ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΜΩΡΑΛΙΔΗΣ «ΝΔΟΕΥΡΩΠΑΊΓ ΚΗ» Ἢ ΠΡΩΤΟΕΛΛΗΝΙΚΗ; (Τὰ πορίσματα τῆς «ἀντίστροφης παραγωγῆς» θεμελιώνουν τὴν «μητρότητα» τῆς δεύτερης) («'Οδὸς ἄνω κάτω µία καὶ ᾠυτή»' ᾿ Ηράκλειτος) |. ᾽Αντίστροφη παραγωγὴ (ἢ ὀπισθοχωρητική), ἀναδρομική, ὑποχωρητική”, ἀναλυτικὴ ἢ καὶ ἀφαιρετική --ξενόγλωσσα: ἀέτίνα[ίοη ἵπνειςσε, ΚὐοΚΟιίιπρ ἢ Γε- τορτοάε Βἰάυπρ κ.λπ.) στὸ ᾿Ετυμολογικὸ εἶναι ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πρω- ταρχικἡ βάση γιὰ τὸ σχηματισμὸ μιᾶς παράγωγης λέξης ἢ καὶ μιᾶς ὁλόκληρης κάποτε σειρᾶς ὁμόρριζων λέξεων -- ἀντίθετα ἀπ᾽ ὅ,τι συμβαίνει στὴν ὁμαλὴ (Ξεὖὐ- θεία, προοδευτική, προχωρητική, συνθετική ἢ καὶ προσθετική) πορεία τῆς ἔτυ- μολογικῆς παραγωγῆς--- ξεκινάει ἀνέλπιστα καὶ παράδοξα ὄχι ἀπὸ κάποιο συ- γκεκριµένο θέµα λήμματος, ὅπως καὶ θὰ ἔπρεπε κανονικά, ἀλλὰ ἀπὸ μιὰν ὁλό- κληρη λέξη (συνηθέστατα, σύνθετη ἢ καὶ παρασύνθετη), πού, ἐνῶ θεωρεῖται στὴν κοινὴν ἀντίληψη (ἀλλὰ συχνὰ καὶ στὴν ἐπιστημονικὴν ἐκτίμηση) ὡς ἕνας συνηθισμένος καὶ κανονικὸς παράγωγος τύπος, ἀποτελεῖ ὡστόσο στὴν πραγµα- τικότητα τὸ µόνο γνήσιο καὶ αὐθεντικό πρωτότυπο. Κι ἐνῶ, λοιπόν, ἡ λειτουργία τῆς ὁμαλῆς παραγωγῆς εἶναι ἀπεριόριστα αὐτό- νοµη καὶ ἀνεξάρτητη ἀπὸ ἄλλους παράγοντες, καὶ ἰσχύει πάντοτε προοδευτικὰ καὶ συνθετικἀ γιὰ ὁποιαδήποτε πρωτότυπη λέξη (ριζική, ἁπλῆ ἢ καὶ σύνθετη) --- ἀντίθετα, γιὰ νὰ λειτουργήσει στὴ σκέψη τοῦ γλωσσοπλάστη τὸ φαινόμενο τῆς ἀντίστροφης παραγωγῆς, ἀπαιτοῦνται ἀναγκαστικὰ ὁρισμένες προὐποθέσεις, ποὺ εἶναι συνοπτικἁ οἱ ἑπόμενες: Ι. Ἢ παραγωγικἡ διαδικασία ἀρχίζει κανονικὰ μὲ ἀφετηρία πάντοτε ἕνα πρωτοσύνθετο (μιὰ λέξη δηλ., ποὺ εἶναι ἢ ποὺ φαίνεται νὰ εἶναι σύνθετη καὶ ᾱ- ποτελεῖ τὸν πρωτότυπο σχηματισμὸ στὴν ἀντίστροφη παραγωγή), καὶ κατευθύ- νεται ἀναλυτικὰ καὶ ἀνάστροφα πρὸς ἁπλούστερους μορφολογικὰ τύπους καὶ ΙΙ. Τὸ συγκεκριµένο κάθε φορὰ πρωτοσύνθετο ἔχει πάντοτε τὴν ὁλοκληρωμέ- νη μορφὴ μιᾶς τέλειας καὶ κανονικῆς σύνθετης λέξης (ἀνεξάρτητα ἂν εἶναι πραγματικὰ ἢ φαινομενικά), ἀλλὰ καὶ παρουσιάζεται παράλληλα ---ἐξαιτίας τῆς 1) ᾿Ερ. Α. Σκάσσης, Γραμματική τῆς Λατινικῆς Γλώσσης (ἔκδ. Ο.Ε.Σ.Β.). Ἐν ᾿Αθήναις 940, σ. 137 (6 168), καὶ - ΄Ιστορικὴ Γραμματικὴ τῆς Λατινικῆς Γλώσσης, τ. 1, Ἐν ᾿Αθήναις [969 (ἀνατύπ. Ι977), σσ. 26 (σημ. 53), 52, 61 (σημ. 196), 223, καὶ τ. 1], Ἐν ᾿Αθήναις 1972-1975, σσ. 351 (σημ. 899), 415 καὶ 478. 2) Μ. Σετάτος, ᾿[στορικοσυγκριτικὴ Γραμματικὴ τῶν ᾿Ινδοευρωπαϊκῶν Γλωσσῶν, Θεσσαλονίκη 1971, σ. 21. Γ. Δ. Μπαμπινιώτης, ᾿Ιστορικὴ Γραμματικὴ τῆς ᾿Αρχαίας ᾽ Ἑλληνικῆς Γλώσσας (11. Μορφολο- γία), ᾿ Αθήνα 1977, σ. 6ἱ.