ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ (τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν) Τί ζητεῖται ἀπὸ τὴ γνώση ΜμΜ"- ἀπὸ τὴν πρώτη γνωριμία' ποὺ κάναμε μὲ τὸν χῶρο τῶν διαισθητικῶν καὶ νοητικῶν πραγματικοτήτὠν, θὰ προσπαθήσουμε, ὅσο μποροῦμε, νὰ ξεκαθαρίσουμε ἕνα σωρὸ ἐρωτήματα, ποὺ εἶναι δύσκολο νὰ τὰ ἰεραρχήσει κανείς. Προτοῦ προχωρήσουμε σὲ ὁποιοδήποτε ὀντολογικὸ ἢ μεταφυσικὸ ἐρώτημα, μιὰ ἀμφιβολία γιὰ κάθε μορφὴ γνώσης γεννιέται. Ἔτσι ἁπλοϊκὰ μποροῦμε νὰ παραθέσουμε τὰ ἐρωτήματα: Ι) Ὑπάρχει γνώση καὶ πῶς μποροῦμε νὰ τὴν φαντασθοῦμε; 2) Τί εἴδους γνώση μποροῦμε νὰ ἔχουμε; 3) Ἢ γνώση εἶναι ἀντικειμενικὴ ἢ ὑποκειμενικὴ ὑπόθεση; 4) Τί εἶναι ἀλήθεια; “Ὑπάρχει σχέση μεταξὺ ἀληθείας καὶ γνώσης; 5) Μποροῦμε νὰ φτάσουμε στὴ γνώση; Καί πῶς; ̓Ασφαλῶς εἶναι παράδοξο νὰ ἀσχοληθεῖ κανεὶς πρῶτα μὲ τὸ τελευταῖο ἐρώτημα, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἔχει καθορίσει, κατὰ κάποιο τρόπο, τὸ τί ζητᾶ ἀπὸ τὴ γνώση. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζω, ἂν μπορῶ νὰ κατακτήσω κάτι, ποὺ ̓ δὲν ξέρω ἂν ὑπάρχει καὶ τί εἶναι; Ἢ ἱστορία τῆς φιλοσοφίας μᾶς πληροφορεῖ πὼς ἐκεῖνο ποὺ ζητοῦμε νὰ γνωρίσουμε, συνεχῶς μεταβάλλεται καὶ μαζί του ἀλλάζει καὶ ὁ τρόπος προσέγγισης ̓ ἢ πολλὲς φορὲς ὁ τρόπος προσέγγισης εἶναι καθοριστικὸς γι ̓ αὐτὸ ποὺ ζητοῦμε νὰ κατακτήσουμε. 'Ο ἄνθρωπος κινούμενος μέσα στὸν κόσμο τῶν πραγματικοτήτων, ὁ ὁποῖος συνεχῶς μεταβάλλεται καὶ διευρύνεται, διαμορφώνει ἕνα ὄργανο μὲ τὸ ὁποῖο μπορεῖ νὰ ταξινομήσει τὰ φαινόμενα σὲ κατηγορίες, νὰ διαπιστώσει λειτουργία σ ̓ αὐτὴ καὶ νὰ κρίνει σὲ εἰδικὲς καὶ γενικὲς περιπτώσεις. Αὐτὸ τὸ ὄργανο εἶναι ἡ λογικὴ, ιιὲ τὴν ὁποία ἔχουμε ἀσχοληθεῖ”. Ξέρουμε τὸν τρόπο ποὺ λειτουργεῖ ἡ λογική: καὶ ὄχι μόνο αὐτό, ἀλλὰ καὶ συνεχῶς πλουτίζουμε μὲ καινούργιους τρόπους κριτικῆς σκέψης τὴ νόηση. "Οπως εἴπαμε, ἡ δίτιμη λογικὴ γεννήθηκε ἀπὸ τὴν ἀνάγκη γιὰ πρόβλεψη συμβάντων. Ἢ γέννησή της δὲν ἔγινε οὔτε ἀπὸ τὴν τύχη οὔτε ἦταν ὁλοκληρωμένη: εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς σκληρῆς προσπάθειας, ποὺ ἡ ἀρχή της βρίσκεται μαζὶ μὲ αὐτὴ τὴν ἀρχὴ τῆς ζωῆς. Πολλὰ σημάδια φανερώνουν πὼς τὸ ξεκίνημά της δὲν ἦταν μοναδικό. Π.χ. ἂν δεχθοῦμε πὼς ἡ ἀντίληψη ποὺ ἔχει ὁ ἄνθρωπος γιὰ τὸν κόσμο ἀντανακλᾶ στόν ἔναρθρο λόγο ποὺ χρησιμοποιεῖ, τότε μὲ τὴν βοήθεια τῆς ἐθνογλωσσολογίας διαπιστώνεται ἀπὸ τὴν μελέτη τῶν γλωσσῶν τῶν Χόπι, ̓ Απάτσι κ.τ.λ., ὅτι οἱ λαοὶ αὐτοὶ σκέπτονται καὶ ἀντιλαμβάνονται τὸν κόσμο κατὰ διαφορετικὸ τρόπο ἀπὸ τοὺς λα- (1) «Δαυλός», «Πραγματικότητες καὶ ἀντικειμενικὴ πραγματικότητα» (τεῦχος 65). «Χαρακτῆρες τῶν πραγματικοτήτὠν» (τ. 74). (2) «Δαυλός», τ. 43, ̓]ούλιος 1985.