ΓΙΑΝΝΗΣ Τ. ΜΩΡΑΛΙΔΗΣῈ «ΝΔΟΕΥΡΩΠΑΤΓΚΗ) ἢ ΠΡΩΤΟΕΛΛΗΝΙΚΗ: Γλωσσολογικῶς οἱ ἑλληνικὲς λέξεις προηγοῦνται τῶν «συγγενῶν» ξένων ΙΜέρος Β΄] δ 9. Μὲ βάση ἐξάλλου καὶ ἀφετηρία τὴν ὁμαλὴ παραγωγικὴ σχέση "εἰθ-εὺς ἰθύς (Ξ εὐθύς, ἴσιος, δίκαιος: "Ομηρ.) 2 3εἶθ-εύ-γω ἰθύω (Ξ κατευθύνομαι, διευθύνο- μαι, ἐκτείνομαι, κατ᾽ εὐθεῖαν ὁρμῶ, ἐφορμῶ, ἐπιτίθεμαι // διακαῶς ἐπιθυμῶ, πο- θῶ: πβ. ἰθὺς ἡ «εὐθεῖα ὁδός, πορεία, σπουδή», καὶ «ἰθύω: ἐπιβάλλομαι» 'Ἠσύχ.)". μποροῦμε σίγουρα καὶ μὲ ἀπόλυτη σχεδὸν βεβαιότητα νὰ προχωρήσουμε σὲ ἀνά- λογες διαπιστώσεις ὕπαρξης παράλληλων μορφολογικὰ καί σημασιολογικὰ ἐξε- λίξεων, ποὺ διατρανώνουν καθαρὰ καὶ ἀπροκάλυπτα τὴν ἀξιοθαύμαστην ὀργά- νωση καὶ λειτουργία τῆς "Ἑλληνικῆς Γλώσσας, ἀλλὰ καὶ ἐπισημαίνουν παράλ- ληλα τὸν ὄγκο τοῦ πανδαµάτορα χρόνου ποὺ μεσολάβησε ἀνάμεσα στὶς διάφο- ρες φάσεις τῆς ἐξελικτικῆς τους διαδικασίας’ καὶ παρέχουν συγχρόνως τὸ ἀντι- κειμενικὸ καὶ ἀναμφισβήτητο κριτήριο καὶ μέτρο σύγκρισης, γιὰ νὰ τονισθεῖ πολλαπλὰ καὶ αὐτόματα ἡ προτεραιότητα τοῦ Ἀθέξ-γω θείω θέω (Ξ τρέχω: πβ. θύω, θύνω, θυνέω, θείνω, θένω) ἔναντι τοῦ ἀρχ. ἰνδ. ἀμάναιξ(Ξ θέειν, ῥέειν), ---τὸ ὁποῖο, ὅπως θὰ δειχθεῖ στὴ συνέχεια, ἀποτελεῖ προφανῶς δάνειο σχηματισμὸ ἐκ τοῦ πρωτοελληνικοῦ καὶ πρωτότυπου ρήματος "εὐθεύ-γω' πβ. "εὐθ-εὺς εὐθὺς (εν. "εὐθ-εύ-ος εὐθέος). δ 10. ᾿Ιχνηλατώντας λοιπὸν καὶ ἐξιχνιάζοντας τὴν ἁπώτατη καταγωγὴ τῶν εὐθὺς Ἐ εὐθεύγω θέω, ἀναγόμαστε ὑποχρεωτικὰ σ᾽ ἕναν ἀρχέγονο καὶ πρωτοσύνθετο σχηματισμό, ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατόπιν προέκυψε κανονικὰ καὶ μὲ νομοτελειακὴν ἀναγκαιότητα μιὰ ὁλόκληρη σειρὰ παράγωγων λέξεων, ποὺ συνθέτουν ἁρμονικό- τατα τὸ περιεχόµενο μιᾶς πληρέστατης καὶ γόνιµης ἔτυμολογικῆς κλίμακας. Τὸ ἀρχικὸ αὐτὸ πρωτότυπο εἶναι τὸ ἐπίθετο ἴσος (αἰολ. ἴσσος᾽, ἐπικ.-ὁμηρ. ἴσος) (Ξ ἴσος, ὅμοιος / δίκαιος, λογικὸς / ὁμαλός, ἐπίπεδος) καὶ ἀποτελεῖ πιθα- νῶς σύνθετο σχηματισμὸ ἀπὸ τά: “Εἰς ἴς, γεν. "Εισ-ν-ὸς ἰνός, ἡ (Ξ ἰσχύς, δύναμη; πβ. «ἰναία" δύναμις» 'Ἡσύχ.) καὶ "τΓό-(σ)Εος- "σσάξος σάξος σάος (μὲ συναί- ρεση σῶς, καὶ ἀναλογικὰ σῶος) καὶ "σσόξος σόος (Ξ σῶος, ἀκέραιος ἀβλαβής, ὑγιής) πβ. "τΕό-(σ)εὺς "ττα-εὺς «ταῦς' μέγας, πολὺς» ᾿ Ησύχ., --- σὲ ἄμεσο συ- σχετισμὸ μὲ τά: "ἐπ-ίσσοος ἔπισσος (πβ. ἔπισσαι, αἶ, ἰων. Ξ «ἐπιγενόμεναι τοῖς προγόνοις»' ᾿ κατ. Μιλ. 363, ἔκδ. Ε. ]Δοοῦγν) καὶ “μετά-σσοος μέτασσος (πβ. μέ- τασσαι Ξ μέσης ἡλικίας Ὅμηρ. ι 221: «χωρὶς μὲν πρόγονοι, χωρὶς δὲ μέτασ- Ἐ Τὸ α΄ μέρος τοῦ μελετήματος αὐτοῦ τοῦ γυμνασιάρχη κ. Γιάννη Μωραλίδη εἶχε δημοσιευθῆ στὸ τεῦχος 78 τοῦ «Δαυλοῦ».