ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΙΚΟΡΕΤΖΟΣ Γιάννης Σκαρίμπας ἐναντίον Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου [Β - τελευταῖο! Οἱ φιλολογικὲς διαφορὲς ἀνάμεσα στὸν Γιάννη Σκαρίμπα καὶ τὸν Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο ἔχουν τὴν ἀπαρχή τους τὸ 1933, δηλαδὴ 54 χρόνια πρίν. ́Η ἀντιπάθεια αὐτὴ τοῦ Σκαρίμπα γιὰ τὸν Παναγιωτόπουλο, καὶ ἀντίστροφα, ἐκδηλώθηκε πολλὲς φορὲς, καὶ προπολεμικὰ καὶ μεταπολεμικὰ, τόσο ἀπὸ τὴν πλευρὰ τοῦ ἕνός, ὅσο καὶ ἀπὸ τὴν πλευρὰ τοῦ ἄλλου. Μολονότι ὑπῆρξα αὐτήκοος μάρτυς ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Τ1.Μ. Παναγιωτόπουλο γιὰ τὴν ἀντιδικία τοὺς αὐτή, δὲν θέλησε ὡστόσο ποτὲ νὰ μοῦ μιλήσει γιὰ τὴν αἰτία. «Μήν τὰ ψάχνεις», μοῦ εἶπε κάποτε, ὅταν τὸν ρώτησα, «γιατί ὄζουν». Δὲν ἔτυχε νὰ πληροφορηθῷ τὰ καθέκαστα ἀπὸ ἀλλοῦ. ̓Ανασκαλεύοντας ὅμως, μιὰ μέρα στὴ «Μπενάκειο», κάποιους παλιοὺς τόμους λογοτεχνικῶν περιοδικῶν τῆς ἔποχῆς τοῦ μεσοπολέμου, βρῆκα, ἐντελῶς συμπτωματικά, τὴν ἀρχή. ̓Απὸ κεῖ καὶ πέρα δὲν μοῦ ἦταν δύσκολο νὰ συναρμολογήσω τὰ κείμενα καὶ ν ̓ ἀποκαλύψω τὸ ἱστορικό. Τὸ [933 ὁ Σκαρίμπας, νέος ἀνερχόμενος ἀστέρας τῆς λογοτεχνίας, κυκλοφόρησε τὴ συλλογὴ διηγημάτων μὲ τὸν μᾶλλον παρανοϊκὸ τίτλο «Τὸ Θεῖο τραγ». Ἥταν τὸ δεύτερο βιβλίο του μετὰ τοὺς «Κωμιοὺς στὸ Γριπον ̓σι», ποὺ εἶχαν ἀποσπάσει τότε πολλὲς ἀμφιλεγόμενες κριτικές, ἀλλὰ καὶ ποὺ εἶχαν προκαλέσει ταυτόχρονα ἀρκετό θόρυβο. "Ηταν πολλές οἱ καινοτομίες του. ̓Ο τρόπος γραφῆς του, καθ αὐτὸ ἀσυνήθιστος, τόσο ἀπὸ ἄποψη ύφους καὶ αἰσθητικῆς ὅσο καὶ ἀπὸ ἄποψη γλώσσας, ἦταν ἐντυπωσιακὰ ρηξικόλουθος, σχεδόν αἱρετικὸς, γεγονὸς ποὺ προκάλεσε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ πολλὰ ἑτερόκλιτα σχόλια, ποὺ ξεκινοῦσαν ἀπὸ τὴν πλήρη ἀποδοχἡ ὡς τὴν ἀνεπιφύλακτη ἄρνηση. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ὁ 1.Μ. Παναγιωτόπουλος συνεργαζόταν μὲ ποιήματα καὶ βιβλιοκρισίες στὸ μηνιαῖο περιοδικὸ «Κύκλος» (Φύλλα τοῦ Λόγου καὶ τῆς Τέχνης) τοῦ ποιητῆ τοῦ « ̓Απολλωνίου» ̓Απόστολου Μελαχρινοῦ. ΓΟ Σκαρίμπας τοῦ ἔστειλε ἀπὸ τὴ Χαλκίδα «Τὸ Θεῖο τρα))» καὶ ὁ Παναγιωτόπουλος θεωρώντας το συναδελφικὀ χρέος ἔγραΨε γιὰ τὸ βιβλίο του κριτική, ποὺ δημοσιεύτηκε στὸν «Κύκλο» (Μάης 1933, φύλλο 3, σελ. |329). Εἶναι χαρακτηριστικἡ ἡ εὑπρέπεια καὶ ἢ κοσμιότητα ποὺ τὴ διακρίνει. Τὴν παραθέτω: «ΤΑ 4ΗΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ κ. ΣΚΑΡΙΜΠΑ. “ΤΟ ΘΕΟ ΤΡΑ ΓΙΟ, ̓αθιίνα, 1913. - "Οκ. Σκαρίμπας δὲν πρωτοφανερώνοτα στὰ γράμματά μας. Θυμιοῦμαι, πως ἕνα ἄλλο βιβλίο του, «Οἱ καημοὶ στὸ Γριπονήσι», ἔγινε δι τὸ μὲ ζωηρὺς ἐπυυφημίος. Μὰ ἐὺ δὲν ἔτυχε νὰ τὸ διαβάσω" κ ̓ ἔτσι στέκω ἀναγκαστικὰ μπροστὰ στὸ «Θεῖο τρα)» μὲ τὴν ἐπιφυλαχτικὴ προσοχὴ τοῦ ἀναγνώστῃ, ποὺ γιὰ πρώτη φορὰ κάνει τὴ γνωριμία ἐνὸς συ ραφύα καὶ πού, βέβαια, πασχίζει μὲ κάθε τρόπο ν ́ ἀνακαλύψει τὴν ἰδιοτυπία του. τὴν ψυχή του καὶ τὴ σκέψη του ὁλόκληρη. μ ̓ ἄλλα λόγια, τὴν ἐσωτερικότητά του. Πρέπει νὰ τὸ πω π ̓ ἀρχῆς: ὁ κ. Σκαρίμπας δὲν ἀπογοη τίει τὸν ἀναγ νκύστη" μὰ πῶς νὰ τὸ ἐκφράσω,. τὸν παραζενεῦει καὶ τὸν ἀφίνει μὲ μιὰν ἐντύπωσι) χάους. Βέβαια, τὸ ταλέντο δὲν τοῦ λείπει. Θάλεγα μάλιστα κάτι πυρισσότερο: τὸ ἔχει καὶ τὸ παραύχει. Μὰ ἔλα ποὺ δὲν ἀρκεῖ τὸ ταλέντο" τοῦτο εἶναι μιὰ δύναμ) πα) αία μόνο, ποὺ πρέπει ὡστόσο νὰ βρεῖ τὴν ἔκφρασι] της - ἀπὸ κεῖθε καὶ πέρα ἀρχίζει ἡ τύχνη. ΑἹ τίχνη πολλὴ δὲ μᾶς δίνει ὁ κ. Σκαρίμπας. Υπάρχει μέσα τοῦ ἕνας πλατὺς κόσμος, ποὺ κυμαίνεται, ποὺ ἀντιχτυπιέται, ποὺ ταράζεται, ποὺ παλεύει νὰ ῥγοῖ στὸ φῶς, μιὰ διάθεση διονυσιακὴ ἐνορχηστρώνει καὶ διαπερνὰ σὰν φρικίαση ὅλον τοῦτον τὸν κόσμο, μὰ στὸ τέλος μοῦ φαίνεται, ποὺς ΚΙ ὦ συγγραρίας κι ὁ ἀναγνώστης ἀπομένουν Τὸ α ́ μέρος τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τοῦ κ. Δ.Ν. ἔχει δημοσιευθῆ στό τ. 64, α. 3597-60].