ΗΛΙΑΣ ΔΛ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΤΡΟΣ Πῶς ὁ "Ελληνικὸς χῶρος-ἄνθρωπος «ἐγέννησαν» τὶς σημασίες τοῦ «Ταῦ» [ΠΡΟ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΤΩΝ: Στὸ 29ο τεῦχος τοῦ «Δαυλοῦ» (Μαΐου τοῦ ἔτους [984), δηλαδὴ πρὸ τεσ- σάρων ἀκριβῶς ἐτῶν, ὅταν ὁ «Δαυλός» εἶχε ἀφιερώσει καὶ πάλι τὸ τεῦχος ἐκεῖνο στὴν «Κρίση τῆς Γλώσσας», εἶχα γράψει τὰ ἑξῆς χαρακτηριστικά: «1. Ἢ ἑλληνικὴ γλῶσσα, ὅποια μορφὴ κι᾿ ἄν πῆρε ἀπ᾿ τὴν γεννησή της μέχρι σήμερα, ἐξακολούθησε, παρὰ τὶς προσπάθειες τῶν διωκτῶν τῆς, νὰ παραμένη μοναδικὸ μνημεῖο πολιτισμοῦ. Γέννημα, ὅπως θ᾽ ἀποδει- χθῆ, τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου καὶ τῆς ἑλληνικῆς φύσεως, ἔγινε ὄχι μόνον ἡ τέλεια ἔκφραση τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου ἀλλὰ κατόρθωσε μέσῳ τῶν λέ- ξεών της ν᾿ ἀποταμιεύση τὴ σοφία χιλιετιῶν καὶ νὰ καταστῆ, μ᾽ αὐτὸ τὸν τρόπο, τὸ μεγαλύτερο ταμεῖο γνώσεων τοῦ ἀρχαίου κόσμου καὶ πολύτιμο ἀρχεῖο τῆς ἱστορίας τοῦ πολιτισμοῦ. 2. Ἢ ἀρχὴ τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας, τῶν ἀνθρώπων δηλαδὴ ποὺ πρῶτοι ἀνέπτυξαν γλῶσσα καὶ πολιτισμό, βρίσκεται καταχωρισμένη στὸ μεγάλο ἀρχεῖο ἱστορίας καὶ γνώσεων, ἀρχεῖο ποὺ εἶναι ἡ ἴδια ἡ γλῶσσα. 3, Γιὰ ἐμένα τὸ θέμα τοῦ πότε καὶ ποῦ πρωτοεμφανίστηκε ὁ ἔμφρων ἄν- θρωπος δὲν ἔχει ἰδιαίτερη σημασία. Οἱ ἄνθρωποι πρέπει ἤ μπορεῖ νὰ ἑμφανίστηκαν ταυτόχρονα σὲ πολλὲς περιοχὲς τοῦ πλανήτη. Σημασία ἔχει νὰ ἐρευνήσουμε καὶ νὰ κατανοήσουμε τὶς διαφορὲς ποὺ ἔκαναν ξεχωριστὲς καὶ ταχύτερες τὶς διαδικασίες, ὥστε ἄλλοι λαοὶ νὰ εἰσέλ- θουν πρῶτοι στὸν πολιτισμὸ καὶ ἄλλοι νὰ βραδύνουν μέχρι σήμερα κατὰ τρόπο τραγικό... ᾿Επειδὴ ὅμως πολιτισμὸς δὲν ὑπάρχει χωρὶς γλῶσσα, πρέπει νὰ ἀναζητήσουμε τὴν ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα: κατὰ πό- σον πράγματι ὁ “χῶρος - φύση” (ποὺ εἶναι φανερὸ ὅτι ἀποτελοῦν τὸ ξεχωριστὸ στοιχεῖο ἑνὸς ἑκάστου λαοῦ) εἶναι τὰ κατ᾽ ἐξοχὴν ὑπεύθυνα τῶν διαφορῶν στὴν ταχύτερη ἀνάπτυξη τοῦ πολιτισμοῦ καί, ἐν προ- κειμένῳ, ὁ μεγάλος συντελεστὴς στὴν δημιουργία γλώσσας. 4. Εἶναι ἐντελῶς αὐθαίρετα ὅσα ἐντελῶς θεωρητικὰ καὶ μὲ βάση τὰ δεδο- μένα ἄλλων γλωσσῶν διατυπώνονται γιὰ τὴν πορεία ποὺ ἔλαβε ἡ ἐλ- ληνικὴ γλῶσσα ἀπὸ τὴν ἐμφάνιση τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου καὶ μετά. “Η βάση ποὺ πρέπει νὰ θέσουμε, γιὰ νὰ τὴν μελετήσουμε σωστά, εἶναι ὁ ἑλληνικὸς χῶρος... Γλῶσσα ἑλληνικὴ χωρὶς αὐτοὺς τοὺς συντελεστὲς (χῶρος-φύση) εἶναι ἀδύνατο νὰ κατανοήσουμε, νὰ συλλάβουμε τὶς διαδικασίες ποὺ τὴν γέννησαν. 5. Ἱστορία, τέλος, καὶ γλῶσσα εἶναι ἄρρηκτα συνδεδεμένα! καὶ γιὰ τὸ λό- γο αὐτὸ θὰ ἦταν σωστὸ νὰ προχωρήσουμε στὴν ἐξέταση τῆς γλώσσας