ΤΗ. Ὁ. ΡΕΕΙ ΕΥ - ΕΒ. Α. ΤΕΝΙΕΝ Ἢ ἔμφρων κοινωνία τῶν μελισσῶν Ἢ κυψέλη ὡς «σκεπτομένη μηχανὴ» Τὰ κοινωνικὰ ἔντομα --- μέλισσες, σφῆκες, μυρμήγκια καὶ ἄλλα παρόμοια --- ζοῦν στὸ ἡμίφως τῆς κοινωνικῆς ὀργανώσεως. Οἱ κοινωνίες, τὶς ὁποῖες ἀποτελοῦν, παρουσιά- ζουν τέτοιο συντονισμό, ὥστε νὰ θυμίζουν ὀργανισμούς᾽ καί, πράγματι, ἔχουν ταξινομη- θῆ ὡς «ὑπεροργανισμοὶ» ἀπὸ πολλοὺς ἐξέχοντες ἐντομολόγους. Ἐν τούτοις ἕνα ἕκαστο ἔντομο, ἀντιθέτως πρὸς τὰ κύτταρα ποὺ ἀποτελοῦν ἕνα ἄλογο ἢ ἕνα βάτραχο, ἔχει ση- μαντικὴ ἀνεξαρτησία καὶ ἐλευθερία. Οἱ μέλισσες μποροῦν νὰ τολμήσουν τὴν ἀπομά- κρυνσῃ ἀπὸ τὸ μελίσσι, καὶ οἱ ἀποικίες τῶν μυρμηγκιῶν συχνὰ παίρνουν συγκεχυμένες μορφὲς μὲ παρακλάδια ἐκτεινόμενα ἀραιὰ πρὸς πολλὲς κατευθύνσεις. Ἐν μέρει, ἴσως ἐπειδὴ τὰ συστατικὰ μέρη αὐτῶν τῶν ὑπεροργανισμῶν ἐκτίθενται στὴν κοινὴ θέα, τὰ κοινωνικὰ ἔντομα ἔχουν ἐμπνεύσει πολὺ δέος. ᾿Ο ἀνθρώπινος ἐγκέ- φαλος βεβαίως εἶναι πολυπλοκώτερος ἀπὸ μία ἀποικία μελισσῶν, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἡ πολυ- πλοκότητά του εἶναι λιγότερο ἐμφανής, δὲν εἴμεθα πολὺ διατεθειμένοι νὰ θαυμάσουμε τὸν τρόπο κατὰ τὸν ὁποῖο ἀναδύεται ἀπὸ τὴν συμπαγῆ ἀλληλεπίδραση τῶν κυττάρων. Στὶς ἀποικίες τῶν μελισσῶν τὸ μυστήριο εἶναι ἀλάνθαστο: κατὰ κάποιο τρόπο χιλιάδες φαινομενικῶς ἁπλῶν ἐντόμων συμβάλλουν σὲ μία μεγαλύτερη τάξη. Λίγοι ἄνθρωποι ἔχουν ἐκφράσει τόσο εὔγλωττα τὸ μυστήριο αὐτῆς τῆς συνάφειας ὅ- σο ὁ Μαυτίος Μαείετ]ίποΚ, Βέλγος ποιητής, θεατρικὸς συγγραφέας, φιλόσοφος καὶ φυ- σιοδίφης τῶν ἀρχῶν τοῦ αἰῶνα µας, Στὸ ἔργο του « ζωὴ τῆς μέλισσας) ἔγραψε περὶ τοῦ «πνεύματος τῆς κυψέλης», τὸ ὁποῖο «διαθέτει ἀλύπητα τὸν πλοῦτο καὶ τὴν εὐτυχία, τὴν ἐλευθερία καὶ τὴν ζωὴ ὅλου αὐτοῦ τοῦ πτερωτοῦ κόσμου... (καί) ρυθµίζει καθηµερι- νὰ τὸν ἀριθμὸ γεννήσεων καὶ προνοεῖ ὥστε αὐτὲς νὰ συμφωνοῦν αὐστηρῶς μὲ τὸν ἄριθ- μὸ τῶν ἀνθέων ποὺ λαμπρύνουν τὴν ἐξοχή». Περιττὸ νὰ λεχθεῖ, ὅτι τὸ «πνεῦμα τῆς κυψέλης» ἔχει ἀποδειχθεῖ πλέον ἐπιτυχὲς ὡς φιλολογικὸ παρὰ ὡς ἐπεξηγηματικὸ εὕρημα. Οἱ ἐπιστήμονες, προσπαθῶντας νὰ ἀντιλη- φθοῦν τὸ αἴνιγμα τῆς ὀργανώσεως τῶν ἐντόμων, ἔχουν ἀποφύγει νὰ ἐπικαλεσθοῦν τέ- τοιες φαινομενικὰ μυστικές δυνάμεις. ᾿Αντ᾽ αὐτῶν ἔχουν ἀναζητήσει τὴν ἀπάντηση στὴν ροὴ τῶν πληροφοριῶν. µέσα στὴν ἀποικία. Στὸ κάτω-κάτω. οἱ μέλισσες. ὅπως οἱ ἄνθρωποι καὶ ἄλλα ζῶα, μποροῦν νὰ συντονίσουν τὶς ἀλληλεπιδράσεις τους µόνο µέσω τῆς ἐπικοινωνίας. Ἔτσι, διεπιστώθη ὅτι ἡ ἐντυπωσιακὴ ἱκανότητα τῆς ἀποικίας νὰ ἐ- ντοπίζει καὶ νὰ τρυγᾶ συστηματικὰ τὶς παραγωγικότερες πηγὲς ἀπὸ νέκταρ ὀφείλεται κατὰ µεγάλο µέρος στὴ δύναμη ἐπικοινωνίας µέσω τοῦ χοροῦ τῆς ἀνιχνεύτριας µέλισ- σας, ὁ ὁποῖος ἀνεφέρθη γιὰ πρώτη φορά ἀπὸ τὸν Αὐστραλὸ ζώολόγο Κατ νοη Ετίδομ τὸ 1945. Ο χορὸς ἐκτελούμενος ἀπὸ τὶς ἐργάτιδες κατὰ τὴν ἐπιστροφή τους στὴν κυψέλη ἀπὸ τὴν βοσκὴ συνίσταται ἀπὸ ἐπαναλαμβανόμενο βάδισμα σὲ ἕνα «μονοπάτι» ὅμοιο μὲ τὸν ἀριθμὸ 8. Οἱ περισσότερες πληροφορίες τοῦ χοροῦ μεταφέρονται κατὰ τὴν κίνηση ἐπὶ εὐθείας διερχοµένης διὰ τοῦ κέντρου τοῦ ἀριθμοῦ 8. Η κατεύθυνση τῆς εὐθείας δια- δρομῆς ὑποδεικνύει στὶς ἄλλες ἐργάτιδες τὴν κατεύθυνση, στὴν ὁποία εὑρίσκονται τὰ ἄνθη καὶ ἡ διάρκεια τοῦ χοροῦ τὴν ἀπόσταση. Προκειμένου νὰ δώσει ἔμφαση στὸ τμῆ- μα αὐτὸ τοῦ χοροῦ, ἡ μέλισσα πάλλει γρήγορα τὴν κοιλιά της. Οἱ ἐντομολόγοι πανηγύρισαν τὴν ἀποκωδικοποίηση τοῦ χοροῦ αὐτοῦ μὲ ἐπευφημίες --- καὶ δικαίως: εἶναι τὸ βασικότερο σημεῖο τῆς διαδικασίας τῆς τροφοσυλλογῆς. ᾿Αλλὰ ἡ ἀνακάλυψη τοῦ ΕΓίςεπ ἤγειρε τόσα ἐρωτήματα ὅσες ἀπαντήσεις ἔδωσε. Διότι, ὅπως ἔχει ἡ κατάσταση, πρὶν ἀπὸ τὸν χορὸ αὐτὸ ἡ μέλισσα πρέπει νὰ ἐπεξεργασθεῖ ἀρκετὲς