ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΜΩΡΑΛΙΔΗΣ «ΝΔΟΕΥΡΩΠΑΊΓ ΚΗ» Ἢ ΠΡΩΤΟΕΛΛΗΝΙΚΗ; (Τὰ πορίσματα τῆς «ἀντίστροφης παραγωγῆς» θεμελιώνουν τὴν «μητρότητα» τῆς δεύτερης) («'Οδὸς ἄνω κάτω μία καὶ ᾠυτή»' ̓ Ηράκλειτος) |. ̓Αντίστροφη παραγωγὴ (ἢ ὀπισθοχωρητική), ἀναδρομική, ὑποχωρητική”, ἀναλυτικὴ ἢ καὶ ἀφαιρετική --ξενόγλωσσα: ἀέτίνα[ίοη ἵπνειςσε, ΚὐοΚΟιίιπρ ἢ Γετορτοάε Βἰάυπρ κ.λπ.) στὸ ̓Ετυμολογικὸ εἶναι ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πρωταρχικἡ βάση γιὰ τὸ σχηματισμὸ μιᾶς παράγωγης λέξης ἢ καὶ μιᾶς ὁλόκληρης κάποτε σειρᾶς ὁμόρριζων λέξεων -- ἀντίθετα ἀπ ̓ ὅ,τι συμβαίνει στὴν ὁμαλὴ (Ξεὖὐθεία, προοδευτική, προχωρητική, συνθετική ἢ καὶ προσθετική) πορεία τῆς ἔτυμολογικῆς παραγωγῆς--- ξεκινάει ἀνέλπιστα καὶ παράδοξα ὄχι ἀπὸ κάποιο συγκεκριμένο θέμα λήμματος, ὅπως καὶ θὰ ἔπρεπε κανονικά, ἀλλὰ ἀπὸ μιὰν ὁλόκληρη λέξη (συνηθέστατα, σύνθετη ἢ καὶ παρασύνθετη), πού, ἐνῶ θεωρεῖται στὴν κοινὴν ἀντίληψη (ἀλλὰ συχνὰ καὶ στὴν ἐπιστημονικὴν ἐκτίμηση) ὡς ἕνας συνηθισμένος καὶ κανονικὸς παράγωγος τύπος, ἀποτελεῖ ὡστόσο στὴν πραγματικότητα τὸ μόνο γνήσιο καὶ αὐθεντικό πρωτότυπο. Κι ἐνῶ, λοιπόν, ἡ λειτουργία τῆς ὁμαλῆς παραγωγῆς εἶναι ἀπεριόριστα αὐτόνομη καὶ ἀνεξάρτητη ἀπὸ ἄλλους παράγοντες, καὶ ἰσχύει πάντοτε προοδευτικὰ καὶ συνθετικἀ γιὰ ὁποιαδήποτε πρωτότυπη λέξη (ριζική, ἁπλῆ ἢ καὶ σύνθετη) --ἀντίθετα, γιὰ νὰ λειτουργήσει στὴ σκέψη τοῦ γλωσσοπλάστη τὸ φαινόμενο τῆς ἀντίστροφης παραγωγῆς, ἀπαιτοῦνται ἀναγκαστικὰ ὁρισμένες προὐποθέσεις, ποὺ εἶναι συνοπτικἁ οἱ ἑπόμενες: Ι. Ἢ παραγωγικἡ διαδικασία ἀρχίζει κανονικὰ μὲ ἀφετηρία πάντοτε ἕνα πρωτοσύνθετο (μιὰ λέξη δηλ., ποὺ εἶναι ἢ ποὺ φαίνεται νὰ εἶναι σύνθετη καὶ ᾱποτελεῖ τὸν πρωτότυπο σχηματισμὸ στὴν ἀντίστροφη παραγωγή), καὶ κατευθύνεται ἀναλυτικὰ καὶ ἀνάστροφα πρὸς ἁπλούστερους μορφολογικὰ τύπους καὶ ΙΙ. Τὸ συγκεκριμένο κάθε φορὰ πρωτοσύνθετο ἔχει πάντοτε τὴν ὁλοκληρωμένη μορφὴ μιᾶς τέλειας καὶ κανονικῆς σύνθετης λέξης (ἀνεξάρτητα ἂν εἶναι πραγματικὰ ἢ φαινομενικά), ἀλλὰ καὶ παρουσιάζεται παράλληλα ---ἐξαιτίας τῆς 1) ̓Ερ. Α. Σκάσσης, Γραμματική τῆς Λατινικῆς Γλώσσης (ἔκδ. Ο.Ε.Σ.Β.). Ἐν ̓Αθήναις 940, σ. 137 (6 168), καὶ ́Ιστορικὴ Γραμματικὴ τῆς Λατινικῆς Γλώσσης, τ. 1, Ἐν ̓Αθήναις [969 (ἀνατύπ. Ι977), σσ. 26 (σημ. 53), 52, 61 (σημ. 196), 223, καὶ τ. 1], Ἐν ̓Αθήναις 1972-1975, σσ. 351 (σημ. 899), 415 καὶ 478. 2) Μ. Σετάτος, ̓[στορικοσυγκριτικὴ Γραμματικὴ τῶν ̓Ινδοευρωπαϊκῶν Γλωσσῶν, Θεσσαλονίκη 1971, σ. 21. Γ. Δ. Μπαμπινιώτης, ̓Ιστορικὴ Γραμματικὴ τῆς ̓Αρχαίας ̓ Ἑλληνικῆς Γλώσσας (11. Μορφολογία), ̓ Αθήνα 1977, σ. 6ἱ.