Σ. ΠΑΝΑΓΟΣ Οἱ ἥρωες, ἄλλοτε καὶ τώρα Ἔχουν δίκιο, ὅταν λένε πῶς ὁ πολιτισμὸς ἑνὸς ἔθνους ἢ μιᾶς ἐποχῆς δὲν χαρακτηρίζεται τόσο ἀπ ̓ τοὺς μεγάλους ἄνδρες, ὅσο ἀπ ̓ τὸν τρόπο ποὺ τοὺς ἀναγνωρίζουν καὶ τοὺς τιμοῦν, καὶ ποὺ σὲ τελευταία ἀνάλυση δὲν μπορεὶ παρὰ νὰ εἶναι ἀνάλογος καὶ σύμμορφος μὲ τὰ τιμώμενα πρόσωπα καὶ τὸ ἔργο τους. Σήμερα τιμοῦν τοὺς μεγάλους ἐπιστήμονες, τοὺς πολιτικοὺς καὶ καλλιτεχνικοὺς «ἥρωες» καὶ γενικὰ τὰ μεγάλα ἀναστήματα προσφέροντάς τοὺς χρηματικὰ βραβεῖα ἤ ἐξουσιαστικὲς θέσεις καὶ διακρίσεις, ποὺ καὶ πάλι ἀποσκοποῦν στὴν ἀπολαυὴ ὑλικῶν ἀγαθῶν. Πράγμα ποὺ σημαίνει ὅτι οἱ βραβευόμενοι δὲν εἶναι τόσο μεγάλοι --- «ἀνθρώπων εὐγενέστεροι οἱ καταφρονοῦντες πλούτου, δόξης, ἡδονῆς, ζωἧἥς»-, ἀφοῦ δὲν κατάφεραν μηδὲ ἠθικὴ αὐτάρκεια ν ̓ ἀποκτήσουν --αὐτάρκεια φυσικὸς πλοῦτός ἐστι», καὶ αὐτάρκης δὲν λογίζεται αὐτὸς πού ̓χει πολλὰ ὑλικὰ ἀγαθά, ἀλλ ̓ αὐτὸς ποὺ δὲ χρειάζεται τίποτα περισσότερο ἀπ ̓ ὅσα διαθέτει--, μ ̓ ἀποτέλεσμα οἱ σημερινοὶ «ἥρωες» νὰ ἐπιτρέπουν στοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐξουσίας --- συνήθως τοὺς ἐκλιπαροῦν ---, ποὺ ἐλάχιστα σχετίζονται μὲ τὴν πνευματικὴ πρόοδο καὶ τὴν ̓Αρετή, ν ̓ ἀξιολογοῦν καὶ νὰ βραβεύουν τὰ ἔργα τους) ἔργα, πού, ὑποτίθεται, δημιούργησαν ἀπὸ ἐσωτερικὴ ἀνάγκη, ἀπὸ μαν(τ)ία θεία κι ἔρωτα ψυχῆς «δι ̓ ἑαυτὸν οὐκ ἄλλῳ», στὴν προσπάθειά τοὺς νὰ ἱκανοποιήσουν τὴν φυσική, κατ ̓ ̓Αριστοτέλη, «ὄρεξιν τοῦ εἰδέναι». (Πράγμα ποὺ παναπῆ «τοῦ εἰδέναι ἑαυτόν», δηλαδὴ τῶν πρωτογενῶν τοὺς ψυχο-πνευματικῶν περιεχομένων καὶ τοῦ «ἐν τῇ ψυχῇ λόγου», προκειμένου νὰ τὰ ἐξωτερικεύσουν καὶ νὰ τὰ ἐλευθερώσουν, ὥστε νὰ αὐτοελευθερωθοῦν, νὰ ἐξατομικευθοῦν καὶ ν ̓ αὐτοτελειωθοῦν). ̓Εξυπακούεται ὅτι τὰ ἔργα τῶν δημιουργῶν ἀποτελοῦν γι αὐτοὺς τὰ χνάρια, ποὺ οἱ ἴδιοι θέτουν στὸ δύσκολο δρόμο αὐτογνωσίας κι αὐτοτελείωσής τους ̓ εἶναι οἱ καρποὶ τοῦ θεϊκοῦ τοὺς «νοέειν», ποὺ κατὰ τὸν Παρμενίδη εἶναι ταὐτὸν μὲ τὸ πραγματικὸ «εἶναι» τους, μὲ τὸν πραγματικὸ ξαυτό τους, κατὰ δὲ τὸν ̓ Αλέξανδρο ἀποτελοῦν «τὶς εἰκόνες τῶν δημιουργῶν». Γίνεται σαφές, ὅτι ὁ πραγματικὸς δημιουργὸς ἐργάζεται «ἀφ ̓ ἑαυτοῦ καὶ δι ̓ ἑαυτόν», ὄχι κατὰ παραγγελίαν καὶ «γιὰ τὸν ἄλλο κόσμο» --- «πᾶσαν δὲ ὠφέλειαν ἢ βλάβην ἐξ ξαυτοῦ προσδοκᾷ»: πράγμα ποὺ σημαίνει ὅτι ὁ δημιουργὸς γνωρίζει καλύτερα ἀπ ̓ ὁποιονδήποτε ἄλλο τὴν ἀξία τοῦ ἔργου του, ἡ δὲ βράβευσή του, ἢ μὴ, ἔρχεται ταυτόχρονα σὰν εὐεξία καὶ εὐπραξία, δηλαδὴ «εὐδαιμονίη ψυχῆς», ἢ σὰν καχεξία καὶ δυσπραξία, δηλαδή «κακοδαιμονίη ψυχῆς». Τὴν ἀλήθεια τῶν παραπάνω ἀπέδειξαν μὲ τὴ ζωὴ καὶ τὴ στάση τους οἱ δημιουργοὶ τοῦ κλασσικοῦ πολιτισμοῦ, ποὺ γι ̓ αὐτούς ἀποτελοῦσε «ἀγχιβασίην», προσπάθεια δηλαδή καὶ δρόμο αὐτοτελείωσης καὶ συνταύτισής τοὺς μὲ τοὺς προγόνους τους, τοὺς ὁποίους ἀνεκήρυξαν σὲ θεοὺς καὶ ἡμίθεους, ἤρωες καὶ σοφούς. Πράγματι, οἱ δημιουργοί τοῦ κλασσικοῦ Πολιτισμοῦ, ἔχοντας αἴσθηση τῆς θεἰκῆς τους ἀποστολῆς καὶ συνείδησης τῶν ψυχοπνευματικῶν δυνάμεών τους καὶ ἀρετῶν, ποὺ ἀποτελοῦν δωρεὰ καὶ δάνειο τῆς Μητέρας Φύσης, δημιουργοῦσαν «ἀφ ̓ ἑαυτῶν καὶ δι ̓ ἑαυτούς», μένοντας μακρὰν τόσο τῆς ἀσιογενοῦς ἐξουσίας ὅσο καὶ τῆς ἀνδραποδώδους μάζας, καὶ περιφρονώντας τόσο τὶς ἀμοιβὲς ὅσο καὶ τὰ βραβεῖα τους. Ἔτσι, ὁ Δημόκριτος --- «ἀνὴρ ἰσοστάσιος πόλεως» - μένοντας στὸ ἀγρόκτημά του, βασανιζόταν ν ̓ ἀνακαλύπτη ἀλήθειες γύρω ἀπ ̓ τὴ σύσταση καὶ τὴν καταγωγὴ τῶν φυσικῶν ὄντων, «...ἔλεγο δὲ βούλεσθαι μίαν αἰτιολογίαν εὑρεῖν ἢ τὴν Περσῶν βασιλείαν». Ὃ ̓Αλέξανδρος περιῆλθε ὅλη τὴν ̓Ασία γκρεμίζοντας τὰ ἐξουσιαστικὰ τείχη καὶ τοὺς σκοταδιστικοὺς «γόρδιους δεσμούς», περιφρόνησε δέ ἀμύθητες ποσότητες χρυ-