δν ΑΙΣΙΜΑ ΚΑΙ ΑΔΗΡΙΤΑ Τὸ σύνδρομο τοῦ λεξιθριάμβου Ὃ Ζήνων ὁ Κιτιεὺς (Διογένης Λαέρτιος: «Βίοι φιλοσόφων» Ζ,2,259) καθώρισε ὡς ἀρετὴν τοῦ λόγου τὴν σαφήνεια. Αὐτὴ εἶναι λεκτικὸ ὕφος, διὰ τοῦ ὁποίου παρουσιάζονται οἱ σκέψεις κατὰ τρόπο κατανοητό: «σαφήνεια δέ ἐστι λέξις γνωρίμως παριστᾶσα τὸ νοούμενον». Γιὰ τὸ ἴδιο θέμα, τὴν σαφήνεια δηλαδή, ἔγραψαν πολλοὶ ἀρχαιοέλληνες φιλόσοφοι καὶ ρήτορες. ̓Ενδεικτικῶς ἀναφέρομε τὸν ̓Αριστοτέλη («Ποιητικὴ» κεφ. 21, «Ρητορικὴ τέχνη» κεφ.2), ὁ ὁποῖος μετὰ ἀπὸ βαθειὰ μελέτη συνεπέρανε, ὅτι ἂν ὁ λόγος δὲν ἐκφράζη σαφῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖο ἐπιζητεῖ, δὲν ἐπέτυχε τὸν σκοπό του: «ὁ λόγος ὡς ἐὰν μὴ δηλοῖ, οὐ ποιήσει τὸν ἑαυτὸν ἔργον» («Ρητ.», ἔνθ. ἀνωτ.). Ἢ σαφήνεια στὸν λόγο-- γραπτὸ ἢ προφορικὀ-- ἀποτελεῖ προὐπόθεσι, γιὰ νὰ καταλαβαίνη κανεὶς τὶ τοῦ λένε. 'Οπωσδήποτε ὅταν δὲν ὑπάρχη σαφήνεια, ὁ λόγος τότε δὲν ἀπηχεῖ ἔννοιες, δὲν μαθαίνομε κάτι. 'Η ἀπουσία τῆς σαφήνειας καθιστᾶ τὸν λόγο αὐτοσκοπό. 'Ο λόγος γιὰ τὸ λόγο. Στὴν περίπτωσι ποὺ ὁ λόογος δὲν ἐκφράδει πρᾶγμα, ἰδέα, δὲν ἔχει δηλαδὴ περιεχόμενο ἀλλὰ εἶναι μόνο λέξεις ἀκατανόητες, τότε ἔχομε τὸ «σύνδρομο τοῦ λεξιθριάμβου», ἀπό τὸ ὁποῖο -- ἐπιδημικῶς --- κινδυνεύουν πολλοὶ νεοέλληνες ἐπιστήμονες. Οἱ ἀμόρφωτοι συνήθως θαυμάζουν τοὺς πάσχοντες ἀπό «Λλεξιθριαμβισμόν». Συχνὰ ἀκοῦμε μετὰ ἀπὸ κάποια ὁμιλία νὰ σχολιάζουν, ὅτι ὁ ρήτωρ τὰ εἶπε ὦραῖα, δὲν καταλάβαμε τί εἶπε, πάντως τὰ εἶπε ὡραῖα. "Ας γίνωμε ὅμως συγκεκριμένοι μὲ ἕνα παράδειγμα. Πρὸ καιροῦ ὁ «διάσημος φιλόσοφος» Κορνήλιος Καστοριάδης ἀνεκηρύχθη ἐπίτιμος διδάκτωρ τῆς Παντείου Σχολῆς. 'Ο καθηγητὴς κ. Βέλτσος ὁμιλῶν γιὰ τὸ ἔργο τοῦ τιμηθέντος εἶπε: «Ἢ παρουσία σου εἶναι ἀδύνατη ἐδῶ ἀπὸ ἕναν συνεχῆ λόγο, ἀφοῦ ἡ “παρουσίαση τῆς ἀλήθειας ̓ ̓ - δηλαδὴ ἡ ἴδια ἡ φιλοσοφία --- δὲν μπορεῖ νὰ γίνει μὲ ἀπαγωγὲς κατὰ τὸν τρόπο τῶν ἐπιστημῶν καὶ βέβαια οὔτε μὲ τὶς ἀξιώσεις τῶν θεμελιωδῶν σχημάτων τῆς ταυτιστικῆς λογικῆς, ἀλλὰ μὲ ρήξεις καὶ ἀσυνέχειες ποὺ ἀποδεικνύουν ἰδέες πέρα ἀπὸ τὶς προθέσεις περισσότερο, παρὰ ἐμπρόθετες ἔννοιες...» (« ̓Ελ. Τύπος» 16-2-89). Τὰ λεγόμενα καὶ τὰ γραφόμενα τοῦ κ. Βέλτσου δὲν ἐπιδέχονται ἑρμηνεία, ἀφοῦ δὲν ἀντιλαμβανόμεθα τὸ περιεχόμενό τους. Αὐτὸ βέβαια δὲν μειώνει τὴν σοφία καὶ τὴν ἐπιστημονικὴ ἀξία τοῦ κ. Βέλτσου. ̓Αλλὰ θέτει πλέον τὸ αἴτημα: Οἱ πανεπιστημιακοὶ νὰ εἶναι σαφεῖς. ̓Ο λόγος τους νὰ ἔχη σαφήνεια, γιὰ νὰ εἶναι εὔληπτος. ̓Η διδασκαλία πρὸς φοιτητές, ποὺ σημαίνει μετάδοσι γνώσεων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῆ δίχως εὐκρίνεια λόγου. Ἢ ἀρχαιοελληνικὴ ρῆσις «σοφὸν τὸ σαφὲς» πρέπει νὰ τηρῆται προεχόντως