ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ3 (τῆς ᾿Ακαδηµίας ᾿Αθηνῶν) Ἢ «ἀδιαφορία τοῦ ἀπολύτου» Ἢ ἀνωτέρω ἔκφρασις ἀνήκει εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ γερμανοῦ φι- λοσόφου ΦΕΠΕΙΙΙΠρ (1775-5854) καὶ δηλοῖ τὴν ἔννοιαν τῆς ταυτιζούσης φιλοσοφίας (ἰαεπιᾶϊ!ς ρ/Ηἠοςορίε), κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἔννοια τῆς διαρ- χίας (αμαίσπιας) ἑνοῦται εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ «ἀπολύτου» (405ο[μίι), τὸ ὁποῖον ἑνοῖ εἰς ἑαυτὸ τὰς ἀντιθέσεις «φύσις» καὶ «πνεῦμα» καὶ ἐμφανίζει δι᾽ ἑαυτὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἑνισμοῦ «πιοΠίδη]5), εἰς τὴν ὁποίαν τοῦτο, ἤ- τοι τὸ «ἀπόλυτον», ἐκφράζει τὰς δύο διαφόρους ὄψεις τῆς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐννοίας, ὡς ἀνωτέρω ἔχομεν μνημονεύσει. ᾿ς Ἢ τοιαύτη λεγομένη «ἀδιαφορία» (ἱπαι[Πετεπιία) καθίσταται ὡς τοιαύτη, διότι αἱ δύο ἀντιμαχόμεναι ἀντιθέσεις νοητοῦ καὶ αἰσθητοῦ παύουν νὰ ἰσχύουν, ἀφοῦ ὑποκείμενον καὶ ἀντικείμενον αἰσθητὸν καὶ νοητὸν εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα’ ἑπομένως εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς «πανθεῖ- σμοῦ», ὅστις ἑνοῖ τὰς δύο διαφόρους ἐννοίας καὶ δὲν ἐπιτρέπει οἱανδή- ποτε ἀνάπτυξιν τῆς μιᾶς ἐπὶ τῆς ἄλλης" ἐὰν π.χ. τὰ ἀνωτέρω θέλωμεν τοποθετήσει ἐπὶ γνωσιολογικοῦ πεδίου, τότε θὰ εὑρισκώμεθα πρὸ ἑνὸς σκεπτικισμοῦ, ὅστις, ὡς γνωστὸν, δὲν ἐπιδιώκει οὐδεμίαν γνῶσιν, ὅσον ἀφορᾶ τὴν σχέσιν τοῦ ὑποκειμένου πρός τὸ ἀντικείμενον. ἐν ἀντιθέσει πρὸς μίαν τοιαύτην «ἀδιαφορίαν» γεννᾶται ἡ ἔννοια τοῦ «φανατισμοῦ» ([2ηδι{1|5Π1ι15)}, κατὰ τὴν ὁποίαν μετὰ μανίας, οὕτως εἰπεῖν, ἀναπτύσσεται ἡ κίνησις τοῦ ὑποκειμένου πρὸς οἱανδήποτε φορὰν ἀντικειμένου, ὡς ἀ- κριβῶς ὁ δογματισμὸς (αορπια(ίςπ]ας) ἐπὶ γνωσιολογικῆς βάσεως, ὅστις θεωρεῖ ὅτι δύναται νὰ κατακτήσῃ ὁλοσχερῶς τὸ οἱονδήποτε ἀντικείμε- νον’ τέλος ἡ μεσάζουσα ἔννοια, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ «ἀδιαφορίας» καὶ «φανατισμοῦ», ἡ, οὕτως καλουμένη «ἀνοχὴ» (ἰοἰεταποε) ἐπιδιώκει τὴν μέ- σὴν, τρόπόν τινα, κατάστασιν, ὡς ἀκριβῶς ἡ ἔννοια τῆς σχετικότητος (τείαε[νίσπιις), ἥτις προσπαθεῖ νὰ συμβιβάση τὰς δύο ἄκρως ἀντιθέτους θεωρίας, τὴν τοῦ δογματισμοῦ καὶ τὴν τοῦ σκεπτικισμοῦ (εοξρί[οίσπιι1ς). Θὰ ἠδύνατο νὰ προσθέσῃ τις, ὅτι ἡ, τρόπον τινά, ἀκινησία, ἡ ἐκ- φραζομένη διὰ τῆς «ἀδιαφορίας τοῦ ἀπολύτου», ἡ ἔχουσα ἑνιστικὸν χα- ρακτῆρα, δύναται νὰ ἀποκτήση διαρχικὸν τοιοῦτον καὶ κίνησιν συγχρό- νως διὰ τῆς λεγομένης ἐνοράσεως ([πίι{ο), κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ νοητι- κῆς ἐποπτείας ([πίε][εοίμεί]ε Απεδοβαμμηρ) τὸ ὑποκείμενον θὰ ἔλθῃ ἀμέ- σως πρὸς τὸ ἀπόλυτον ἄνευ μεσολαβήσεως συλλογιστικῶν στοιχείων καὶ οὕτω τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς ταὐτιζούσης φιλοσοφίας διὰ τῆς ἐνορά- σεὼς ἀπόλλυνται. ἘΠ "Οκ. ᾽Αν. Ν. Ζοῦμπος εἶναι καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας στὸ Πανεπιστήµιο Πατρῶν καὶ πρώην πρύτανις τοῦ ἴδιου Πανεπιστηµίου. Πρόσφατα ἐξελέγη ἀντεπιστέλλον μέλος τῆς ᾿ Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν.