ΤΗ ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ἵ ΙΩΑΝΝΗΣ Ρ. ΠΑΝΕΡΗΣ, Προσωκρατικοὶ φιλόσοφοι ἝἛνας ὀμφάλιος λῶρος ἔδενε πάντοτε τὴν Ἑλληνικὴ φυλὴ μὲ τὸ φυσικὸ περιβάλλον. Ἢ φύση ἀποτελοῦσε τὸ πεδίο, μέσα στὸ ὁποῖο οἱ Ἓλληνες δροῦσαν ὄχι ὡς μεμονωμένα ἄτομα, ἀλλὰ ὡς κοινωνία. Μιὰ κοινότητα, ποὺ γιὰ νὰ ἀνακαλύψει τὸ πραγματικό της πρόσωπο, ἔπρεπε νὰ ἐφευρίσκει «λόγον». Λόγον, τόσο γιὰ τὴν οὐσία τοῦ ἐξωτερικοῦ χώρου, ὅσο καὶ γιὰ τὶς σχέσεις ποὺ διέπουν τὸν χῶρο μὲ τὰ ἄτομα. 'Ο Μῦθος εἶναι ὁ ἀντικατοπτρισμὸς τῆς λογικῆς, χωρὶς τὴν μεθοδολογία τῆς ἐπιστήμης. Μέσα ἀπὸ τὶς ἀνιμιστικὲς παραστάσεις τὰ ἄτομα δὲν ἑρμηνεύουν μόνο τὸν κόσμο, ἀλλὰ ἐκλογικεύουν τοὺς νόμους καὶ τὶς ἀρχὲς ποὺ τὸν κυβερνοῦν. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἡ φυσικὴ τάξη συμβάλλει στὴν κοινωνικὴ εὐταξία. Ἢ σκέψη ὅμως δὲν θὰ μποροῦσε νὰ παραπαίει γιὰ πολὺ ἀνάμεσα σὲ μαγικὲς ἀποκαλύΨεις καὶ ἀντιφατικὲς δοξασίες. Ἔπρεπε νὰ δοθεῖ μιὰ νέα ἑρμηνεία τοῦ κόσμου, μιὰ ποὺ ὁ μῦθος, σὰν ἀποκωδικοποιητικὸς μηχανισμός, δὲν κάλυπτε τὶς καινούργιες ἀνάγκες καὶ δὲν πληροῦσε τὶς ἀπαιτήσεις τῆς πολιτικῆς εὐνομίας. Καὶ αὐτὴ τὴν ἄλλη ἑρμηνεία τὴν πρόσφεραν οἱ φιλόσοφοι πρὶν ἀπὸ τὸν Σωκράτη. Οἱ Ἴωνες διανοητὲς ἔθεσαν τὶς βάσεις τῆς ἐπιστημονικῆς σκέψης. Τὸν όο αἰῶνα π.Χ. οἱ ἄνδρες αὐτοὶ μὲ τὸ βλέμμα στραμμένο πρὸς τὴν φύση ἀφαίρεσαν ἀπὸ τὸ φυσικὸ περιβάλλον ὅλο τὸ μυθικὸ-ἐξωλογικὸ περίβλημα μὲ τὸ ὁποῖο τὸ εἶχαν ἐπενδύσει ἡ ἄγνοια καὶ ὁ φόβος. ̓Ο ποιητικὸς λόγος παραχώρησε τὴ θέση του στὴν ρωμαλέα, σαφῆ καὶ ἀντιλυρικὴ ἑρμηνεία τῆς φιλοσοφίας. Οἱ Ἴωνες φιλόσοφοι-ἐπιστήμονες δὲν ἀπομακρύνονται μόνο ἀπὸ τὶς μέχρι τότε παραδόσεις καὶ μεταφυσικὲς ἀρχὲς τῶν συγχρόνων τους, ἀλλὰ διευρύνουν καὶ τὰ ὅρια τῆς γλώσσας. 'Ο λόγος τους διαφοροποιεῖται ἀπὸ τὴν βιωματικὴ ἑρμηνεία τῶν ποιητῶν καὶ ἀποκτᾶ τὴν δική του αὐτονομία καὶ ὀντότητα. Μιὰ ὀντότητα, ποὺ ἔχει σχέση μὲ κανόνες, ἀξιώματα καὶ μεθοδολογικὲς ἀρχές. Η αὐτονόμηση τοῦ λόγου διεύρυνε τοὺς ὁρίζοντες τῆς σκέψης. ̓Ασφαλῶς στὴ χάραξη νέων ἀντιλήψεων καὶ στὴν οἰκοδόμηση ἑνὸς ἄλλου τρόπου ν ̓ ἀντιλαμβάνονται τὰ πράγματα συνέβαλε καὶ ἡ ἀνάπτυξη τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν πόλεων τῆς Μ. ̓Ασίας καὶ ἡ ἀνεξαρτησία τῶν ἀποικιῶν ἀπὸ τὸ κέντρο. Στὸ βιβλίο «Προσωκρατικοὶ φιλόσοφοι» ὁ συγγραφέας, γνώστης τοῦ θέματος ποὺ ἐξετάζει, σκιαγραφεῖ μὲ ἁπλὸ καὶ εὔληπτο τρόπο τὶς φιλοσοφικὲς ἀρχὲς τῶν δασκάλων ἀπὸ τὴν ̓Ιωνία καὶ καταγράφει τὴν ἐπίδραση ποὺ ἄσκησαν στοὺς ἐρχόμενους χρόνους καὶ φιλοσόφους. Μετὰ ἀπὸ μιὰ κατατοπιστικὴ καὶ σημαντικὴ σφαιρικὴ εἰκόνα τῆς προσωκρατικῆς φιλοσοφίας ἀναφέρεται διεξοδικὰ σὲ κάθε ἕναν Ἴωνα διανοητὴ - ἀρχίζοντας ἀπὸ τὸν Θαλῆ καὶ τελειώνοντας στὸν Δημόκριτο ---, ξεχωριστά, δίνοντας ἔμφαση στοὺς φιλόσοφους τοῦ «παράδοξου» στοχασμοῦ. ̓Αναλύει μὲ ἀκρίβεια τὰ ὀντολογικά, κοσμολογικὰ καὶ ἀρχαιολογικὰ προβλήματα ποὺ τοὺς ἀπασχόλησαν, καθὼς καὶ τὸ ποιὸν τοῦ λόγου τους. Χωρὶς νὰ καταφεύγει σὲ ἁπλουστεύσεις, ὥστε νὰ χάνεται τὸ βάρος καὶ τὸ βάθος τοῦ λόγου τους, μὲ συνοπτικὴ γραφὴ ἀναλύει τὴν ζωή, τὶς σκέψεις καὶ τὸν φιλοσοφικὸ προβληματισμό τους. Μὲ τὴν πεῖρα ποὺ διαθέτει, ἐμβαθύνει στὴ σκέψη τους καὶ ἐντοπίζει τὸν πυρῆνα τῶν θεωριῶν τους μὲ εὔστοχες ἑρμηνευτικὲς ἐπισημάνσεις. Τὸ ὕφος εἶναι γλαφυρὸ καὶ ἄμεσο. Ο λόγος του εὔληπτος, ἀκριβὴς καὶ ἄρτια ἐπεξεργασμένος. Μιὰ σημαντικὴ συμβολὴ στὸ χῶρο τῆς φιλοσοφίας. Θὰ ἄξιζε νὰ ἀναφερθοῦμε καὶ στὴν αἰσθητικὴ τελειότητα τῆς ἔκδοσης. Γιῶργος Μπαλοῦρδος