ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν) Πολιτικὴ καὶ Παιδεία Οἱ δύο παραπάνω ἔννοιες πηγάζουν ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο καὶ καταλήγουν πάλι στὸν ἄνθρωπο: πραγματικὰ ὁ ̓ Αριστοτέλης θεωρεῖ τὸν ἄνθρωπο σὰν «ὃν πολιτικόν», ποὺ σημαίνει ὅτι ἀπὸ τὴ φύση του μετέχει σὲ κοινὴ συμβίωση: ἔτσι ἡ πολιτεία εἶναι προϊὸν ἀνθρώπων, ποὺ μὲ τὴ «θεωρία τῆς Συνθήκης» ὑποτάσσουν τὶς ἀτομικὲς τους βουλήσεις κάτω ἀπὸ μιὰ καθολικὴ βούληση, ποὺ λέγεται Νόμος καὶ ποὺ φύλακάς του εἶναι ἡ ἴδια ἡ πολιτεία σ ̓ αὐτὴ λοιπὸν τὴν πολιτεία ὁ ἄνθρωπος ἀναπτύσσει τὴν πραγματοποίηση τῶν πνευματικῶν του δυνάμεων, δημιουργεῖ δηλ. τὴ παιδεία του καὶ τὸ πολιτισμό του. Στὶς μέρες μας, ὅμως, φαίνεται ὅτι οἱ δύο αὐτὲς ἔννοιες δὲν συνεργάζονται, ἤ μᾶλλον ἔχουν ἀποκοπεῖ' ἡ διάφορη ἄποψη, ὡς πρὸς τὴ θεώρηση τῶν κοινῶν τῆς πολιτείας, εἶναι φυσικὸ νὰ γεννήσει τὸ κόμμα, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ χαρακτηριστικὸ μιᾶς δημοκρατίας, διότι τὰ κόμματα συμβολίζουν τὸ διάλογο τῶν ἀντιμαχομένων θέσεων' γιὰ τὴν εὕρεση τῆς τρίτης λεγομένης θέσεως, πάνω στὴν ὁποία ἐπέρχεται ἡ συμφωνία καὶ ἡ ἄρση τῶν ἀντιθέσεων' ὁ "Ἠράκλειτος μάλιστα ἔλεγε ὅτι «τὸ ἀντίξουν συμφέρον..... ἐκ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίαν...» κλπ.' ἡ διαφορά μας ὀφείλεται, στὸ ὅτι ὁ διάλογος τῶν ἀντιθέσεων γίνεται τώρα ἔντονος καὶ ἐριστικὸς καὶ δὲν γίνεται μόνο στὸ κοινοβούλιο, ἀλλὰ τουναντίον βγῆκε στὸ δρόμο καὶ ἐχώρισε τοὺς Ἕλληνες ἐπικινδύνως' στὴν ἐποχὴ αὐτὴ θυμᾶμαι τὸ Βυζάντιο, στὰ πρῶτα του χρόνια, στὸν καιρὸ τῶν αἱρέσεων, ποὺ πήγαινε κανεὶς νὰ ἀγοράσει σὲ κάποιο μαγαζὶ κάτι καὶ ὁ πωλητὴς τὸν ρώταγε γιὰ «τὴ φύση τοῦ Χριστοῦ», ἤ γιὰ τὴν «ἐκπόρευση τοῦ ' Αγίου Πνεύματος»' καὶ ἕνας πατέρας τῆς ̓Εκκλησίας χαρακτήριζε τὴν ἐποχή του, λέγοντας ὅτι οἱ ἄνθρωποί της ἔχουν καταληφθεῖ ἀπὸ «μανία» γιὰ τὰ παραπάνω. Ὃ διάλογος ὅμως ὁ σημερινὸς ξέφυγε ἀπὸ τὰ ὅριά του καὶ μπῆκε στὴν ἀγορά, καὶ κυρίως στὰ σχολεῖα, στὰ πάσης φύσεως σχολεῖα, μικρὰ ἤ μεγάλα καὶ σὲ βάρος πάντα τῆς μαθήσεως, καὶ τῆς ἐπιστήμης γενικότερα’ ὁ μαθητής, ὁ φοιτητὴς καὶ ὁ κάθε εἴδους σπουδαστἠς δαπανοῦν ἕνα μεγάλο μέρος τοῦ χρόνου τους σὲ πράγματα ποὺ εἶναι τελείως περιττά. Κανεὶς δὲν ἀρνεῖται τὴ πολιτική του βούληση, ἀλλὰ ὅταν θὰ ἔλθει ἡ ὥρα ̓'; ἡ γλῶσσα τῶν χρωμάτων κατήντησε ἀληθινὴ μανία’ ὁ καθένας δίνει τὴ κομματική του ταυτότητα μὲ τὰ χρώματα, κι αὐτὴ ἀκόμα ἡ ἔδρα τοῦ δασκάλου, ποὺ εἶναι ἄμβωνας τῆς Παιδείας, βάφτηκε κι αὐτή: οἱ σπουδαστὲς ἄφησαν τοὺς πραγματικούς τους χώρους, ποὺ εἶναι οἱ αἴθουσες, τὰ σπουδαστήρια, τὰ ἐργαστήρια κτλ., καὶ βγῆκαν νὰ ὑπηρετήσουν τὰ κόμματα μὲ τὶς ἀτέλειωτες συνελεύσεις' πολῖτες φορτώνονται καὶ μεταφέρονται, γιὰ νὰ ἀκούσουν τὶς φωνὲς τῶν κυρίων των, μὲ δαπάνες ἀνυπολόγιστες' ἑκατομμύρια ξοδεύονται στὶς παρομονὲς τῶν ἐκλογῶν, ἐνῶ ὁ λαὸς εἶναι φτωχὸς καὶ [. Πιρβ. ̓Αριστοτ., ̓Ηθ. Νικ..Ι695 α 2: τῆς πολιτικῆς οὐκ ἔστιν οἰκεῖος ἀκρυατῆς ὁ νέος: ἄπειρος γὰρ τῶν κατὰ τὸν βίον πράξεων’ οἱ δὲ λόγοι ἐκ τούτων καὶ περὶ τούτων.