ΤΗ ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ἵ ΙΩΑΝΝΗΣ Ρ. ΠΑΝΕΡΗΣ, Προσωκρατικοὶ φιλόσοφοι ἝἛνας ὀμφάλιος λῶρος ἔδενε πάντοτε τὴν Ἑλληνικὴ φυλὴ μὲ τὸ φυσικὸ περιβάλλον. Ἢ φύση ἀποτελοῦσε τὸ πεδίο, µέσα στὸ ὁποῖο οἱ Ἓλληνες δροῦσαν ὄχι ὡς μεμονωμένα ἄτομα, ἀλλὰ ὡς κοινωνία. Μιὰ κοινότητα, ποὺ γιὰ νὰ ἀνακαλύψει τὸ πραγµατικό της πρό- σωπο, ἔπρεπε νὰ ἐφευρίσκει «λόγον». Λόγον, τόσο γιὰ τὴν οὐσία τοῦ ἐξωτερικοῦ χώρου, ὅσο καὶ γιὰ τὶς σχέσεις ποὺ διέπουν τὸν χῶρο μὲ τὰ ἄτομα. 'Ο Μῦθος εἶναι ὁ ἀντικατο- πτρισμὸς τῆς λογικῆς, χωρὶς τὴν μεθοδολογία τῆς ἐπιστήμης. Μέσα ἀπὸ τὶς ἀνιμιστικὲς παραστάσεις τὰ ἄτομα δὲν ἑρμηνεύουν µόνο τὸν κόσµο, ἀλλὰ ἐκλογικεύουν τοὺς νόµους καὶ τὶς ἀρχὲς ποὺ τὸν κυβερνοῦν. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἡ φυσικὴ τάξη συμβάλλει στὴν κοι- νωνικὴ εὐταξία. Ἢ σκέψη ὅμως δὲν θὰ μποροῦσε νὰ παραπαίει γιὰ πολὺ ἀνάμεσα σὲ μαγικὲς ἀποκαλύ- Ψεις καὶ ἀντιφατικὲς δοξασίες. Ἔπρεπε νὰ δοθεῖ μιὰ νέα ἑρμηνεία τοῦ κόσμου, μιὰ ποὺ ὁ μῦθος, σὰν ἀποκωδικοποιητικὸς μηχανισμός, δὲν κάλυπτε τὶς καινούργιες ἀνάγκες καὶ δὲν πληροῦσε τὶς ἀπαιτήσεις τῆς πολιτικῆς εὐνομίας. Καὶ αὐτὴ τὴν ἄλλη ἑρμηνεία τὴν πρόσφεραν οἱ φιλόσοφοι πρὶν ἀπὸ τὸν Σωκράτη. Οἱ Ἴωνες διανοητὲς ἔθεσαν τὶς βάσεις τῆς ἐπιστημονικῆς σκέψης. Τὸν όο αἰῶνα π.Χ. οἱ ἄνδρες αὐτοὶ μὲ τὸ βλέμμα στραμμένο πρὸς τὴν φύση ἀφαίρεσαν ἀπὸ τὸ φυσικὸ περιβάλλον ὅλο τὸ μυθικὸ-ἐξωλογικὸ περίβλη- μα μὲ τὸ ὁποῖο τὸ εἶχαν ἐπενδύσει ἡ ἄγνοια καὶ ὁ φόβος. ᾿Ο ποιητικὸς λόγος παραχώρη- σε τὴ θέση του στὴν ρωμαλέα, σαφῆ καὶ ἀντιλυρικὴ ἑρμηνεία τῆς φιλοσοφίας. Οἱ Ἴωνες φιλόσοφοι-ἐπιστήμονες δὲν ἀπομακρύνονται μόνο ἀπὸ τὶς μέχρι τότε παραδόσεις καὶ με- ταφυσικὲς ἀρχὲς τῶν συγχρόνων τους, ἀλλὰ διευρύνουν καὶ τὰ ὅρια τῆς γλώσσας. 'Ο λό- γος τους διαφοροποιεῖται ἀπὸ τὴν βιωματικὴ ἑρμηνεία τῶν ποιητῶν καὶ ἀποκτᾶ τὴν δική του αὐτονομία καὶ ὀντότητα. Μιὰ ὀντότητα, ποὺ ἔχει σχέση μὲ κανόνες, ἀξιώματα καὶ με- θοδολογικὲς ἀρχές. Η αὐτονόμηση τοῦ λόγου διεύρυνε τοὺς ὁρίζοντες τῆς σκέψης. ᾿Α- σφαλῶς στὴ χάραξη νέων ἀντιλήψεων καὶ στὴν οἰκοδόμηση ἑνὸς ἄλλου τρόπου ν᾿ ἀντι- λαμβάνονται τὰ πράγματα συνέβαλε καὶ ἡ ἀνάπτυξη τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν πόλεων τῆς Μ. ᾿Ασίας καὶ ἡ ἀνεξαρτησία τῶν ἀποικιῶν ἀπὸ τὸ κέντρο. Στὸ βιβλίο «Προσωκρατικοὶ φιλόσοφοι» ὁ συγγραφέας, γνώστης τοῦ θέματος ποὺ ἐξε- τάζει, σκιαγραφεῖ μὲ ἁπλὸ καὶ εὔληπτο τρόπο τὶς φιλοσοφικὲς ἀρχὲς τῶν δασκάλων ἀπὸ τὴν ᾿Ιωνία καὶ καταγράφει τὴν ἐπίδραση ποὺ ἄσκησαν στοὺς ἐρχόμενους χρόνους καὶ φιλοσόφους. Μετὰ ἀπὸ μιὰ κατατοπιστικὴ καὶ σημαντικὴ σφαιρικὴ εἰκόνα τῆς προσω- κρατικῆς φιλοσοφίας ἀναφέρεται διεξοδικὰ σὲ κάθε ἕναν Ἴωνα διανοητὴ - ἀρχίζοντας ἀπὸ τὸν Θαλῆ καὶ τελειώνοντας στὸν Δημόκριτο ---, ξεχωριστά, δίνοντας ἔμφαση στοὺς φιλόσοφους τοῦ «παράδοξου» στοχασμοῦ. ᾿Αναλύει μὲ ἀκρίβεια τὰ ὀντολογικά, κοσµο- λογικὰ καὶ ἀρχαιολογικὰ προβλήματα ποὺ τοὺς ἀπασχόλησαν, καθὼς καὶ τὸ ποιὸν τοῦ λό- γου τους. Χωρὶς νὰ καταφεύγει σὲ ἁπλουστεύσεις, ὥστε νὰ χάνεται τὸ βάρος καὶ τὸ βάθος τοῦ λόγου τους, μὲ συνοπτικὴ γραφὴ ἀναλύει τὴν ζωή, τὶς σκέψεις καὶ τὸν φιλοσοφικὸ προβληματισμό τους. Μὲ τὴν πεῖρα ποὺ διαθέτει, ἐμβαθύνει στὴ σκέψη τους καὶ ἐντοπίζει τὸν πυρῆνα τῶν θεωριῶν τους μὲ εὔστοχες ἑρμηνευτικὲς ἐπισημάνσεις. Τὸ ὕφος εἶναι γλαφυρὸ καὶ ἄμεσο. Ο λόγος του εὔληπτος, ἀκριβὴς καὶ ἄρτια ἐπεξεργασμένος. Μιὰ ση- μαντικὴ συμβολὴ στὸ χῶρο τῆς φιλοσοφίας. Θὰ ἄξιζε νὰ ἀναφερθοῦμε καὶ στὴν αἰσθητι- κὴ τελειότητα τῆς ἔκδοσης. Γιῶργος Μπαλοῦρδος