ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
77ΜΑΙΟΣ 1988
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Περί ονοματοποιίας και "συμβατικότητας" — ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ, ΗΛΙΑΣ
Κείμενο φύλλου
Περὶ «ὀνοματοποιῖας» καὶ «συμβατικότητας»...
Ἢ
Πῶς ἡ ἐπίσημη γλωσσολογία «σκοντάφτει».
«ἐφευρίσκευ ὑπεκφυγές... καὶ δογματίζει
Ε: ὅσων ἀναφέραμε στὴν ἔρευνά μας («Λαυλός», τεύχη 72, 73, 74, 75 καὶ 76)
θέτοντας ὡς ἀρχὴ γιὰ τὸ σχηματισμὸ τῆς γλώσσας τοῦ ἕλλοπος μία μακρὰ
φάση τὴν ὁποία καὶ ὀνομάσαμε «περίοδο ὀνοματοποιΐας», δὲν ξεκαθαρίσαμε
παρὰ ἐν μέρει μόνο τὴν τεράστια ἀπόσταση ποὺ ὑφίσταται μεταξὺ αὐτοῦ
ποὺ δηλώνεται ἐδῶ διὰ τοῦ ὅρου «ὀνοματοποιΐα» ἀπὸ τὸ περιεχόμενο τῆς θέσεως
ποὺ ἔχει γιὰ τὸν αὐτὸν ὅρο ἡ ἐπιστήμη τῆς γλωσσολογίας. Οἱ διαφορές μας βεβαίως
δὲν περιορίζονται σὲ μόνη τὴν ἀντίθεση αὐτήν, ἀλλὰ καὶ σὲ ἄλλες, ποὺ ἀντιμετωπίζουν
κατὰ διάφορο τρόπο τὸ παρὸν θέμα. 'Ο ἄνθρωπος, γενικῶς, ἔχει
τὴν τάση νὰ ἐξωτερικεύει τὶς ἐπιθυμίες του, τὶς προθέσεις του, τὶς ἐπινοήσεις του
κιἄ. μὲ κάθε τρόπο καὶ βεβαίως ἐλλόγως. "Οργανα ἐκφράσεως ἀλλὰ καὶ δημιουργίας
τοῦ «λόγου» εἶναι οἱ αἰσθήσεις, ἡ κίνηση καὶ ἡ ὁμιλία. Τὰ ἀντίστοιχα
νευρικὰ κέντρα βρίσκονται στὸν ἐγκέφαλο τὸν ἀνθρώπινο. Μέχρι ὅμως νὰ φθάσει
ὁ ἄνθρωπος μὲ τὰ ὄργανα αὐτὰ τοῦ λόγου στὸ σχηματισμὸ τῶν πρώτων ὀνομάτων,
πέρασε ἀπὸ μιὰ μακρὰ περίοδο ἄγνωστης διάρκειας, κατὰ τὴν ὁποία
προσπάθησε νὰ δηλώσει, ὀνομάσει αὐτὸ τοῦτο τὸ ἰδιαίτερο γνώρισμα ἑκάστου
πράγματος, νὰ δηλώσει δηλαδὴ τὴν οὐσία, τὸ «ὃ ἐστιν», διὰ τῶν ὀργάνων τοῦ
«λόγου» καὶ βεβαίως μὲ τὸ κατ ̓ ἐξοχὴν ὄργανό του, δηλ. τὴ γλῶσσα. Τὴ γλῶσσα
δὲ ἐννοοῦμε ἐδῶ ὡς ἑνότητα τῶν ἐπὶ μέρους λειτουργιῶν, ποὺ ἐπιβοηθοῦν τὴν ἵἱκανότητα
τοῦ «ὁμιλεῖν», ὅπως ὁ λάρυγξ, ἡ κοιλότης τοῦ στόματος, ἡ γλῶσσα, οἱ
ὀδόντες, ὁ οὐρανίσκος κ.λπ.
Μὲ ποιόν ὅμως τρόπο ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ ὀνομάσει τὰ πράγματα; Πῶς εἷναι
δυνατὸν νὰ σχηματίσει, ὅπως ὁ Πλάτων λέγει στὸν «Κρατύλο» (389 α), «τὸ
ὄνομα ποὺ ἀπὸ τὴ φύση τοῦ πράγματος ἁρμόζει σ ̓ αὐτὸ (“τῷ ἑκάστῳ φύσει πεφυκὸς
ὄνομα ̓ἢ καὶ μάλιστα πρέπει νὰ γνωρίζει νὰ τὸ ἀποτυπώνει διὰ φθόγγων
καὶ συλλαβῶν προσέχοντας μόνο στὸ φυσικὸ ἐκεῖνο σημεῖο ποὺ ἀποτελεῖ καὶ
τὴν ἰδέα τοῦ ὀνόματος (“εἰς τοὺς φθόγγους καὶ τὰς συλλαβὰς ἐπιστάμενος καὶ
βλέποντος πρὸς αὐτὸ ἐκεῖνο ὃ ἐστίν ὄνομα ̓"», Τὴν ἀπάντηση βεβαίως τὴ δίνει ὁ
ἴδιος ὁ Πλάτων («Κρατύλος», 423 Ὁ-6): «Ὄνομα ̓ ἄρ ̓ ἐστίν, ὡς ἔοικε, μίμημα
φωνῇ ἐκείνου ὃ μιμεῖται καὶ ὀνομάζει ὁ μιμούμενος τῇ φωνῇ ὅταν μιμῆται»' καὶ
συνεχίζει: «εἴ τις αὐτὸ τοῦτο μιμεῖσθαι δύναιτο ἑκάστου τὴν οὐσίαν, γράμμασιν
καὶ συλλαβῶν ἀρ ̓ οὐκ ἂν δηλοῖ ἕκαστον ὃ ἔστιν»;
Ὄνομα ---μᾶς λέγει--- εἶναι, καθώς φαίνεται, μίμηση μὲ τὴ φωνή μας τοῦ
πράγματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖο μιμούμεθα καὶ τὸ ὁποῖο, ὅταν τὸ μιμούμεθα μὲ
τὴν φωνή, τὸ ὀνομάζουμε. Καὶ ἐρωτᾶ ὁ ἴδιος: Αν κανεὶς μποροῦσε νὰ μιμηθεῖ
αὐτὸ τοῦτο τὸ γνώρισμα ἑκάστου πράγματος, δηλαδὴ τὴν οὐσία, μὲ
γράμματα καὶ συλλαβές, ἀραγε δὲν θὰ δήλωνε μὲ τὴ μίμηση τί εἶναι κάθε πρᾶγ-