ἡ η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΣΤΕΛΙΟΣ ΡΑΜΦΟΣ, ΄Η Γλῶσσα καὶ ἡ Παράδοση Τὸ βιβλίο αὐτὸ τοῦ Στέλιου Ράμφου ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία µελετήματα, ποὺ ἀφοροῦν στὸ «πρόβλημα» τῆς γλώσσας καὶ τῆς παράδοσης, τὰ ὁποῖα ἔχουν κατὰ καιροὺς δηµο- σιευθεῖ σὲ διάφορα περιοδικά. 'Ο Σ. Ράμφος εἶναι πρόσωπο ἀρκετὰ γνωστὸ στὸν ᾿ Ελλα- δικὸ πνευματικὸ χῶρο: γι) αὐτὸ καὶ οἱ ἀπόψεις του προκαλοῦν συχνὰ ἀνάμικτα συναισθή- ματα. Οἱ θεματικοὶ καὶ ἐννοιολογικοὶ ἄξονες τοῦ συγγραφέα στὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι δύο: ἀπὸ τὴ μία ἡ γλῶσσα καὶ ἡ κοινωνική τῆς λειτουργικότητα, ἐντεταγμένη μέσα στὸ χῶρο τῆς ἑλληνικῆς παράδοσης καὶ ζωῆς καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη ἡ διαφορὰ ἰδιοσυγκρασίας τοῦ ἽἜλλη- να ἀπὸ τὸν Δυτικὸ ἄνθρωπο. ΄Η ἑλληνολατρεία ὅμως τοῦ συγγραφέα εἶναι τόση, ποὺ ὁρι- σµένες φορές, χωρὶς νὰ τὸ ἐπιδιώκει, δημιουργεῖ στὸν ἀναγνώστη ἀντίθετα συναισθήματα ἀπὸ ὅ,τι ἐκεῖνος θὰ προσδοκοῦσε. Στὸ πρῶτο κείµενο μὲ τίτλο «Η προδοσία τῆς μµεταφράσεως» ὁ Σ. Ράμφος ἀναφέρει ὅ- τι «ἡ Γαλλικὴ γλῶσσα διαθέτει πλαστικὴ ἐκφραστικότητα καὶ ἀποδίδει τὰ νοούμενα μὲ ᾱ- κρίρβεια, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν ᾿Ελληνική, ποὺ εἶναι ἀκόμα ἀσχημάτιστη, ἀναλυτική, δύ- σκαμπτη καὶ ἀδιάθετη στὶς λεπτὲς ἀποχρώσεις τοῦ πνεύματος». ᾿Ακόμα ἀνάγει τὴν δυ- σκολία τῆς ὅποιας μεταφραστικῆς προσπάθειας σὲ προδοσία καὶ τονίζει ὄχι τόσο τὰ τε- χνικὰ σημεῖα τοῦ θέματος (σύνταξη, γραμματικὴ) ὅσο τὴν διαφορὰ τρόπου σκέψεως καὶ ζωῆς τοῦ "Ελληνα καὶ μάλιστα τοῦ ὀρθόδοξου Ἕλληνα μὲ τὸν ἄνθρωπο τῆς Δύσης. Νο- µίζω ὅτι µέσα ἀπὸ τὴ συγκεκριμένη ὀπτικὴ γωνία, ποὺ ἀντιμετωπίζει τὸ θέμα ὁ συγγρα- φέας, τέτοιες συγκρίσεις εἶναι ἐπιπίνδυνες. Θάθελα ἀκόμα νὰ προσθέσω σχετικὰ μὲ τὸ πρόβλημα τῆς μετάφρασης, ὅτι ἂν ὁ µεταφραστὴς εἶναι προδότης (αὐτοῦ) τοῦ ὁράματος ποὺ ὁ δημιουργὸς δημιουργεῖ μὲ τὶς λέξεις, μήπως ἀναπότρεπτα καὶ ὁ δημιουργὸς εἶναι προδότης τοῦ ὁράματός του; Στὸ δεύτερο μελέτημά του μὲ τίτλο «Η πρόκληση τῆς μοίρας» ὁ Σ. Ράµφος, πατώντας πάντα πάνω στὶς ράγες τοῦ ἑλληνοχριστανικοῦ πολιτισμοῦ, ἀντιδιαστέλλει τὶς πολιτικὲς καὶ τεχνικὲς ἐπιλογὲς τῆς Δύσης ἀπὸ ἐκεῖνες τῆς ᾿ Ανατολῆς. Τὸ βάρος καὶ ἐδῶ πέφτει πά- νω στὴν ᾿Εκπαίδευση: τονίζει τὰ πλεονεκτήματα τῆς πνευματικῆς παιδείας ἔναντι τῆς τε- χνικῆς μόρφωσης. Τὸ βιβλίο τελειώνει μὲ τὸ µελέτημα «Τὸ νῆμα τῆς ζωῆς», τὸ ὁποῖο καὶ καταλαμβάνει καὶ τὸ μεγαλύτερο χῶρο τοῦ βιβλίου. Μὲ ἀφορμὴ τὸ βιβλίο «΄Η λογία παράδοσις καὶ ὁ Δημοτικισμὸς» τοῦ Κ.Δ. Καραβίδα ὁ συγγραφέας ἀναπτύσσει τὶς ἀπόψεις του πάνω στὸ γλωσσικὸ ζήτημα, κάνοντας μικρὴ ἀναφορὰ σὲ πρόσωπα καὶ καταστάσεις τοῦ πνευµατι- κοῦ χώρου τόσο τῆς νεώτερης ὅσο καὶ τῆς ἀρχαίας "Ελλάδας καὶ τοῦ Βυζαντίου. Μὲ ἕνα τόνο ὑπερβολικὸ καυτηριάζει τοὺς νεώτερους καὶ στρέφει τὴν προσοχή του πρὸς τὸν «ἔνδοξό µας Βυζαντινισµό». Τὸ πρόβλημα εἶναι, ἂν πρέπει ἢ δὲν πρέπει ἡ ἑλληνικὴ συ- νείδηση νὰ στηρίζεται σὲ πρότυπα’ κι ἂν ναί, ποιὰ πρότυπα ἐνδείκνυνται... Φοβᾶμαι ὅτι εἶναι ἀρκετὰ παρακινδυνευµένο νὰ συγκρίνουμε καὶ νὰ συσχετίζουµε τὸ θέµα τῆς γλωσσικῆς παράδοσης μὲ τὶς ὅποιες θρησκευτικὲς ἀπόψεις ἢ ἀντιλήψεις ἔχουμε καὶ μάλιστα μὲ τρόπο κάπως ἀπόλυτο. Τὸ μεταφραστικό, τὸ γλωσσικό, καθὼς καὶ τὸ ζή- τηµα τῆς παράδοσης καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ταυτότητας, πιστεύω, δὲν θὰ πρέπει νὰ συγχέεται μὲ δοξασίες ποὺ ἐπιεικῶς θὰ ὀνόμαζα ἀνεπίκαιρες. Τέτοιου εἴδους θέµατα δὲν πλησιάζο- νται μὲ κραυγαλέες σιβυλλικὲς ἀποστροφές, ἀλλὰ μὲ νηφαλιότητα, προσοχὴ καὶ προπά- ντων χωρὶς ἀπόλυτες καὶ δογματικὲς διαπιστώσεις. Γιῶργος Μπαλοῦρδος