ἡ η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΣΤΕΛΙΟΣ ΡΑΜΦΟΣ, ́Η Γλῶσσα καὶ ἡ Παράδοση Τὸ βιβλίο αὐτὸ τοῦ Στέλιου Ράμφου ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία μελετήματα, ποὺ ἀφοροῦν στὸ «πρόβλημα» τῆς γλώσσας καὶ τῆς παράδοσης, τὰ ὁποῖα ἔχουν κατὰ καιροὺς δημοσιευθεῖ σὲ διάφορα περιοδικά. 'Ο Σ. Ράμφος εἶναι πρόσωπο ἀρκετὰ γνωστὸ στὸν ̓ Ελλαδικὸ πνευματικὸ χῶρο: γι) αὐτὸ καὶ οἱ ἀπόψεις του προκαλοῦν συχνὰ ἀνάμικτα συναισθήματα. Οἱ θεματικοὶ καὶ ἐννοιολογικοὶ ἄξονες τοῦ συγγραφέα στὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι δύο: ἀπὸ τὴ μία ἡ γλῶσσα καὶ ἡ κοινωνική τῆς λειτουργικότητα, ἐντεταγμένη μέσα στὸ χῶρο τῆς ἑλληνικῆς παράδοσης καὶ ζωῆς καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη ἡ διαφορὰ ἰδιοσυγκρασίας τοῦ ἽἜλληνα ἀπὸ τὸν Δυτικὸ ἄνθρωπο. ́Η ἑλληνολατρεία ὅμως τοῦ συγγραφέα εἶναι τόση, ποὺ ὁρισμένες φορές, χωρὶς νὰ τὸ ἐπιδιώκει, δημιουργεῖ στὸν ἀναγνώστη ἀντίθετα συναισθήματα ἀπὸ ὅ,τι ἐκεῖνος θὰ προσδοκοῦσε. Στὸ πρῶτο κείμενο μὲ τίτλο «Η προδοσία τῆς μμεταφράσεως» ὁ Σ. Ράμφος ἀναφέρει ὅτι «ἡ Γαλλικὴ γλῶσσα διαθέτει πλαστικὴ ἐκφραστικότητα καὶ ἀποδίδει τὰ νοούμενα μὲ ᾱκρίρβεια, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν ̓Ελληνική, ποὺ εἶναι ἀκόμα ἀσχημάτιστη, ἀναλυτική, δύσκαμπτη καὶ ἀδιάθετη στὶς λεπτὲς ἀποχρώσεις τοῦ πνεύματος». ̓Ακόμα ἀνάγει τὴν δυσκολία τῆς ὅποιας μεταφραστικῆς προσπάθειας σὲ προδοσία καὶ τονίζει ὄχι τόσο τὰ τεχνικὰ σημεῖα τοῦ θέματος (σύνταξη, γραμματικὴ) ὅσο τὴν διαφορὰ τρόπου σκέψεως καὶ ζωῆς τοῦ "Ελληνα καὶ μάλιστα τοῦ ὀρθόδοξου Ἕλληνα μὲ τὸν ἄνθρωπο τῆς Δύσης. Νομίζω ὅτι μέσα ἀπὸ τὴ συγκεκριμένη ὀπτικὴ γωνία, ποὺ ἀντιμετωπίζει τὸ θέμα ὁ συγγραφέας, τέτοιες συγκρίσεις εἶναι ἐπιπίνδυνες. Θάθελα ἀκόμα νὰ προσθέσω σχετικὰ μὲ τὸ πρόβλημα τῆς μετάφρασης, ὅτι ἂν ὁ μεταφραστὴς εἶναι προδότης (αὐτοῦ) τοῦ ὁράματος ποὺ ὁ δημιουργὸς δημιουργεῖ μὲ τὶς λέξεις, μήπως ἀναπότρεπτα καὶ ὁ δημιουργὸς εἶναι προδότης τοῦ ὁράματός του; Στὸ δεύτερο μελέτημά του μὲ τίτλο «Η πρόκληση τῆς μοίρας» ὁ Σ. Ράμφος, πατώντας πάντα πάνω στὶς ράγες τοῦ ἑλληνοχριστανικοῦ πολιτισμοῦ, ἀντιδιαστέλλει τὶς πολιτικὲς καὶ τεχνικὲς ἐπιλογὲς τῆς Δύσης ἀπὸ ἐκεῖνες τῆς ̓ Ανατολῆς. Τὸ βάρος καὶ ἐδῶ πέφτει πάνω στὴν ̓Εκπαίδευση: τονίζει τὰ πλεονεκτήματα τῆς πνευματικῆς παιδείας ἔναντι τῆς τεχνικῆς μόρφωσης. Τὸ βιβλίο τελειώνει μὲ τὸ μελέτημα «Τὸ νῆμα τῆς ζωῆς», τὸ ὁποῖο καὶ καταλαμβάνει καὶ τὸ μεγαλύτερο χῶρο τοῦ βιβλίου. Μὲ ἀφορμὴ τὸ βιβλίο « ́Η λογία παράδοσις καὶ ὁ Δημοτικισμὸς» τοῦ Κ.Δ. Καραβίδα ὁ συγγραφέας ἀναπτύσσει τὶς ἀπόψεις του πάνω στὸ γλωσσικὸ ζήτημα, κάνοντας μικρὴ ἀναφορὰ σὲ πρόσωπα καὶ καταστάσεις τοῦ πνευματικοῦ χώρου τόσο τῆς νεώτερης ὅσο καὶ τῆς ἀρχαίας "Ελλάδας καὶ τοῦ Βυζαντίου. Μὲ ἕνα τόνο ὑπερβολικὸ καυτηριάζει τοὺς νεώτερους καὶ στρέφει τὴν προσοχή του πρὸς τὸν «ἔνδοξό μας Βυζαντινισμό». Τὸ πρόβλημα εἶναι, ἂν πρέπει ἢ δὲν πρέπει ἡ ἑλληνικὴ συνείδηση νὰ στηρίζεται σὲ πρότυπα’ κι ἂν ναί, ποιὰ πρότυπα ἐνδείκνυνται... Φοβᾶμαι ὅτι εἶναι ἀρκετὰ παρακινδυνευμένο νὰ συγκρίνουμε καὶ νὰ συσχετίζουμε τὸ θέμα τῆς γλωσσικῆς παράδοσης μὲ τὶς ὅποιες θρησκευτικὲς ἀπόψεις ἢ ἀντιλήψεις ἔχουμε καὶ μάλιστα μὲ τρόπο κάπως ἀπόλυτο. Τὸ μεταφραστικό, τὸ γλωσσικό, καθὼς καὶ τὸ ζήτημα τῆς παράδοσης καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ταυτότητας, πιστεύω, δὲν θὰ πρέπει νὰ συγχέεται μὲ δοξασίες ποὺ ἐπιεικῶς θὰ ὀνόμαζα ἀνεπίκαιρες. Τέτοιου εἴδους θέματα δὲν πλησιάζονται μὲ κραυγαλέες σιβυλλικὲς ἀποστροφές, ἀλλὰ μὲ νηφαλιότητα, προσοχὴ καὶ προπάντων χωρὶς ἀπόλυτες καὶ δογματικὲς διαπιστώσεις. Γιῶργος Μπαλοῦρδος