ΚΟΒΕΕΚΤ ΝΕΙΟΗΤΑΕ «Ὑποκειμενικὴ πραγµατικότης»... Μία ἀπὸ τὶς λίγες μόνιμες ἐπιφυλάξεις µου σχετικὰ μὲ τὴν πραγματικότητα εἶναι, ὅτι δὲν μπορεῖς νὰ εἶσαι βέβαιος ὅτι αὐτὴ βρίσκεται πράγματι κάπου. Μπορεῖ νὰ βλέ- πεις τὸ δένδρο ἔξω ἀπὸ τὸ παράθυρό σου καὶ νὰ αἰσθάνεσαι βέβαιος ὅτι ἐκτείνεται σὲ τρεῖς διαστάσεις, ἀλλὰ δὲν μπορεῖς νὰ ἰσχυριστεῖς μὲ ἀπόλυτη βεβαιότητα ὅτι ἔ- τσι εἶναι. Τὸ µόνο ποὺ μπορεῖς νὰ εἰπεῖς εἶναι, ὅτι σωμάτια φωτὸς ποὺ ἐπικάθηνται στὴν ἐπιφάνεια τῶν ματιῶν σου σχηματί- ζουν δύο δισδιάστατα σχέδια, τὰ ὁποῖα δί- νουν μαζὶ τὴν εἰκόνα ἑνὸς δένδρου. Καὶ τὸ ἴδιο συμβαίνει μὲ τὴν ἀφή, τὴ γεύση, τὴν ᾱ- κοή, τὴν ὄσφρηση: ἡ µόνη πληροφορία σχετικὰ μὲ τὴν τρισδιάστατη πραγµατικό- τητα, στὴν ὁποία ἔχουμε ἄμεση πρόσβαση, εἶναι µία σειρὰ ἀπὸ δισδιαστάτους χάρτες ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας διαφόρων ὀργάνων. Χάρτες ἐπάνω στὸ δέρµα µας, χάρτες ἔπά- νω στὸ αἰσθητήριο τῆς γεύσεως, χάρτες μέ- σα στὰ αὐτιά µας, χάρτες στὴν μύτη µας. Μεταξὺ τῶν ἀποδείξεων, ὅτι αὐτοὶ οἱ χάρτες πράγματι ἀναπαριστοῦν τὴν πραγ- µατικότητα, εἶναι ἡ ἐκτεταμένη συμφωνία μεταξύ των. ᾿Αν προχωρήσεις ἀπρόσεκτα πρὸς κάτι, ποὺ οἱ χάρτες στοὺς βολβοὺς τῶν ὀφθαλμῶν σου ἐπιμένουν ὅτι εἶναι τοῖ- χος ἀπὸ τοῦβλα, ὁ χάρτης στὴν ἄκρη τῆς μύτης σου σύντομα θὰ ἐνισχύσει αὐτὴ τὴν πληροφορία. Αν φᾶς κάτι ποὺ φαίνεται σὰν ὠμὸ αὐγό, χάρτες µέσα στὴν μύτη σου, στὸ γευστικὸ ὄργανό σου, στὸ λάρυγγά σου θὰ ἐπιβεβαιώσουν αὐτὴν τὴν ἐκτίμη- ση. Ἔτσι, ἂν ἡ φυσικὴ πραγµατικότης δὲν ὑπάρχει πράγματι ἐκεῖ, θὰ πρέπει νὰ ὑποθέ- σουµε ὅτι κάποιος προσπαθεῖ ἐπίμονα νὰ δημιουργήσει τὴν ἐντύπωση, ὅτι καταιγίζει τὶς αἰσθήσεις μας μὲ πολύπλοκα συντονι- σμένες πληροφορίες ἐπὶ συνεχοῦς βάσεως. Ἐν τούτοις, ἂν θέλουμε νὰ εἴμεθα ἀπό- λυτοι, δὲν μποροῦμε νὰ ἀποκλείσουμε τὴν πιθανότητα ὅτι ἔτσι εἶναι - - ὅτι τὰ πάντα (περιλαμβανομένου καὶ τοῦ σώματός μας, ὅ- πὼς τὸ βλέπουμε) εἶναι μία τέλεια σχεδια- σμένη καὶ ἐκτελεσμένη πλάνη καὶ ὅτι ὅλοι δὲν εἵμαστε παρὰ ἐγκέφαλοι (ἢ κάποιο ἄλ- λο σκεπτόμενο ὄργανο) καθήμενοι σὲ θέ- ση, ποὺ νὰ παρέχει εὐκολία ἐλέγχου µέσω μιᾶς ἄκρως πολύπλοκης τεχνολογίας παι- γνιδιῶν «βίντεο». Θὰ ἐπιθυμοῦσα νὰ καυχηθῶ γιὰ τὴν πα- ρατήρηση αὐτή, ἀλλὰ ὁ Καρτέσιος εἶπε πρὶν ἀπὸ τρισήµισυ αἰῶνες κάτι ποὺ µοιά- ζει σημαντικὰ μὲ αὐτήν. 'Ο Καρτέσιος, ἕ- νας ἐκ φύσεως ἀμφισβητίας, προσπαθοῦσε νὰ ἀποφασίσει, ἂν μποροῦμε νὰ γνωρίζου- µε κάτι μὲ ἀπόλυτη βεβαιότητα. Στὸ κάτω- κάτω τὸ µόνο ποὺ ἤξερε, ἦταν ὅτι ἡ ζωή του ἦταν πράγματι ἕνα ὄνειρο ποὺ τοῦ ἐστά- λη ἀπὸ κάποιον µεγάλο ἀπατεῶνα. ᾿Ἑνῶ συλλογιζόταν ἐπάνω στὴν ἄποψη αὐτή, τοῦ ἦλθε µία ἰδέα: ἂν ἡ πραγµατικότης τοῦ φαίνεται συζητήσιµη, τότε θὰ πρέπει νὰ ὑ- πάρχει καὶ κάποιος ἄλλος στὸν ὁποῖο ἡ πραγµατικότης φαίνεται συζητήσιµη. Ἐν ὀλίγοις: σκέπτομαι, ἄρα ὑπάρχω, “οορίίο, ΕΓΡΟ 5}Π1|᾿". Ὃ Καρτέσιος φαίνεται ὅτι βρῆκε τὸ ἀ- παύγασμα αὐτῆς τῆς ἔρευνας --- αὐτὴ τὴν ἀ- τράνταχτη ἐπιβεβαίωση τῆς ὑπάρξεώς του --- πολὺ ἱκανοποιητική. Προσωπικὰ βρί- σκω τὴν ὅλη γραμμὴ τῆς σκέψεώς του δια- σκεδαστική, ἀλλὰ γιὰ διαφορετικοὺς λό- γους. "Οχι γιατὶ τώρα συνειδητοποιῶ ὅτι ὑ- πάρχω (ὑποπτευόμουν ἐντόνως, ὅτι ἔτσι εἷ- ναι, πολὺ πρὶν ἀσχοληθῶ μὲ τὴν ἐργασία τοῦ Καρτεσίου), ἀλλὰ γιατὶ σκέπτομαι, ὅτι, ἂν ὑπάρχει ἕνας μεγάλος ἀπατεῶνας, τότε πιθανῶς ὑπάρχει καὶ ἕνας μεγάλος «πίνα- ἘΠ ἪὋ κ, Κοῦετι Νντίρῃι εἶναι ἀρχισυντάκτης τοῦ ἐπιστημονικοῦ περιοδικοῦ “Ἴδε δοίεπος᾽", ὀργάνου τῆς Διεθνοῦς ᾿Ακαδημίας ᾿Επιστημῶν τῆς Νέας ᾿Υόρκης. Τὸ πρῶτο του βιβλίο, μία σειρὰ δοκιμίων καὶ συντόμων βιογραφιῶν ἐπιστημόνων, θὰ δημοσιευθεῖ αὐτὸ τὸν μῆνα στὴ Νέα 'Ὑὁρκη.