Σ. ΠΑΝΑΓΟΣ Μῦθοι καὶ Παρά-μυθοι «᾿ Απλὸς ὁ μῦθος τῆς ἀληθείας» [Εὐρυπίδης] Ὃ μύθος ἀποτελεῖ ἀληθινὴ ἱστορία ποὺ διαθέτει ἁπλότητα καὶ χάρη, γιατί ᾽ναι ἀπαλλαγμένος ἀπὸ περιττὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ κι ἀπὸ ὅποιο στοιχεῖο ἀμφισβήτησης καὶ ψεύδους. “Αλλα χαρακτηριστικἁ του εἶν᾿ ἡ εὐθύτητα κι ἡ ἀκρίβεια, καθώς κι ἡ ἁρμονία νοήματος καὶ μορφῆς. Οἱ πλεῖστοι τῶν μύθων ἀποτελοῦν κληροδότημα τῶν ἀρχαϊ- κῶν χρόνων. ὅταν ζοῦσαν οἱ γνωστοὶ ὡς θεοὶ καὶ ἡμίθεοι, ἥρωες καὶ σοφοί, ἄνθρω- ποι ὑγιεῖς καὶ «εὐφύντες». Στὸ σύνολό τους οἱ μύθοι ἀποτελοῦν βλαστήματα τῶν ἀγαθῶν κι εὐτυχισμένων στιγμῶν τῆς ἀνθρωπότητας, ἐνῶ οἱ χαλεποὶ χρόνοι δὲν ἐπιτρέπουν στοὺς ἀνθρώπους κάτι τέτοιο’ «ὁ "άρ παρών καιρὸς οὐκ ἐᾷ τοὺς ἀνθρώπους μυθολογ εἶν». παρατηρεῖ, µε λύπη του ἀσφαλῶς, ὁ ἀγαθὸς ᾿Ισοκράτης.. Πράγματι σὲ παρακμιακὲς ἐποχές, σὰν τὴ δική μας, ἡ ἀρετὴ χλευάζεται, ἡ σοφία κολάζεται καὶ οἱ μεγάλοι ἄνθρωποι ἐνταφι- ἄζονται ἀπ᾿ τὴ λογοκρατικὴ ἐξουσία τῶν αετριοτήτων. Σὲ παρόμοιες ἐποχὲς μόνο αυθάρια. μυθίδια και μυθογήματα μυθίζο- νται οἱ ἄνθρωποι. δηλαδὴ ψεύτικες ἰστο- ρίες καὶ λόγους, μὲ σκοπὸ τὴν ὠφέλεια. Δὲν ἐνδιαφέρονται δηλαδὴ οἱ ἄνθρω- ποι γιὰ τοὺς «μυθωδεστάτους τῶν λόγων» ἀλλὰ γιὰ τοὺς «ὠφεχιμωτάτους». Τὰ μυθίδια καὶ μυθο-πλάσματα τῆς μορ- φῆς αὐτῆς ἐξυπακούεται πὼς ἐνσωματώνον- Ι. 6.24 2. Πίνδαρος. Ο. 1. 24 πὰς ἐν ἧς " ην ται στὴν νέα Ἑλληνικὴ «μυθολογία», μ᾽ ἀποτέλεσμα τὴ συσσώρευση τῆς νέας «Κό- πρου τοῦ Αὐγείου». ποὺ γιὰ τὴν ἀπαλλαγή πας ἀπ᾿ αὐτὴν θὰ χρειαστεὶ ἀνάλογος μὲ τὸν ᾿Ηρακλῆ ἥρωας. Μέχρι τότε ὅμως ἄς αἡ ξεχνοῦν οἱ μυθομέριμνοι τὰ λόγια τοῦ ᾿Ἡράκλειτου. πώς «οἱ διζήμενοι χρυσὸν γὴν πολλήν ὁὀρύσσουσι καὶ εὑρίσκουσιν ὀλίγον » ἀπ. 22). Ἢ ἐνσωμάτωση τῶν μυθευµάτων αἎ- τῶν στὴ μυθολογία ἐννοεῖται πώς δὲ γίνεται τυχαῖα κι ἀναίτια, ἀλλὰ μὲ σκοπὸ τὴν «αἰτι- ολόγηση», «ἀποσαφήνιση», «ἁπλούστευση» καὶ «τελειοποίηση» τῶν γνήσιων καὶ πρω- τογενῶν μύθων. --- ᾿Ενέργειες ποὺ συνήθως ἀποσκοποῦν σὲ ἠθικο-θρησκευτικοὺς καὶ κοινώνικο-πολιτικοὺς λόγους! ἔτσι ἡ φιλο- λογία µας ἔχει ἐμπλουτιστεῖ μὲ συγγράµµα- τα µυθιδίων αἰτιολογικῶν. ἀποσαφηνιστι- κῶν. ἐπεξηγηματικῶν. ἀλληγορικῶν. ἐπι- στημονικῶν καί, βέβαια, ἠθικο-θρησκευτι- κῶν καὶ κοινωνικο-πολιτικῶν. Τέτοιο! «μύθοι» εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ συνέ- λαβαν καὶ στηρίζουν τὴν ἐκτροπή. ἤτοι τὸν ἀποπροσανατολισμὸ τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴ φυσική του πορεία καὶ τὸν ὑποβιβασμό τοι; ἀπὸ «ἄνω θρῶσκον ὅν», σὲ ὑποτακτικὸ καὶ κοινὸ θηλαστικό. Γιὰ παράδειγµα θ᾽ ἀναφέρω ἕνα µόνο αύθευμα τέτοιο. ποὺ ἀποτελεὶ ὅμως μαγιὰ ψιὰ τὸ πλάσιμο ἀνάριθμων ἄλλων: Ο Κλει-