ΔΑΜΙΑΝΟΣ Μ. ΣΤΡΟΥΜΠΟΥΔΗΣ Λοιπόν, θὰ τὰ «πεθάνουμε» τὰ ᾿Ἑλληνικά µας; 'Ο προφορικὸς λόγος εἶναι τὸ αὐθεντι- κώτερο σύστημα ἐπικοινωνίας μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων. Ο γραπτὸς λόγος εἶναι ἀπομί- µηση τοῦ προφορικοῦ. Ἔχει ὅμως μιὰ κυ- ριολεκτικὰ ἀνεκτίμητην ἀξία γιὰ τὸν ἄν- θρωπο καὶ τὸν πολιτισμό του. Παίρνει φθόγγους καὶ τοὺς κάνει σχήματα, γράμμα- τα. Παίρνει σκέψεις καὶ τὶς στερεοποιεῖ, τό- σο ποὺ µένουν ἀναλλοίωτες γιὰ πολλοὺς αἰῶνες μετὰ τὴ διάλυση ἐκείνων ποὺ τὶς ἔ- καµαν. Τί θαυμάσιο σύστημα! Δὲν εἶναι ζωντανὸς καὶ ἄμεσος, ὅπως ὁ ἀδελφός του. Εἶναι ψυχρός, τηρεῖ, ὀφείλει νὰ τηρεῖ ὁρισμένους κανόνες, ὅπως ἄλλω- στε κάθε σύστημα ἐπικοινωνίας. Τί θὰ ἡ- ταν π.χ. ἕνα μήνυμα μὲ στοιχεῖα Μὸρς χω- ρὶς κανόνες; Καὶ ἀφοῦ θησαυρίζει τὸ πα- ρελθὸν κάθε λαοῦ, εἶναι ἐθνικὴ περιουσία. Καὶ ἂν ἀναφέρεται σὲ πανανθρώπινα θέμα- τα, τότε εἶναι περιουσία ὅλου τοῦ κόσμου. Καὶ ἐνῶ στὴ Γαλλία τοῦ 1987 προκηρύ- χτηκε διεθνὴς διαγωνισμὸς ὀρθογραφίας, καὶ στὴν προσπάθεια νὰ διατηρηθεῖ ἀλό- βητος ὁ γραπτὸς λόγος τοὺς ἐτάχθηκαν ὅ- λοι ἐθελοντές, Πανεπιστήμια, ᾿Ακαδημίες, Τύπος, Ῥαδιοτηλεόραση καὶ ὅλα τὰ Ὑ- πουργεῖα, στὸν τόπο μας ἀκόμα καὶ οἱ φύ- λακες τῆς περιουσίας μας ὑποκλίνονται κατὰ τὸ πλεῖστον στοὺς κομματίσκους, ἐ- φαρμοστὲς συνήθως ἔξωθεν ἐντολῶν, χωρὶς νὰ τὸ συνειδητοποιοῦν ἐνίοτε. Γι᾿ αὐτὸ καὶ φωνάζουν οἱ κλέφτες, γιὰ νὰ φύγουν οἱ νοικοκυραῖοι. Μόνη ἐλπίδα μὰς ἀπομένουν κάποιοι ὑπερασπιστὲς τοῦ μέλλοντος τῶν παιδιῶν μας. Καὶ ἐνῶ ὁ γραπτός λόγος εἷ- ναι ἀμπέλι ξέφραγο, θὰ ξεσηκωθεῖ τὸ σύ- μπαν, ἂν κάποιος προτείνει νὰ κατεδαφί- σουµε τὴν ᾿Ακρόπολη καὶ στὴ θέση της νὰ χτίσουμε φαστ-φουντάδικο. Γιατὶ λοιπὸν τὰ Πανεπιστήμια καὶ ἡ ᾿Ακαδημία σιω- ποῦν; Πιστεύουν τόσο πολὺ στὸν «Θεὸ τῆς “Ἑλλάδος»; Ἢ ἐπειδὴ ἡ γλῶσσα εἶναι ἐ- θνικὴ (τί παληομοδίτικη λέξη!), πρέπει νὰ τὴν ἀναθέσουμε κι᾿ αὐτὴ στὸ Γενικὸ ᾿Επι- τελεῖο, κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῆς «ἐθνικῆς ἄ- μυνας»; Δὲν εἶναι καὶ ἡ γλῶσσα ἄμυνα, μά- λιστα χίλιες φορὲς δυνατότερη ἀπὸ τὰ κα- νόνια; Πολέμους ἐχάσαμε στὸ διάβα τῆς ζωῆς μας. Δὲν ἐχάσαμε ὅμως τὸν ἑαυτό μας. Χάρις στὴ γλώσσα. Ὃ γραπτὸς λόγος εἶναι ἡ φωτογραφία τοῦ προφορικοῦ. Μόνο ποὺ στὴ φωτογρα- φία δὲν χωρᾶνε ἀμφισβητήσεις, ἐνῶ στὸν γραπτὸ λόγο χωρᾶνε, ἂν δὲν τηροῦμε τὶς μεταξύ μας συμφωνίες, τοὺς κανόνες τοῦ γραπτοῦ λόγου, τὴ γραμματικὴ (μὴν τρομά- ξετε) καὶ τὸ συντακτικό. Πρώτη συμφωνία εἶναι ἡ ὀρθογραφία. Οἱ ἀρχαῖοι δὲν εἶχαν ὀρθογραφία μὲ τὴν σημερινὴν ἔννοια. Ἢ ἴ- δια λέξη γραφόταν μὲ πολλοὺς τρόπους. Π.χ. καίω, κέω, κήω, κηΐω, κάω, καύβω, κά- βω, αὔβω, φαύβω, ἀφαύβω, βαύβω, ἅπω, ἅ- πτω. Δὲν ἦσαν ἀνορθόγραφοι. Καὶ τοῦτο, γιατὶ εἶχαν πολὺ περισσότερο καὶ ἔκφρα- στικώτερο καὶ µουσικώτερο προφορικὀὸ λό- γο. Κυρίως ὅμως, γιατὶ εἶχαν αὐτὸ ποὺ ὁ- νοµάζεται προσωδία. Δηλαδὴ μιλοῦσαν μὲ μακροὺς ἢ βραχεῖς φθόγγους. ᾿ Οπότε κάθε τόπος ἔγραφε τὴν ἴδια λέξη μὲ μακρὰ ἢ βραχέα φωνήεντα, ὅπως εἶχε συνηθίσει νὰ τήν προφέρει. Ὅπως καὶ σήμερα: ἐγὼ-ἰγώ, κατέβα-κατίβα. Μιλοῦσαν τραγουδιστά, καὶ ἔγραφαν τὸν τραγουδιστὸ προφορικὸ λόγο. Στὰ χρόνια τοῦ ᾿Αλέξανδρου ἡ ᾿Ελλη- νικὴ μιλήθηκε σ᾽ ᾿Ανατολὴ καὶ Δύση, Βορρᾶ καὶ Νότο. Βάρβαροι λαοὶ (Βροῦ- Βροῦ) τί καταλαβαίνανε ἀπὸ προσωδία; Γι᾿ αὐτὸ ἔγινε ἡ συμφωνία ποὺ ὀνομάζεται ὀρ- θογραφία. Καὶ ποὺ βέβαια δὲν εἶναι αὐθαί- ρετη. ᾿Αλλ᾽ οὐ τοῦ παρόντος. 'Ο σταθερὸς ἐκεῖνος τύπος ἄντεξε 2.200 χρόνια μέχρι τώρα, ὑπηρέτησε δηλαδὴ σημαντικὲς ἐπι- κοινωνιακὲς ἀνάγκες. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορι- κὴ ὀρθογραφία. ᾿Εδῶ κι᾽ ἑκατὸ χρόνια, Ἕλληνες, συ- νήθως τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀμφισβήτησαν τὴν ἱστορικὴν ὀρθογραφία, ἐπιδιώκοντας νὰ