Ἡράκλειτος -Σωκράτης: Δυὸ κλαδιά τοῦ ἴδιου δρυ Π έρασαν πολλοὶ αἰῶνες ἀφ᾽ ὅτου τὸ μαγικὸ ραθδὶ τῆς Κίρκης καὶ τὸ κρεθθάτι τοῦ Προκρούστη κατά- φεραν ν᾽ ἀποπροσανατολίσουν τὸν ἄνθρωπο, νὰ τὸν ἐκτρέψουν ἀπὸ τὴ φυσική του πορεία καὶ νὰ τὸν µετα- θάλουν σὲ ἁπλὸ μηχανιστικὸ ὄν, σὲ ὄχλο καὶ μαζάνθρωπο. "Ὅπως εἶναι φυσικό, σ᾽ ὅλους αὐ- τοὺς τοὺς αἰῶνες δὲν ἔλειψαν οἱ ἐ- λεύθεροι ἄνθρωποι, οἱ ἀνθεκτικὲς ψυχές, πού, παρὰ τὸ βάρος τοῦ ζυ- γοῦ τῆς σκληρῆς πνευματικῆα τυ- ραννίας τοῦ κατεστημένου, εὕρι- σκαν τὸ κουράγιο νὰ ἀναθροῦν καὶ νὰ διαλέγωνται μὲ τὰ ἄυλα: πραξιτέ- λεια ἀγάλματα τοῦ ἀρχαιοελληνικοῦ ἀνθρωπιστικοῦ πνεύματος. Μοιραῖα, ἡ σκέψη τους διασταυρω- νόταν μὲ τὴ σκέψη τῶν γιγάντιων μορφῶν τοῦ πνεύματος, τοῦ Ἡρά- κλειτου καὶ τοῦ Σωκράτη, μορφῶν ποὺ ποτὲ δὲν καταδέχτηκαν νὰ ζη- τήσουν κάτι ἀπὸ τὸν κόσµο καὶ ποὺ τόσο ἀνάγκη τὶς ἔχουμε. "Αν καὶ φαινομενικὰἀ οἱ δύο αὐτοὶ κο- ρυφαῖοι τῆς σκέψεως παρουσιάζουν αἰσθητὲς διαφορές, μὲ μιὰ ἐξετα- στικὴ ματιὰ ἀνακαλύπτει κανείς, ὅ- τι ἀποτελοῦν ὁμογάλακτα τέκνα τοῦ ἴδιου πνεύματος, ποὺ ἀνάγει τὴ γέν- νησἠ του στὴν ἰδέα τῆς ἀλήθειας καὶ τῆς ἀρετῆς. Πρόκειται γιὰ δυὸ δια- Φφορετικὰ κλαδιὰ τοῦ ἴδιου δέντρου, φορτωμένα καὶ τὰ δυὸ μὲ ἄφθονους χυμώδεις καὶ ἀρωματικοὺς καρπούς, µόνο ποὺ τὸ ἕνα εἶναι πανύψηλο καὶ ἀπλησίαστο στοὺς πολλούς, ἐνῶ τὸ ἄλλο ἁπλώνεται τόσο, ὅσο νὰ χα- ρίζη ἁπλόχερα τοὺς καρπούς του σ᾽ ὅλους τοὺς διµασµένους. Ὁ Ἡράκλειτος παραμένει στὸν αὐστηρὰ θεωρητικὸ χῶρο τῆς ἔλλο- γῆς γνώσης. Εἶναι περήφανος καὶ ἀ- σύγκριτος, ἀνεξήγητος καὶ ἀνεξάν- τλητος, τὸ θαῦμα τῶν αἰώνων. Ὅ Σωκράτης ἀποτελεῖ τὸ µοναχι- κὀ τύπο τῆς ἀγορᾶς, τὸν πολυμερῆ καὶ πολυδιάστατο δάσκαλο τοῦ πρα- Τοῦ Σ. ΠΑΝΑΓΟΥ κτικοῦ λόγου, τὸν φυσικό, ἁπλὸ καὶ ἀνεπιτήδευτο συμθουλάτορα τῆς ᾿Α- θήνας, ποὺ ἰσχυρίζεται πὼς δὲν ξέ- ρει τίποτα αὐτὸς ὁ πολυγνώστης, ὁ θαυμάσιος τῶν αἰώνων. Καὶ οἱ δυό τους εἶναι πρωτόφαν- τοι καὶ πολυμερεῖς τύποι καὶ οἱ σκέ- Ψεις τους εἶναι θγαλµένες ἀπ᾿ τὴν πρωταρχικἠὴ οὐσία τῆς αἰώνιας ᾽Αλή- θειας, γι᾿ αὐτὸ καὶ σὰν φῶς ἁπλώ- ϐθηκαν στὴν αἰωνιότητα. Εἶναι αὐτό- Φωτο! καὶ οἱ Ιδέες τοῦς δὲν ἕ- χουν σχέση μὲ τὴ θιθλιακἠ σοφία, τὶς ἐπιστημονικὲς διατριθὲο καὶ τὰ ἐπιστημονικάἁ ὄργανα. Μὲ φυσικὴ αὐτοδυναμία καὶ διορατικότητα, ἀλλὰ καὶ αὐτοκυριαρχία ἐμδάθυναν μὲ τὸν πιὸ δυνατὸ τρόπο στὴ ζωὴ καὶ στὸν κόσμο καὶ ἀνακάλυψαν καὶ ἀποκάλυ- ψαν ὅσα εἴπαν ἔκτοτε καὶ ὅσα θὰ ποῦν στὸ μέλλον οἱ ᾿Επιστῆμες καὶ