ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (τοῦ Πανεπιστηµίου Πατρῶν) Ἢ ἔννοια τῆς «θεωρίας» Γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ ἔννοια τῆς «Θεωρίας» ἐνέχει ἀφ᾽ ξαυτῆς τόσον τὴν ἐ- µπειρίαν, ὅσον καὶ τὴν νόησιν' ὄντως «θεωρεῖν» σηµαίνει ὅρασιν, ἀλλὰ καὶ νοητικὴν συμμετοχὴν εἰς τὸ ἐκ τῆς θεωρήσεως προϊόν, κατὰ τὴν καντιανἠν αἵ- ρεσιν' ἑπομένως ἀμφότεροι οἱ παράγοντες, ἐμπειρικὸς καὶ νοητικός, ἐν ἁρμονίᾳ παρευρίσκονται πρὸς τὸ θεωρηθησόµενον. Πράγματι τὸ ἐκ τῶν ὑστέρων στοιχεῖον (4 ροσιεγΙοτὴ, τὸ ὁποῖον καὶ δίδει τὸ ὑλικὸν αὐτοῦ εἰς τὸ ἐκ τῶν προτέρων (8 ρΓἰοΓ) στοιχεῖον πρὸς ἐξέτασιν, ἵνα ἐπιτελεσθῇ διὰ τῆς συνεργασίας ἀμφοτέρων τούτων, ὡς γνωστόν, ἡ γνῶσις, ἡ ὁποία καὶ θὰ ἔχῃ χαρακτῆρα φαινομενοκρατικόν, τὸ δὲ κῦρος αὐτῆς παρέχει, ὡς εἶναι φυσικὸν τὴν σχετικότητα (ΚεἰβΗνίςσπιις) πράγματι καθίσταται σαφές, ὅτι ἡ σύμμειξις τῶν δύο ἀνωτέρω παραγόντων, τουτέστι τῆς ἐμπειριοκρατίας (Επιρίτίςπια) καὶ τοῦ ὀρθολογισμοῦ (ΚαιΙοπα[πιις) καταλήγει εἰς μίαν φαινο- µενοκροτίαν (Ρἠαεποπιεπα[{ςπιις), ἥτις πάντοτε εἶναι ἐν σχετικότητι: εἶναι δυ- νατὸν δηλ. νὰ «θεωροῦν» τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον πλείονα τοῦ ἑνὸς ὑποκείμενα, ἀλλ᾽ ἡ ἐξ αὐτοῦ προελθοῦσα γνῶσις θὰ ἔχῃ φαινομεκρατικὸν χαρακτῆρα καί, ὡς εἰκός, θὰ τυγχάνῃ κατὰ διάφορον τρόπον εἰς ἕν ἕκαστον τῶν ἀνωτέρω: αἰτία πάντων τούτων εἶναι ὁ λογικὸς παράγων, τὸ ἃ ρτίοτὶ στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐλέγχει ἕκαστος τὸ ὑλικὸν τῆς ἐμπειρίας διαφόρως: ὄντως κατὰ τὴν φαινομενο- κρατικὴν ἀντίληψιν, ὁ κόσμος ὑπάρχει ὄχι ὡς εἶναι, ἀλλ᾽ ὡς φαίνεται" ἔπομέ- νως κατὰ τὴν ἰδεοκρατικὴν θεώρησιν ὁ κόσμος ἐκτὸς τῆς συνειδήσεως δὲν ὑ- φίσταται καὶ οὕτω ἡ φαινομενοκρατία ὑπάρχει χάριν τῆς ἡμετέρας συνειδή- σεως' ἐνταῦθα βεβαίως εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς θεωρητικοῦ ἐγωϊσμοῦ (Φο/ρσίςπιι9). Ἐν μιᾷ λέξει ἡ «θεωρία» δὲν εἶναί τι ἄλλο, παρὰ «διάλογος» μεταξὺ τοῦ ὑπὸ ἐξέτασιν ἀντικειμένου καὶ τοῦ ἐξετάζοντος τοῦτο ὑποκειμένου, καὶ τὸ ἐπίτευγμα τούτων βεβαίως θὰ ἐνέχει φαινομενοκρατικὴν προέλευσιν καὶ θὰ ἴσταται πά- ντοτε ἐν σχετικότητι καὶ ὁπωσδήποτε θὰ εἶναι ἐν «πορείᾳ» πρὸς τὸ πραγµατι- κόν, δηλ. πρὸς τὸ πράγματι ὑπάρχον, ἤτοι πρὸς τὸ ἀληθές' τοῦτο ἀποτελεῖ ἔπι- θυµίαν καὶ πόθον τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος, πλὴν ὅμως ἡ πραγµατοποίησις πά- ντων τούτων ἀποτελεῖ μίαν γνωστικὴν οὐτοπίαν. ᾿Αλλὰ κατὰ τὴν κριτικἠν πραγµατοκρατίαν (ΚΠΙΙςεΠει Κεα]ςπιας), κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἄνθρωπος θὰ δύνα- ται νὰ λάβῃ ἐν μέλλοντι χρόνῳ τὴν τελείαν γνῶσιν τῶν πραγμάτων, καὶ νὰ ἀ- ποβῇ δηλαδὴ κάτοχος τοῦ «πράγματος αὐτοῦ καθ᾽ ἑαυτό»: ἡ ῥῆσις, ἄλλως τε, τόσον τοῦ Ξενοφάνους, ὅτι «οὗτοι ἀπ᾿ ἀρχῆς πάντα θεοὶ θνητοῖσ” ὑπέδειξαν, ἀλλὰ χρόνῳ ζητοῦντες ἐφευρίσκουσιν ἄμεινον» (ἀπ. [8 Ὁ-Κ), ὅσον καὶ ἡ εὐαγ- γελική, ἄλλως τε, ἔκφρασις «ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι, ὥσπερ ὁ πατὴρ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τέλειός ἐστι» (Ματθ. Ε΄ 48) δηλοῦν τὴν δυνατότητα τοῦ ἀν- θρώπου, ὡς πρὸς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ ὡς ἄνω σκοποῦ. Τούτου ὅμως ἡ πραγματο- ποίησις δὲν θὰ καταστῇ ποτὲ γεγονός, διότι καθ᾽ ᾿Ηράκλειτον «φύσις κρύπτε- σθαι φιλεῖ» (123 Ὀ-Κ) καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ὁποιαδήποτε γνῶσις τοῦ ἀνθρώπου θὰ ἐνέχη πάντοτε φαινομενοκρατικὸν χαρακτῆρα, διότι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια, τὸ ὄντως ὄν κατὰ τὴν Δημοκρίτειον ἀντίληψιν, δὲν ὑπάρχει: «ἐτεῇ δὲ οὐδὲν ἴδ- μεν’ ἐν βυθῷ γὰρ ἡ ἀλήθεια» (ἀπ. 117 Ὁ-Κ).