“ΞΞΞ ΚΞ ΕΠΙΛΟΓΗ ἘΠΙΣΤΟΛΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ. ᾿Απορίες γιὰ τὴν γλωσσικὴ ἔρευνα Κύριε διευθυντά, Παρακολουθῶ ἀπὸ καιρὸ στὸ περιοδικό σας τὴν θαυμάσια δουλειὰ τοῦ κ. Τσατσό- µοιρου σχετικὰ μὲ τὴν δηµιουργία τῆς “Ἑλληνικῆς γλώσσας καὶ πιστεύω ὅτι τοῦ ἀξίζουν πολλὰ καὶ θερμὰ συγχαρητήρια γιὰ τὸ πάθος του γιὰ τὴν ἔρευνα, τὴν µεθο- δικότητα καὶ τὴν ὀξυδέρκειά του, ὅπως καὶ σ᾽ ἐσᾶς, γιατὶ τὴν ἐνστερνισθήκατε ἀλλὰ καὶ γιατὶ εἴχατε τὸ θάρρος νὰ τὴν προβά- λετε. Εἶναι τόσο ἁπλῆ καὶ γι αὐτὸ τόσο συγκλονιστικἁ µεγάλη ὅπως ὅλες οἱ µεγά- λες ἰδέες καὶ ἀνακαλύψεις. Τόσο µεγάλη, ποὺ νὰ φοβοῦνται νὰ τὴν πλησιάσουν ἀκό- µη καὶ οἱ «εἰδικοὺ καὶ τόσο ἁπλῆ, ποὺ νὰ μποροῦν νὰ τὴν καταλάβουν καὶ ἀνειδίκευ- τοι. Μοιάζει σὰν κάποια στιγμὴ νὰ κατόρ- θωσε νὰ ἀναπαραγάγει, νοητικά, τὶς συνθῆ- κες ὑπὸ τὶς ὁποῖες ζοῦσε ὁ ἄνθρωπος τότε ποὺ ἔκανε τὶς πρῶτες προσπάθειες νὰ ἔπι- κοινωνήσει μὲ τοὺς ὁμοίους του, ὥστε νὰ ὁ- δηγηθεῖ στὸ νὰ ἀναπαραστήσει πιστὰ τὶς προσπάθειες αὐτὲς μὲ τὴν µίµηση τῶν ἤ- χων τοῦ περιβάλλοντός του καὶ πῶς ἐξελί- χθηκαν κατόπιν συνθετικά, γιὰ νὰ κάνει τὴν ἀρχὴ τῆς δημιουργίας τῶν λέξεων μὲ βάση τὴν ἀρχὴ τῆς ἥσσονος προσπαθείας, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία, ἀντὶ νὰ παραθέτει τὸ σύνολο τῶν ἐννοιῶν ποὺ προσδιόριζαν µία συνθετώτερη τέτοια, χρησιμοποιοῦσε µόνο τὰ ἀρχικά τους. Τὴν τάση αὐτή, ἢ κάτι ἀνάλογο, µπο- ροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι τὴν βλέπουμε καὶ σή- µερα. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, ἐδῶ, νὰ διαφωνή- σω μερικὰ μὲ τὴν ἀρνητικὴ ἄποψη ποὺ διατυπώθηκε στὸ τεῦχος 79, ὅπου σὰν παρά- δειγµα χρησιμοποιήθηκε τὸ Κ.Θ.Β.Ε. Σὰν κύριο ἐπιχείρημα προβλήθηκε τὸ ὅτι δὲν παράγεται γραμματικὸς τύπος ἀπὸ τὶς ᾱ- ντίστοιχες σημερινὲς συντομογραφίες, ὅ- πως καὶ τὸ ὅτι οἱ ἀρχαῖες λέξεις συντιθέ- µενες ἀπὸ τὰ ἀρκτικὰ ὁρισμένων ἐννοιῶν ἔ- διναν, δι᾽ αὐτῶν, τὸν ὁρισμὸ τῆς ἐννοίας τὴν ὁποία ὀνόμαζαν. Δὲν τολμῶ νὰ ἰσχυρι- σθῶ ὅτι εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἴδιο, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὑπάρχουν πολλὲς ὁμοιότητες ποὺ ξεκι- νοῦν ἀπὸ τὴν ἴδια ἀρχή, σ᾽ ἐμᾶς τοὺς “Ἐλ- ληνες τοὐλάχιστον. Λέμε π.χ. «πάω στὸ Ἴ- κα» (1.Κ.Α.) ἀντὶ νὰ λέμε στὸ Ἵδρυμα Κοι- νωνικῶν ᾿ Ασφαλίσεων. Η ἀρχὴ τῆς ἔξοι- κονοµήσεως χρόνου καὶ ἐνεργείας εἶναι ἡ Ἱ- δια. Δὲν λέμε οὔτε «πάω στὸ ᾿Ιῶτα Κάπα ”Αλφα» ὅπως λέει ὁ ᾽Αμερικανὸς ὅτι κατά- γεται ἀπὸ τὶς «Γιού Ἔς Αἴη» (0.5.Α.). Δέ- µε ὅτι «ἡ τάδε ὁμάδα κέρδισε τὸ Κύπελλο τῆς Ἔπο» (Ε.Π.Ο.) καὶ δὲν λέμε τῆς "Εψι- λον Πῖ ”"Ομικρον, ὅπως λέει πάλι ὁ ᾿Αμε- ρικανὸς «Ἔν Μπὶ Αἴη»(Ν.Β.Α.). Αὐτὲς οἱ συντομογραφίες ἢ, ἄν θέλετε, ἀρκτικογρα- φίες, ἔχουν ἐνσωματωθεῖ στὴν γλῶσσα µας σὰν οὐσιαστικά, τοὺς δώσαμε γένος καὶ τὶς χρησιμοποιοῦμε σὰν ρίζες γιὰ τὴν παρα- γωγὴ ἄλλων ὀνομάτων. Λέμε π.χ. ὅτι «με- ταξὺ τῶν ἀντιμαχομένων παρεμβλήθηκαν οἱ ᾿Οηέδες» καὶ ἐννοοῦμε «οἱ ἄνδρες τοῦ ΟΗΕ). ᾿Αναφέρομαι περισσότερο στὶς λαϊκὲς ἐκφράσεις, ποὺ εἶναι, νομίζω, πλη- σιέστερα πρὸς τὴν κοινὴ λαϊκὴ ψυχὴ τῶν προγόνων µας ἀπ᾽ ὅσο ἡ σύγχρονη γραμ- µατεία δε τὴν διατήρηση τῶν ἐθίμων, τῶν παραμυθιῶν καὶ τῶν ἄλλων λαογραφικῶν ἐκδηλώσεων). Στὰ χωριὰ ποὺ ἐκτελοῦσε ἔργα ἡ Μ.Ο.Μ.Α. οἱ ἄνθρωποι τοῦ λαοῦ ὁ- νόµαζαν τοὺς ἄνδρες της «Μόμηδες». ᾿Απὸ τὴν ἴδια ἀρχὴ βγαίνουν καὶ τὰ «Κνῖτες» ἢ «᾿Οννεδῖτες» κλπ. Ἢ «συμβατικότητα», ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ποὺ κηρύσσουν ὁρισμένοι γλωσ- σολόγοι, ἴσως βολεύει γιὰ νὰ ἐξηγηθεῖ ὁ διαφορετικὸς λεκτικὸς προσδιορισμὸς τῶν ἴδιων ἐννοιῶν ἤ πραγμάτων ἀπὸ γλῶσσα σὲ γλῶσσα. Δὲν μπορεῖ ὅμως νὰ ἐξηγήσει, πῶς γινόταν δεκτὴ µία συμβατικὴ ὀνομα- σία ἀπὸ ἕνα πλῆθος ἀνθρώπων, ἀπὸ ἕνα λαό, καὶ πῶς ὁ ἴδιος «συµβατικός», ἄρα αὐ- θαίΐρετος ὁρισμὸς βρίσκεται στὴν ρίζα τῶν