Σ. ΠΑΝΑΓΟΣ Οἱ ἥρωες, ἄλλοτε καὶ τώρα Ἔχουν δίκιο, ὅταν λένε πῶς ὁ πολιτι- σμὸς ἑνὸς ἔθνους ἢ μιᾶς ἐποχῆς δὲν χαρα- κτηρίζεται τόσο ἀπ᾿ τοὺς μεγάλους ἄνδρες, ὅσο ἀπ᾿ τὸν τρόπο ποὺ τοὺς ἀναγνωρίζουν καὶ τοὺς τιμοῦν, καὶ ποὺ σὲ τελευταία ἀνάλυση δὲν μπορεὶ παρὰ νὰ εἶναι ἀνάλο- γος καὶ σύμμορφος μὲ τὰ τιμώμενα πρόσω- πα καὶ τὸ ἔργο τους. Σήμερα τιμοῦν τοὺς μεγάλους ἐπιστήμονες, τοὺς πολιτικοὺς καὶ καλλιτεχνικοὺς «ἥρωες» καὶ γενικὰ τὰ μεγάλα ἀναστήματα προσφέροντάς τοὺς χρηματικὰ βραβεῖα ἤ ἐξουσιαστικὲς θέσεις καὶ διακρίσεις, ποὺ καὶ πάλι ἀποσκοποῦν στὴν ἀπολαυὴ ὑλικῶν ἀγαθῶν. Πράγμα ποὺ σημαίνει ὅτι οἱ βραβευόμενοι δὲν εἶναι τόσο μεγάλοι --- «ἀνθρώπων εὐγενέστεροι οἱ καταφρονοῦντες πλούτου, δόξης, ἡδονῆς, ζω- ἧἥς»-, ἀφοῦ δὲν κατάφεραν μηδὲ ἠθικὴ αὐτάρκεια ν᾿ ἀποκτήσουν --αὐτάρκεια φυσι- κὸς πλοῦτός ἐστι», καὶ αὐτάρκης δὲν λογίζε- ται αὐτὸς πού ᾽χει πολλὰ ὑλικὰ ἀγαθά, ἀλλ᾽ αὐτὸς ποὺ δὲ χρειάζεται τίποτα περισσότε- ρο ἀπ᾽ ὅσα διαθέτει--, μ᾽ ἀποτέλεσμα οἱ σημερινοὶ «ἥρωες» νὰ ἐπιτρέπουν στοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐξουσίας --- συνήθως τοὺς ἐκλιπαροῦν ---, ποὺ ἐλάχιστα σχετίζονται μὲ τὴν πνευματικὴ πρόοδο καὶ τὴν ᾿Αρετή, ν᾽ ἀξιολογοῦν καὶ νὰ βραβεύουν τὰ ἔργα τους) ἔργα, πού, ὑποτίθεται, δημιούργησαν ἀπὸ ἐσωτερικὴ ἀνάγκη, ἀπὸ µαν(τ)ία θεία κι ἔρωτα ψυχῆς «δι᾿ ἑαυτὸν οὐκ ἄλλῳ», στὴν προσπάθειά τοὺς νὰ ἱκανοποιήσουν τὴν φυσική, κατ᾽ ᾿Αριστοτέλη, «ὄρεξιν τοῦ εἰδέναι». (Πράγμα ποὺ παναπῆ «τοῦ εἰδέναι ἑαυτόν», δηλαδὴ τῶν πρωτογενῶν τοὺς ψυ- χο-πνευματικῶν περιεχομένων καὶ τοῦ «ἐν τῇ ψυχῇ λόγου», προκειμένου νὰ τὰ ἐξωτερι- κεύσουν καὶ νὰ τὰ ἐλευθερώσουν, ὥστε νὰ αὐτοελευθερωθοῦν, νὰ ἐξατομικευθοῦν καὶ ν᾽ αὐτοτελειωθοῦν). ᾿Εξυπακούεται ὅτι τὰ ἔργα τῶν δημιουρ- γῶν ἀποτελοῦν γι αὐτοὺς τὰ χνάρια, ποὺ οἱ ἴδιοι θέτουν στὸ δύσκολο δρόμο αὐτογνω- σίας κι αὐτοτελείωσής τους᾿ εἶναι οἱ καρποὶ τοῦ θεϊκοῦ τοὺς «νοέειν», ποὺ κατὰ τὸν Παρμενίδη εἶναι ταὐτὸν μὲ τὸ πραγματικὸ «εἶναι» τους, μὲ τὸν πραγματικὸ ξαυτό τους, κατὰ δὲ τὸν ᾿ Αλέξανδρο ἀποτελοῦν «τὶς εἰκόνες τῶν δημιουργῶν». Γίνεται σαφές, ὅτι ὁ πραγματικὸς δη- μιουργὸς ἐργάζεται «ἀφ᾽ ἑαυτοῦ καὶ δι᾽ ἑαυτόν», ὄχι κατὰ παραγγελίαν καὶ «γιὰ τὸν ἄλλο κόσμο» --- «πᾶσαν δὲ ὠφέλειαν ἢ βλάβην ἐξ ξαυτοῦ προσδοκᾷ»: πράγμα ποὺ σημαίνει ὅτι ὁ δημιουργὸς γνωρίζει καλύτε- ρα ἀπ᾽ ὁποιονδήποτε ἄλλο τὴν ἀξία τοῦ ἔργου του, ἡ δὲ βράβευσή του, ἢ μὴ, ἔρχεται ταυτόχρονα σὰν εὐεξία καὶ εὐπραξία, δηλα- δὴ «εὐδαιμονίη ψυχῆς», ἢ σὰν καχεξία καὶ δυσπραξία, δηλαδή «κακοδαιμονίη ψυχῆς». Τὴν ἀλήθεια τῶν παραπάνω ἀπέδειξαν μὲ τὴ ζωὴ καὶ τὴ στάση τους οἱ δημιουργοὶ τοῦ κλασσικοῦ πολιτισμοῦ, ποὺ γι᾿ αὐτούς ἀποτελοῦσε «ἀγχιβασίην», προσπάθεια δη- λαδή καὶ δρόμο αὐτοτελείωσης καὶ συνταύ- τισής τοὺς μὲ τοὺς προγόνους τους, τοὺς ὁποίους ἀνεκήρυξαν σὲ θεοὺς καὶ ἡμίθεους, ἤρωες καὶ σοφούς. Πράγματι, οἱ δημιουργοί τοῦ κλασσικοῦ Πολιτισμοῦ, ἔχοντας αἴσθηση τῆς θεἰκῆς τους ἀποστολῆς καὶ συνείδησης τῶν ψυχο- πνευματικῶν δυνάμεών τους καὶ ἀρετῶν, ποὺ ἀποτελοῦν δωρεὰ καὶ δάνειο τῆς Μητέ- ρας Φύσης, δημιουργοῦσαν «ἀφ᾽ ἑαυτῶν καὶ δι᾽ ἑαυτούς», μένοντας μακρὰν τόσο τῆς ἀσιογενοῦς ἐξουσίας ὅσο καὶ τῆς ἀνδραποδώδους μάζας, καὶ περιφρονώντας τόσο τὶς ἀμοιβὲς ὅσο καὶ τὰ βραβεῖα τους. Ἔτσι, ὁ Δημόκριτος --- «ἀνὴρ ἰσοστάσιος πόλεως» - μένοντας στὸ ἀγρόκτημά του, βασανιζόταν ν᾿ ἀνακαλύπτη ἀλήθειες γύρω ἀπ᾿ τὴ σύσταση καὶ τὴν καταγωγὴ τῶν φυσικῶν ὄντων, «...ἔλεγο δὲ βούλεσθαι μίαν αἰτιολογίαν εὑρεῖν ἢ τὴν Περσῶν βασιλείαν». Ὃ ᾿Αλέξανδρος περιῆλθε ὅλη τὴν ᾿Ασία γκρεμίζοντας τὰ ἐξουσιαστικὰ τείχη καὶ τοὺς σκοταδιστικοὺς «γόρδιους δεσμούς», περιφρόνησε δέ ἀμύθητες ποσότητες χρυ-