Δημαγωγία, δημαγωγοὶ καὶ δημαγωγούμενοι Ἢ «ἀγωγή», ἡ ὁδή)ηση τοῦ δήμου, εἶναι ἀπολύτως φυσιολογικὴ ἐκδήλωση τῆς λειτουργίας τῆς ὁμάδας. Οἱ πολλοί, οἱ ἀνηγετικοὶ φύσει ἄγονται ἀπὸ τοὺς λίγους ἡγετικοὺς ἢ τὸν ἕνα. Τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ πολιτικὸ ἀντικατόπτρισμα τῆς κατὰ φύσιν ἱεραρχικῆς διαβαθμίσεως τῶν μελῶν τῆς ὁμάδας: Ἢ φύση ἱεραρχεῖ σωματικά, πνευματικά, ἠθικὰ - δὲν ἰσοπεδώνει. “Ἢ ἀνισότητα εἶναι ὁ νόμος της. Η ἰσότητα εἶναι αὐθαίρετη σύμβαση, δόγμα, διαστρο- φὴ τοῦ κατὰ φύσιν - καὶ ἐν τέλει εἶναι πολιτικὴ ἀπάτη. Ἢ ὁδήγησι τοῦ δήμου ἐκφεύγει ἀπὸ τὴν τροχιά τῆς, ὅταν οἱ ἄγοντες ἢ ὁ ἄγων δὲν εἶναι πράγματι ἡγετικοί, ἀλλὰ χαρα- κτηρίζωνται ἀπὸ τὰ γνωρίσματα τοῦ μὴ ἡγετικοῦ ἀνθρώπου: τὴν ἀπρονοησία ἢ ἀπροβλεψία, τὸν δόλο, τὸ ψεῦδος, τὴν μαζικὴ - μὴ προσωπικὴ ἀντίληψη τῶν πραγμάτων, τὴν οἰκονομιστικὴ θεώρηση τοῦ ἀνθρώπου. Στὴν περίπτωση αὐτὴ ὁ «νοῦς», τὸ λογικὸν (ποὺ φύσει κυβερνᾶ τὰ πάντα) ὑποκαθίσταται ἀπὸ τὸ ἐπιθυμητι- κὸν καὶ ἐν τέλει ἡ πορεία τῆς ὁμάδας, ἡ ὁδήγηση τοῦ δήμου, ἐπιτυγχάνεται μὲ τὴν ἄλογη κολακεία τῶν χυδαίων, καθοδηγου- μένων ἀπὸ τοὺς ὃμοιους πρὸς αὐτοὺς καθοδηγητές. Αὐτοί εἶναι οἱ δημαγωγοί, μέ τήν κακῆς σημασία ποὺ προσέλαβε ὁ ὄρος, ἀνηλαδὴ λήνέτες» ἄλογοι, ἐπιθυμητι- κοί, ἀπρόνοοι, ἀπροβλέπτες - καὶ στὴν πολιτικὴ πράξη κατ᾽ ἀνάγκην δόλιοι καὶ ὑποκριτικοί. Σήμερα, στὴν ἐποχὴ ποὺ ἡ ἰσότητα ἀποτελεῖ τὴν ἰδεολογικὴ βάση τῶν πολιτι- κῶν καθεστώτων, τὴν πηγὴ τῆς ἐξουσίας, ἡ ἐμφάνιση «ἡγετῶν» ποὺ δὲν διαθέτουν τὰ γνωρίσματα τοῦ ἡγέτου καὶ δὲν ἔχουν συνεπῶς τὶς προὐποθέσεις νὰ ἄγουν μὲ ἀσφάλεια τοὺς πολλούς, εἶναι ἀναγκαία κατάληξη. Οἱ πολλοί, ποὺ ἐν ὀνόματι τῆς ἰσότητας δικαιοῦνται νὰ ἀποφασίζουν γιὰ τὸ ποιὸς θὰ εἶναι ὁ ἡγέτης, ἀναδεικνύουν «φυσιολογικὰ» τὸν ὅμοιό τους: αὐτὸν δηλαδὴ ποὺ σκέπτεται, σὰν κὶ αὐτούς, ποὺ τοὺς μιλάει ἑπομένως γι᾿ αὐτὰ ποὺ ἐπιθὺυ- μοῦν, ποὺ τοὺς καταδολιεύεται, ποὺ τοὺς καταδημαγωγεῖ ἐν τέλει. Οἱ πολλοὶ δὲν προνοοῦν, δὲν προβλέπουν, δὲν λογίζο- νται, ἄρα καὶ ὁ ἐκλεκτός τους δὲν θὰ ἔχη αὐτὰ τὰ (ἡνετικὰ) γνωρίσματα. Ἢ τραγικὴ στιγμή, τὸ ἀδιέξοδο, δημιουργεῖται ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ γίνεται ἀντιληπτὴ ἡ ἔκρυθμη τροχιὰ τῆς ὁμάδας, ποὺ μοιραῖα προκύπτει σὰν συνέπεια τῆς ὁδήγησης τοῦ δήμου ἀπὸ μὴ ἡγετικοὺς «ἡγέτες». ᾿Ο παρὰ φύσιν καὶ κατ’ ἀναξιό- τητα ἄγων δὲν εἶναι ἐξ ὁρισμοῦ εἰς θέσιν νὰ συλλάβη τὸν τρόπο ἐπανορθώσεως τῆς «παρεκκλίσεως» τῆς τροχιᾶς. Οἱ ἐνέρ- }ειές του εἶναι σπασμωδικὺς καὶ ἰσοδυνα- μοῦν μὲ ἁλυσίδα ἐπαναλαμβανομένων λα- θῶν. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ἀγόμενοι, ποὺ συνθλί- ῥονται κάτω ἀπὸ τὶς συνέπειες τῆς ἐν ἐκτροπῆ πορείας, δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἐπίσης -- ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἀνηγετικοῦ ἀνθρώπου -- νὰ ἀντιληφθοῦν τὴν αἰτία, πολὺ περισσότερο δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκλέξουν τρόπους ἀποκαταστάσεως τῆς ὀρθῆς πορείας. ᾿Η φάση αὐτὴ εἶναι πράγ- ματι δραματική, ἀλλὰ ἔχει κι ἕνα στοιχεῖο ἱλαρότητας: θυμίζει λίγο θεατρικὴ φάρσα. Πῶς «λύεται» ἡ τραγωδία, πῶς ἐπι- τυγχάνεται ἡ «τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσις»; Δυστυχῶς ὁ κλασσικὸς ὁρι- σμὸς τοῦ ᾿Αριστοτέλη γιὰ τὸ θεατρικὸ δράµα δὲν ἰσχύει γιὰ τὸ πολιτικὸ δράμα: Δὲν τιμωροῦνται οἱ κακοὶ οὔτε ἔπιβρα- ῥεύονται οἱ ἀγαθοί. Οἱ πολλοί, «φύσει ἀνδραποδώδεις» -- πάλι κατὰ τὸν ᾿Αρι- στοτέλη --, θὰ ἀποφασίζουν πάντοτε ὅπως ἀποφάσιξαν καὶ πρίν. “Ἢ ἰσότητα θὰ σκηνοθετήση καὶ πάλι μὲ τὴν πασίγνωστη πιὰ τεχνική τής τὴν νέα παράσταση τῆς νέας πολιτικῆς τραγωδίας, ὅπου νεοδήµα- γωγοὶ καὶ παλαιοδημαγωγούμενοι θὰ µοι- ρασθοῦν κατὰ τὰ ἰσχύοντα πρότυπα τοὺς αἰώνιους θλιβεροὺς ρόλους τους. 4.1.1.