ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ (τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν) Πραγμματικότητες καὶ ἀντικειμενικὴ πραγματικότητα Γιὰ ἕναν ἁπλὸ ἄνθρωπο, κι ὅταν ἀκόμη εἶναι ἐξοικειωμένος στὰ παιχνίδια τῆς σκέψης, οἱ στοχασμοὶ γιὰ τὴ γνώση τῶν μεγάλων διανοητῶν ὅλων τῶν ἐποχῶν φαίνονται σὰν ἄπιαστες σκιές, ποὺ στριφογυρίζουν ἀτέλειωτα, γιὰ νὰ ψηλαφήσουν κάτι ποὺ συνεχῶς ἀπομακρύνεται. Αἰσθάνεται κανείς, πὼς παρακολουθεῖ ἕνα παιχνίδι, ποὺ παίζεται μὲ κανόνες καὶ χωρὶς κανόνες, μὸ ὀρθολογισμὸ καὶ χωρὶς ὀρθολογισμό, μὲ συναίσθημα, μὲ πάθος καὶ ἀγωνία. ́Ἔνας ἀτελείωτος ἀγώνας, ποὺ δὲν ἔχει νικητή, καὶ ὅμως ψυχαγωγεῖ καὶ λυτρώνει τὸν ἄνθρωπο. Μέσα ἀπὸ τὴν πάλη τοῦ νοῦ, γιὰ νὰ φωτίσει τὸ σκοτάδι τῆς ἄγνοιας, ξεπηδοῦν ἕνα σωρὸ προβλήματα, ποὺ ἐκφράζουν ἀμφιβολίες ὄχι μόνο γιὰ τὴ γνώση τοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ὕπαρξή του. ΧΑ χΧ αχ Ε τσι ἁπλᾶ μποροῦμε νὰ παραθέσουμε τὰ ἐρωτήματα: 1) “Ὑπάρχει ὁ κόσμος, καὶ τὶ εἴδους γνώση μποροῦμε νὰ ἔχουμε γι ̓ αὐτόν; 3) 'Ο κόσμος εἶναι τὰ φαινόμενα ἢ ὑποκειμενικὴ ὑπόθεση; 3) “Ὑπάρχει γνώση, ποὺ ἡ λογικὴ νὰ μὴν τὴν ἀμφισβητεῖ; μποροῦμε νὰ τὴν φτάσωμε; καὶ πῶς; Τὸ περίφημο «εορῖίο, οΥρο 5απι» εἶναι μία πολὺ αὐστηρὴ καὶ κριτικὴ σκέψη, μὲ τὴν ὁποία ὁ Καρτέσιος θεμελιώνει τὸ ξεκίνημα τῆς γνωσιοθεωρίας του. Μπορῶ νὰ ἀμφιβάλλω γιὰ τὰ πάντα, γι ̓ αὐτὰ ποὺ βλέπω, ποὺ ἀκούω, γιὰ ὅλες τὶς αἰσθήσεις μου, γιατὶ πολλὲς φορὲς μὲ διέψευσαν, ἀκόμη καὶ γιὰ τὴ νόησή μου, δὲν μπορῶ ὅμως νὰ ἀμφιβάλλω πὼς ἀμφιβάλλω, δηλαδὴ πῶς σκέπτομαι καὶ αἰσθάνομαι, ἄρα ὑπάρχω καὶ ἔχω ἀπόλυτη βεβαιότητα γιὰ τὴν ὕπαρξή μου. Ἔτσι ἡ Καρτεσιανὴ σκέψη φαίνεται σὰν μιὰ ὁλοκληρωμένη ἀπόδειξη τῆς ὕπαρξης τοῦ ὑποκειμένου, καὶ ὅμως ἡ αἴσθησή μου δὲν ἀποτελεῖ ἀπόδειξη τῆς ύπαρξής μου, γιατὶ δὲν εἶναι συνέπεια καμμιᾶς ὑπόθεσης, εἶναι ἡ ἴδια ἡ ὑπαρξή μου, ἡ ὁποία μὲ ξεχωρίζει ἀπὸ ἕνα ἐξωτερικὸ κόσμο ποὺ μοῦ προσφέρει. Πρόβλημα γιὰ τὴν ὕπαρξη τοῦ ὑποκειμένου δὲν μπορεῖ νὰ γεννηθεῖ, γιατὶ κάθε ἐρώτημα ξεκινᾶ ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ ὑποκείμενο. Τὸ πλῆθος καὶ εἶδος τῶν ἐρωτημάτων χαρακτηρίζουν τὸ ὑποκείμενο, γιατὶ εἶναι ἀποτελέσματα ἰδιοτήτων, οἱ ὁποῖες ἀποτελοῦν τὴν νοητική τοῦ ὑπόσταση. Οἱ χαρακτῆρες τοῦ ὑποκειμένου συνθέτουν αὐτὸ ποὺ ὁρίζεται ὡς «ἐγώ», τὸ ὁποῖο εἶναι τόσο δύσκολο νὰ συλλάβουμε ὅσο καὶ ὁ ἀντικειμενικὸς κόσμος, γιατί, παρ ̓ ὅλο ποὺ τὸ «ἐγὼ» μᾶς διαχωρίζει ἀπὸ τὸν ὑπόλοιπο κόσμο, ἀποτελεῖ αὐτὸ τὸ ἴδιο ἄγνωστο ἀντικείμενο πρὸς μελέτη. Πολλὲς φορὲς οἱ πληροφορίες ποὺ ἔχουμε γιὰ τὸν ξαυτό μας δὲν φαίνεται νὰ ἔχουν τὴν ἀπολύτως πειστικὴ βεβαιότητα, ποὺ ἔχουν οἱ ἄμεσες ἐμπειρίες. Τὸ ὑποκείμενο σ ̓ ὅλη τὴν διάρκεια τῆς ὕπαρξής του κατέχεται συνεχῶς ἀπὸ τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὸ «ἐγώ» του παραμένει ἀμετάβλητο, πράγμα