δὲν βρῆκε στοὺς κόλπους τής τὸν ἀντάξιό της στὴν 4ύ- σή Ντεκάρτ, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἐπιβληθεῖ στὸν ἑλληνικὸ στοχασμὸ ἕνας ἐπιπόλαιος τρόπος τοῦ συλλαμβάνειν καὶ τοῦ χειρίζεσθαι τὰ προβλήµατα. Ἴσως νὰ ὑπῆρχαν µέχρι τώρα ὁρισμένες φωτεινὲς ἐξαιρέσεις στὸ πρόσωπο ἐνίων ὑψηλοφρόνων στοχαστῶν. Τὸ ῥασικὸ ὅμως πρόβλημα τῆς αὐτοτέλειας τῆς ἑλληνικῆς διανοήσεως δὲν ἐπελύθη. Θεωρῶ ὅτι τὸ πρόβλημα αὐτὸ εἶναι κυρίως πρόβλημα παιδείας καὶ ὅτι ἤ αὐτονομία τοῦ ἑλληνί- κοῦ πνεύματος θὰ ἐπέλθει μὲ τὴν συνένωση τῆς αὐθεντικῆς φιλοσοφικῆς δυτικῆς ἑλλῆνι- κῆς παραδόσεως καὶ τῶν συγχρόνων ὁδεύσεων τῆς φιλοσοφίας. Ερώτηση 3η: Πιστεύετε ὅτι τὸ νεοελληνικὸ πνεῦμα μπορεῖ νὰ συμβιβασθεῖ μὲ τὸν δογματισμὸ τῶν ὁλοκληρωτικῶν κινημάτων καὶ, μὲ τὸ μαζικὸ φαινόμενο; ᾽Απάντηση: Μιλᾶμε γιὰ πράγματα τελείως ἀσυμβίβαστα. ᾽᾿Απόσδειζη τούτου εἶναι ὅτι οἱ κάθε χρώματος δογματικὲς ἰδεολογίες ὄχι μόνο ἀντιστρατεύονται πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς φιλοσοφίας, ποὺ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸ φοβοῦνται. ᾿Απόδειζη τούτου εἶναι ὅτι στὶς χῶρες τῆς ᾿Ανατολῆς καὶ τῆς Δύσεως, ὅπου ἔχουν ἐπικρατήσει ἰσχυρὰ καθεστῶτα, ἡ φιλοσοφία ἔχει ἐξοβελισθεῖ ἀπὸ τὴν παιδεία καὶ µόνο μιὰ καρικα- τούρα φιλοσοφίας «καλλιεργεῖται». ᾿Η φιλοσοφία εἶναι ἡ ἐγγύηση τῆς ἐλευθερίας µας. Πῶς νὰ ἐγγυήθεῖ τὸν σεβασμὸ τῆς ὁ κάθε εἴδους ὁλοκληρωτισμός;