ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ ᾿Από τόν Σοσιαλισμό στόν Καπιταλισµό «Ἢ παλινόρθωση τοῦ καπιταλισμοῦ στή Σοδιετική Ἕνωση καί σέ µερικές ἄλλες σοσιαλιστικές χῶρες εἶναι τό πιό σπουδαῖο µάθηµα πού πήραμε ἀπό τά τελευταῖα πενήντα χρόνια τῆς ἱστορίας τοῦ διεθνοῦς κομμουνιστικοῦ κινήματος.» Λίν Πιάο (ὑπαρχηγός τοῦ Μάο) Στήν παγκόσμια συνείδηση ἔχει καλά ριζώσει ἡ μαρξιστική «διαλεκτική», ὅτι μοιραῖα καί ἀναπότρεπτα ὁ καπιταλισμός θά αὐτοκαταλυθεῖ, γιατί µέσα του ἐμπεριέχει τό σπέρ- μα τῆς αὐτοκαταστροφῆς ἢ θά καταλυθεῖ ἀπό ἔσωθεν ἐπαναστατικές δυνάμεις, καί τή θέση του θά πάρει µεταθατικά ὁ σοσιαλισμός, πού τελικά ὁδηγεῖ στόν κομμουνισμό τῆς πλήρους εὐδαιμονίας, ὅπου ὁ καθένας θά συνεισφέρει ἀνάλογα μέ τίς δυνάμεις του καί θά ἀμείθεται ἀνάλογα μέ τίς ἀνάγκες του. ᾽Αλλά αὐτή ἡ «νομοτελειακή» ἄποψη τῶν Μάρξ- Ἔνγκελς διατυπωθεῖσα τό 1848 μέ τό «Κομμουνιστικό Μανιφέστο», ἔχει τό σοθα- ρό μειονέκτημα ὅτι εἶναι ἡμιτελής. Δηλαδή ἡ διαλεκτική θεώρηση τῆς παγκόσμιας οἶκο- νομικῆς καί κοινωνικῆς τάξης, πού ὑποχρεωτικά ἀρχίζει μέ τήν κατάλυση τοῦ καπιταλι- σμοῦ καί συνεχίζει στόν σοσιαλισμό, πρίν φθάσουμε στόν κομμουνισμό, δέν κατοχυρώ- νει προκαταθολικά στήν πράξη τήν ἐπιθίωση τοῦ σοσιαλισμοῦ, τουλάχιστον ἀπό πλευ- ρᾶς θεωρητικής διατύπωσης τοῦ ἴδιου τοῦ Μάρξ. Μέ ἄλλα λόγια ἡ ἴδια ἡ μαρξιστική θεωρία χωλαίνει, παρουσιάζοντας χενό γιά τό πῶς θά λειτουργήσει καί θά ἐπιθιώσει ὁ σοσιαλισμός στόν µεταθατικό του ρόλο πρός τόν κομμουνισμό. Ἢ γενική καί ἀόριστη ἄποψη τοῦ Μάρξ, ὅπως θγαίνει µέσα ἀπό τά κείμενά του καί ἰδιαίτερα ἀπό τό δοκίµιό του «Κριτική τοῦ Προγράµµατος Γκότα», ὅτι ἡ ἐπανάσταση τοῦ προλεταριάτου θά εἶναι «συνεχής» καί ὅτι τό προελταριάτο «δέν θά ἀποξενωθεῖ τῆς διαχείρισης τοῦ προϊόντος παραγωγῆς του, συμμετέχοντας τόσο στήν παραγωγή ὅσο καί στήν ἐξουσία», στήν καλύτερη περίπτωση εἶναι ἕνας πολύ γενικός ἀφορισμός, τοῦ ὁποί- ου δέν µελετήθηχε πρακτικά ἡ λειτουργική του πλευρά οὔτε ἀπό τούς Μάρξ- Ἔνγκελς οὔτε ἀπό κανέναν ἄλλο τοῦ μαρξισμοῦ, πλήν ὁρισμένων ἀντιφρονούντων, ἕως τήν ἐποχή πού ἐπικράτησε ὁ σοσιαλισμός στή Ρωσσία. Ἔτσι, ἐνῶ ὁ Μάρξ ἦταν πολύ σαφής στίς πρακτικές λεπτομέρειες καί διαδικασίες κατάλυσης τοῦ καπιταλιστικοῦ συστήµατος μέ ἐπανάσταση, µέσω τοῦ θιομηχανικοῦ κυρίως προλεταριάτου τῶν μεγάλων πόλεων (συ- ναποτελοῦντος ἰσχυρή καί συμπαγή μειοψηφία γύρω στό 1056), ἐλάχιστα καί ἀόριστα εἶπε σχετικά μέ τόν μετασχηματισμό τῆς ἀστικῆς νοοτροπίας καί κοινωνίας σέ σοσιαλι- στική-κομμουνιστική, ὡς ἐπίσης γιά τίς διαδικασίες, τήν λειτουργία καί τίς μορφές τοῦ σοσιαλισμοῦ ἀπό τό ἐπαναστατικό προλεταριάτο. Ἡ πιό συνεπής σοσιαλιστική ἔκφρα- ση τέτοιων μορφῶν παρατηρήθηκε στήν Παρισινή Κομμούνα, στά Σοθιέτ τοῦ 1905 καί 1917 καί στήν Κίνα τῆς Πολιτιστικῆς Επανάστασης. Ὃ Λένιν μόλις ἀνέλαθε τήν εὐθύνη τῆς ἐπαναστατικῆς κυθέρνησης τό 1917, προσπά- θησε νά ἀξιοποιήσει τήν ἐπαναστατική δύναμη τοῦ προλεταριάτου παραχωρώντάς του ἐξουσία στήν διοίκηση τῶν ἐργοστασίων καί µέσα στήν κυθέρνηση. ᾿Από τήν στιγµή ὅμως πού ὁ Στάλιν διαδέχτηκε τόν Λένιν, ἡ ἐπανάσταση ὁδηγήθηκε σέ ἐντελῶς ἄλλο δρόμο ἀπό τό νέο ἡγέτη, θάζοντας σταδιακά στό περιθώριο τό ἐπαναστατικό προλετα- ριάτο, ἀφενός, καί ἐξ ἄλλου θιαίως καθυποτάσσοντας καί κολλεχτιόοποιώντας τήν ἀγροτιά μέ τήν περίφημη δεύτερη ἐπανάσταση τοῦ 1928 (κρατική αὐτή τή φορά καί ὄχι προλεταριακή ἤ ἀγροτική). Χρειάστηκε ὅμως νά ἔλθει τό 229 Συνέδριο, γιά νά ἐγκατα-