δν ΑΙΣΙΜΑ ΚΑΙ ΑΔΗΡΙΤΑ Τὸ σύνδρομο τοῦ λεξιθριάµβου Ὃ Ζήνων ὁ Κιτιεὺς (Διογένης Λαέρτιος: «Βίοι φιλοσόφων» Ζ,2,259) καθώρισε ὡς ἀρετὴν τοῦ λόγου τὴν σαφήνεια. Αὐτὴ εἶναι λεκτικὸ ὕφος, διὰ τοῦ ὁποίου πα- ρουσιάζονται οἱ σκέψεις κατὰ τρόπο κατανοητό: «σαφήνεια δέ ἐστι λέξις γνωρί- µως παριστᾶσα τὸ νοούμενον». Γιὰ τὸ ἴδιο θέµα, τὴν σαφήνεια δηλαδή, ἔγραψαν πολλοὶ ἀρχαιοέλληνες φιλόσοφοι καὶ ρήτορες. ᾿Ενδεικτικῶς ἀναφέρομε τὸν ᾿Αριστοτέλη («Ποιητικὴ» κεφ. 21, «Ρητορικὴ τέχνη» κεφ.2), ὁ ὁποῖος μετὰ ἀπὸ βαθειὰ µελέτη συνεπέρανε, ὅτι ἂν ὁ λόγος δὲν ἐκφράζη σαφῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖο ἐπιζητεῖ, δὲν ἐπέτυχε τὸν σκοπό του: «ὁ λόγος ὡς ἐὰν μὴ δηλοῖ, οὐ ποιήσει τὸν ἑ- αυτὸν ἔργον» («Ρητ.», ἔνθ. ἀνωτ.). Ἢ σαφήνεια στὸν λόγο-- γραπτὸ ἢ προφορικὀ-- ἀποτελεῖ προὐπόθεσι, γιὰ νὰ καταλαβαίνη κανεὶς τὶ τοῦ λένε. 'Οπωσδήποτε ὅταν δὲν ὑπάρχη σαφήνεια, ὁ λό- γος τότε δὲν ἀπηχεῖ ἔννοιες, δὲν µαθαίνοµε κάτι. 'Η ἀπουσία τῆς σαφήνειας καθιστᾶ τὸν λόγο αὐτοσκοπό. 'Ο λόγος γιὰ τὸ λό- γο. Στὴν περίπτωσι ποὺ ὁ λόογος δὲν ἐκφράδει πρᾶγμα, ἰδέα, δὲν ἔχει δηλαδὴ περιεχόµενο ἀλλὰ εἶναι μόνο λέξεις ἀκατανόητες, τότε ἔχομε τὸ «σύνδρομο τοῦ λεξιθριάµβου», ἀπό τὸ ὁποῖο -- ἐπιδημικῶς --- κινδυνεύουν πολλοὶ νεοέλληνες ἐ- πιστήµονες. Οἱ ἀμόρφωτοι συνήθως θαυμάζουν τοὺς πάσχοντες ἀπό «Λλεξιθριαμβισμόν». Συχνὰ ἀκοῦμε μετὰ ἀπὸ κάποια ὁμιλία νὰ σχολιάζουν, ὅτι ὁ ρήτωρ τὰ εἶπε ὦ- ραῖα, δὲν καταλάβαµε τί εἶπε, πάντως τὰ εἶπε ὡραῖα. "Ας γίνωµε ὅμως συγκεκριμένοι μὲ ἕνα παράδειγµα. Πρὸ καιροῦ ὁ «διάσημος φιλόσοφος» Κορνήλιος Καστοριάδης ἀνεκηρύχθη ἐ- πίτιµος διδάκτωρ τῆς Παντείου Σχολῆς. 'Ο καθηγητὴς κ. Βέλτσος ὁμιλῶν γιὰ τὸ ἔργο τοῦ τιμηθέντος εἶπε: «Ἢ παρουσία σου εἶναι ἀδύνατη ἐδῶ ἀπὸ ἕναν συνεχῆ λόγο, ἀφοῦ ἡ “παρουσίαση τῆς ἀλήθειας᾽᾽ - δηλαδὴ ἡ ἴδια ἡ φιλοσοφία --- δὲν μπορεῖ νὰ γίνει μὲ ἀπαγωγὲς κατὰ τὸν τρόπο τῶν ἐπιστημῶν καὶ βέβαια οὔτε μὲ τὶς ἀξιώσεις τῶν θεμελιωδῶν σχημάτων τῆς ταυτιστικῆς λογικῆς, ἀλλὰ μὲ ρήξεις καὶ ἀσυνέχειες ποὺ ἀποδει- κνύουν ἰδέες πέρα ἀπὸ τὶς προθέσεις περισσότερο, παρὰ ἐμπρόθετες ἔννοιες...» («᾽Ελ. Τύπος» 16-2-89). Τὰ λεγόμενα καὶ τὰ γραφόμενα τοῦ κ. Βέλτσου δὲν ἐπιδέχονται ἑρμηνεία, ἀ- φοῦ δὲν ἀντιλαμβανόμεθα τὸ περιεχόμενό τους. Αὐτὸ βέβαια δὲν μειώνει τὴν σο- φία καὶ τὴν ἐπιστημονικὴ ἀξία τοῦ κ. Βέλτσου. ᾿Αλλὰ θέτει πλέον τὸ αἴτημα: Οἱ πανεπιστημιακοὶ νὰ εἶναι σαφεῖς. ᾽Ο λόγος τους νὰ ἔχη σαφήνεια, γιὰ νὰ εἶναι εὔληπτος. ᾿Η διδασκαλία πρὸς φοιτητές, ποὺ σημαίνει μετάδοσι γνώσεων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῆ δίχως εὐκρίνεια λόγου. Ἢ ἀρχαιοελληνικὴ ρῆσις «σοφὸν τὸ σαφὲς» πρέπει νὰ τηρῆται προεχόντως