ΟΟΙΙΝ ΚΕΝΕΕΚΕΝ/ Ἢ πρώιμη γλωσσικὴ διασπορὰ στὴν Εὐρώπη [Μέρος Β΄" Τὸ ζήτημα τῆς χρονολογήσεως Χωρὶς ἀμφιβολία ἡ ἐποχὴ τῆς διασπορᾶς τῶν ἀγροτῶν. τῶν ὁμιλούντων τὴν πρώιμη ἰνδο-εὐρωπαϊκὴ γλῶσσα εἶναι πολὺ παλαιοτέρα., συμφώνως πρὸς τὴν θεωρία µας, ἀπὸ αὐ- τὴν τὴν ὁποίαν προτείνουν οἱ περισσότεροι εἰδήμονες. Εἶναι ἀκατανόητο τὸ πῶς οἱ πε- ρισσότεροι γλωσσολόγοι κατάφεραν νὰ προτείνουν ὡς ἐποχὴ διασπορᾶς τῆς ἰνδο-εύρω- παϊκῆς τὴν τρίτη χιλιετία π.Χ. ἢ λίγο ἀργότερα (παρ᾽ ὅτι ἢ χρονολόγησή τους ἔχει µετα- τεθῆ κατὰ μερικοὺς αἰῶνες πρὸς τὰ πίσω ὑπὸ τὸ φῶς τῶν νέων στοιχείων. τὰ ὁποῖα παρέ- χει ἡ μέθοδος τοῦ ραδιενεργοῦ ἄνθρακος). Εἶναι εὐκολώτερο νὰ περιγράψουμε πῶς οἱ ἓν- θουσιώδης ὁπαδοὶ τῆς γλωσσοχρονολογήσεως ἔφθασαν σὲ µία σχετικὰ νέα ἐποχή. Ἢ ἀνάλυση τῆς σχετικῆς φιλολογίας δείχνει ὅτι ἡ ἐποχὴ τοῦ 2.500 π.Χ.. ποὺ συχνὰ ὁρίζεται γιὰ τὴν διασπορά. στηρίζεται σὲ «κυκλικἡ λογική». Οἱ ἀρχαιολόγοι συχνὰ τὸ ᾱ- ναφέρουν αὐτὸ ὡς στηριζόµενο σὲ γλωσσολογικἡ ἀπόδειξη. καὶ πράγματι ἀναφέρονται σὲ γλωσσολόγους, οἱ ὁποῖοι δίδουν αὐτὴν τὴν ἐντύπωση. Τὸ γλωσσολογικὀὸ ἐπιχείρημα φαί- νεται διττό. Κατὰ πρῶτον ἡ ἀπουσία κοινῶν λέξεων γιὰ τὸν σίδηρο καὶ τὸν ὀρείχαλκο µε- ταζὺ τῶν περισσοτέρων ἴνδο-εὑρωπαϊκῶν γλωσσῶν θεωρεῖται ὡς ἔνδειξη, ὅτι αὐτὲς δὲν ᾱ- νῆκαν στὸ πρωτο-λεξικὸ καὶ συνεπῶς δὲν ἦσαν γνωστὲς στὴν ἀρχικὴ κοιτίδα. Καὶ ὑπο- δεικνύουν τὸ λατινικὸν 465. τὸ γερμανικὸν 44 καὶ τὸ σανσκριτικὸν ὠγῶς κ.τ.λ.. τὰ ὁποῖα σημαίνουν κατὰ περίπτωσιν τὸν χαλκὸ ἢ τὸν ὀρείχαλκο ἢ τὸ μετάλλευμα ἢ τὸ μέταλλο. ὡς ὕνδειδη ὅτι κάποιο εἶδος μεταλλουργίας ἧτο ἤδη ὑπὸ ἀνάπτυξιν στὴν ἀρχικὴ κοιτίδα πρὶν ἀπὸ τὴν διασπορά. Κατὰ συνέπειαν. καταλήγουν. ἡ διασπορὰ ἔλαβε χώραν πρὸς τὸ τέλος τῆς νεολιθικῆς περιόδου ἢ κατὰ τὴν ἀρχὴ τῆς χαλκῆς περιόδου. Αὐτὸ παραβλέπει τὸ γεγονός. ὅτι ἀκόμη καὶ ὁ νεολιθικὸς πληθυσμὸς τῆς Ευρώπης θὰ πρέπει νὰ ἦταν ἔξοι- κοιωµένος. σὺ πολλὲς περιοχές. μὲ τὸν ἐντόπιο χαλκὸ καὶ σὲ ἄλλες μὲ τὸν χαλκὸ καὶ τὰ ἄλλα μεταλλεύματα. τὰ ὁποῖα συχνὰ εἶχαν ζωηρόχρωμη ἢ µεταλλικὴ ὀμφάνιση. ᾿Η ὕπαρ- όη λέξεως γιὰ τὸ μετάλλευμα ἢ τὸν χαλκὸ δὲν ἀποτελεῖ ἀπόδειξη ὑπάρξεως µεταλλουρ- γίας χαλκοῦ. ᾿Ιἷἶν πάση περιπτώσει τώρα δίαθέτουµε ἐνδείξεις ὑπάρξεως πολὺ ἁπλῆς µε- ταλλουργίας χαλκοῦ σὲ πολὺ πρώιµους νεολιθικοὺς οἰκισμοὺς τῆς ᾿ Ελλάδος καὶ τῆς ᾿ΕΥ- γὺς Ανατολῆς, Συνεπῶς αὐτὸ τὸ ὑπιχείρημα δὲν ἀντιστρατεύεται τὴν ὑπόθεση μιᾶς πα- λαιοτέρας νεολιθικῆς ἐποχῆς γιὰ τὴ διασπορά, ΄Η κυκλικότης γίνεται προφανέστερη μὲ τὸ δεύτερο ἐπιχείρημα. Αὐτὸ δέχεται τὸ ὑπο- τιθέµενο εὕρημα τῆς γλωσσο-παλαιοντολογίας. τὸ ὁποῖο ὁδηγεῖ σὲ µία κοιτίδα στὴ νότια Ρωσία ἢ στὴν κεντρικἠ Εὐρώπῃ. καθὼς καὶ τὸ 2500 π.Χ. ὡς ἐποχὴ τῆς διασπορᾶς. ΄Η χρονολογία αὐτὴ δὲν βασίζεται σὲ κανένα καθαρὸ γλωσσολογικὸ ἐπιχείρημα᾽ δὲν εἶναι κάν γλωσσολογικὸ ἐπιχείρημα ἘΣ [είναι συμπέρασμα βασιζόμενο στὴν ὁμοφωνία. Εν τού- ἘΞ Τὸ α μέρος τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ ἀπὸ τὸ πρόσφατο βιβλίο τοῦ καθηγητοῦ τῆς Αρχαιολογίας στὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Καϊμπριτζ κ. 6ο Κοπίον ΑγομησοΙοον ΠΩ {ωΠσιμαου δημοσιεύθηκε στὸ προηγούμενο δ4 τεῦχος τοῦ «Δ». Ἐπ᾿ Τὴν θεωρία αὐτὴ ἀσπάζονται καὶ διδάσκουν “Ἕλληνες καθηγητὲς τῆς Γλωσσολογίας (σημ. «Δ»).