δ΄ ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ ᾧ Τί προτιμᾶτε; Τὴν «αὐθεντία» ἢ τὴν ἀλήθεια; Στὸ ἔνθετο ποὺ ἀκολουθεῖ θὰ συνα- ντήση ὁ ἀναγνώστης μιὰ στέρεη, ἐ- ποικοδομητικὴ καὶ ἀντικειμενικὴ κρι- τικὴ (ποὺ μὲ τὸν κοσμιώτερο δυνατὸ τρόπο θὰ μποροῦσε νὰ ἀσκηθῆ) τῶν ἀ- πόψεων τοῦ καθηγητοῦ τοῦ ᾿Αριστο- τελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Μανώλη ᾿Ανδρόνικου, ποὺ ὁ δια- πρεπἠς ἀρχαιολόγος διετύπωσε σὲ ἄρ- θρο του ἀφιερωμένο στὴν «Ελληνική Γραφὴ» («Τὸ Βῆμα», 30 ᾿Απριλίου 1988). Στὴ στήλη αὐτὴ ἂς μοῦ ἐπιτραπῆ νὰ σχολιάσω τὸ φαινόμενο τῆς ὑπάρ- ἔεως διανοουμένων καὶ ἐπιστημόνων, καθ᾿ ὅλα καλοπίστων καὶ ἀγαθῶν, ποὺ περιπίπτουν σὲ ἀφελῆ καὶ ἀπροσδόκη- τα «ὀλισθήματα» λογικῆς καὶ γλώσ- σας, καταφώρως ἀδικαιολόγητα καὶ ᾱ- νεπίτρεπτα, ἀφοῦ, ὅπως εἶναι γνωστό, ἡ λογικὴ εἶναι τὸ α καὶ τὸ ὦ τῆς ἐπι- στήµης, ἡ δὲ ἐκτροπὴ ἀπ᾿ αὐτὴν ὄχι µόνο καταρρακώνει τὸ κῦρος καὶ τῆς ἐ- πιστήµης καὶ τοῦ ἐκτρεπομένου ἐπιστή- μονος, ἀλλὰ καὶ θέτει σὲ κίνδυνο ἀκό- µη καὶ τὴν ἴδια τὴν ὕπαρξή τους ὡς τοµέως καὶ ὡς συνειδήσεως, ἀντίστοι- χα, πνευματικῆς δραστηριότητας τῆς πολιτισµένης ἀνθρωπότητας. Θυμοῦμαι, ὅτι διάβασα κάποτε κά- ποιο σχόλιο γιὰ τὴν ἀπόφαση τοῦ ᾿Ε- λευθερίου Βενιζέλου νὰ µεταφράση τὸν Θουκυδίδη, σύµφωνα μὲ τὸ ὁποῖο ἡ πρωτοβουλία αὐτὴ τοῦ πολιτικοῦ πρέπει νὰ εἶχε ἀτυχὲς ἀποτέλεσμα, γιατὶ ὁ ἴδιος δὲν ἦταν φιλόλογος ἢ ἱ- στορικός. ᾿Αλλὰ ὁ ἴδιος ὁ Βενιζέλος φρονοῦσε προφανῶς ὅτι ἡ μετάφραση ἑνὸς ἔργου, ὅπου ἀποτυπώνεται μιὰ πολιτικὴ σκέψη σὰν ἐκείνη τοῦ Θου- κυδίδη, εἶναι μιὰ πολὺ σοβαρὴ ὑπόθε- σὴ γιὰ νὰ τὴν ἀφήνουμε στοὺς φιλολό- γους καὶ ἱστορικοὺς --- καὶ γι᾿ αὐτό, παρὰ τὸν μέγα φόρτο τῶν ἀσχολιῶν καὶ ὑποχρεώσεών του, βρῆκε τὸν χρό- νο καὶ καταπιάσθηκε μ᾽ αὐτήν. Ἡ μνεία τοῦ ἱστορικοῦ αὐτοῦ ἀνεκδότου ἐ- δῶ δὲν ἔχει βέβαια σκοπὸ νὰ μειώση τὴ φιλολογικὴ ἢ τὴν ἱστορικὴ ἐπιστή- μὴ --ἄλλωστε ὁ ἴδιος ὁ Βενιζέλος συμβουλευόταν φιλολόγους, καθὼς προχωροῦσε στὴ μετάφραση. ᾿Αν τὸ ἀ- νέφερα, θέλω νὰ σημειώσω ἁπλῶς ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς ἐμβαθύνσεως στὴν ἵ- στορία τῆς ἀνθρωπότητας - μιὰ ἱστο- ρία γεμάτη δολοπλοκίες, σκοποθεσίες, συνωμοσίες, μυστικὲς ἀποφάσεις, ψεύ- δη, συμφέροντα, παρασκήνια κ.λπ. --- εἶναι τόσο δυσχερές, ὥστε νὰ καταντᾶ στὸ βάθος του Ι86ΓΓ ΙΠπΟΟΡΠΙΙ4 ἀκόμη καὶ γιὰ τὸν πιὸ συστηµατικὀ ἐπιστή- μονα, ἂν αὐτός δὲν διαθέτη πεῖρα καὶ ἄ- µεση γνώση τῶν ὠμῶν καὶ κυνικῶν πραγματικῶν (καὶ ὄχι ἐπιπλάστων ἢ «ἠ- θικῶν») διαδικασιῶν, ποὺ κατὰ κανόνα ἀποτελοῦν τὸ πραγματικὸ αἴτιο τῆς δημιουργίας τοῦ ἱστορικοῦ γεγονότος. Πολὺ περισσότερο ἡ ἱκανότητα νὰ διακρίνη κανεὶς τὴν ἱστορικὰ καὶ λο- γικᾶ ἄτοπη καὶ αὐθαίρετη κρατοῦσα γνώμη ἢ πεποίθηση, ὅταν κρίνη τὴν ἐ- πίσημη καὶ κατεστημένη ἱστορία, ἀ- παιτεῖ νοῦν πολυμερῆ, πνεῦμα μὲ διεισδυτικότητα καὶ ὀξυδέρκεια τέ- τοια, ποὺ νὰ μπορῆ νὰ τρυπᾶ τὴν κρού- στα ποὺ περικλείει τὴν ἀλήθεια, αὐτὴν τὴν ἀλήθεια ποὺ πάντοτε «κρύπτεσθαι φιλεῖ» κατὰ τὸν Δημόκριτο. “Ὅπως εἶπα, στὶς σελίδες ποὺ ἀκο- λουθοῦν ὁ κ. ᾿Ανδρόνικος συλλαμβά- νεται ἐκτρεπόμενος ἀπὸ τὴ λογικὴ καὶ ἀδυνατῶν νὰ συνθέση μεθοδικὰ τὰ προσδιοριστικὰ νεώτερα δεδομένα τοῦ θέματος ποὺ τὸν ἀπασχολεὶ, γιὰ τὴ συ- ναγωγὴ συμπερασμάτων μὴ ἐπιδεχομέ- γων λογικὴν ἀμφισβήτηση. Κανεὶς ἂς μὴν ἐκλάβη τὴν κριτικὴ αὐτὴ γιὰ τὸν ἄνθρωπο ποὺ ἀνασκάπτει τάφους, βρί- σκει ἐντυπωσιακὰ εὑρήματα καὶ χαίρε- ται τὴν παγκόσμια προβολή του ὡς θράσος μερικῶν ἀσημάντων ἀλαζόνων, ποὺ τολμοῦν νὰ ἀμφισβητήσουν «αὐ- θεντίες». ᾿Η «αὐθεντία» σὰν ἔννοια δὲν στέκει στὴν ἔρευνα, εἶναι ὁ τάφος τῆς ἔρευνας. Η λογικὴ εἶναι ἡ μοναδικὴ μητέρα τῆς ἔρευνας. Κρίνετε λοιπὸν τὴν κριτικὴ ποὺ ἀ- κολουθεῖ καθ᾽ ἑαυτὴν κι ὄχι ἐν συν- δυασμῶ πρός τὴν διεθνῆ προβολὴ τοῦ κρινομένου. Αλλωστε, ἐδῶ κρίνονται οἱ ἀπόψεις του γιὰ τὸ συγκεκριµένο καὶ μέχρις ἐξαντλήσεως οἰκεῖο στὸν «Δαυλό» ---. θέμα τῆς γραφῆς καὶ ὄχι ὁ ἄνθρωπος. Μετέωρος