Π.Δ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Τὸ φάσμα τῶν σημασιῶν τοῦ «Ὁ» Φθάσαμε στὸ τέλος τῆς ἀποκωδικοποιήσεως τῶν γραμμάτων-συμβόλων τοῦ ἑλληνικοῦ ἀλφαβήτου. Μὲ τὸ «Ώ» (ω μέγα), ποὺ ὡς σύμβολο ἀντικατέστησε τὸ Ο μακρὸν ἢ τὰ δύο Ο, κλείνω τὸ σπουδαιότερο μέρος τῆς ἔρευνας, Οἱ δημοσιεύσεις µου στὸ «Δαυλό», ποὺ ἄρχισαν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1984, ὁλοκληρώνονται κατὰ τὸ µε- γαλύτερό τους µέρος. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ καὶ μετὰ τὴν ἀνάλυσι τοῦ φάσματος τῶν σημασιῶν τοῦ «Ώ», θὰ ἀναφέρω συνοπτικῶς τὸ γενικὸ συμπέρασμα ἐπι τῆς γλώσσας µας. ᾿Επαναλαμβάνω, ὅτι ἤδη ἑτοιμάζεται ἡ ἔκδοσι ὅλης τῆς ἔρευνας ὑπὸ µία νέα μορφὴ καὶ σὲ ἑνότητα πλέον, τὴν ὁποία οὔτε ἡ φύση τοῦ ἄρθρου οὔ- τε ὁ περιωρισµένος ἀναγκαστικὰ χῶρος τοῦ περιοδικοῦ ἐπέτρεψαν νὰ δοθῆ. Ὃ σχηματισμὸς τοῦ συμβόλου (γράμματος) «Ὡ», τὸ ὁποῖο δὲν ὑπῆρχε στὸ πανάρχαιο ἑλληνικὸ ἀλφάβητο καὶ δὲν τὸ συναντοῦμε στὶς ἀρχαιότατες ἕλληνι- κὲς ἐπιγραφὲς (ὅπου διὰ τοῦ ἰδίου συμβόλου «Ο» ἐδίδετο καὶ τό «Ο» βραχὺ καὶ τὸ «Ο» μακρόν), θὰ μᾶς ἀπασχολήση ἐδῶ. ᾿Η ἀναζήτησι τοῦ αἰτίου ὑπὸ τοῦ Πλά- τωνος ἐν μέρει µόνο μᾶς διαφωτίζει. Στὸν διάλογο «Φαῖδρος» π.χ. θεωρεῖ ὁ φιλό- σοφος ὅτι οἱ νεώτεροι διὰ τοῦ «Ώ») θέλησαν νὰ προσδώσουν ἐπικάλυμμα µεγαλο- πρεπείας ἢ ἔμφασι στὶς λέξεις ἐκεῖνες τὶς ὁποῖες ἐθεώρουν ὡς σημαντικὲς [κῶ σεμνύνοντες οἱ νέοι καλοῦσιν»]. Στὸν διάλογο «Θεαίτητος» (205 ο καὶ ἐφεξῆς) μεταξὺ τῶν σπουδαίων ἀναλύσεων τῆς σημασίας «ὅλον-μέρος» κ.λπ. τονίζεται ὅ- τι «καὶ τὸ σύνθετο εἶναι κάποια μορφὴ νέα καὶ ἀδιαίρετη» /«μία τις ἰδέα ἀμέρι- στος συλλαβὴ ἂν εἴη»]. Κατὰ τὴν ἀνάλυσι τοῦ γράμματος «Ο» μακρὸν ἢ βραχὺ τόνισα τὴν σημασία του ὡς κατ᾽ ἐξοχὴν συμβόλου τοῦ χώρου στὸν ὁποῖο ἵστα- ται τι ἤ τὸν ὁποῖο καταλαμβάνει κάποιο πρᾶγμα. Τόνισα δὲ ἀκόμη ὅτι καὶ ὡς εἰ- καστικὸ σύμβολο (κύκλος) συμπίπτει μὲ τὸ «στρογγύλευμα» ποὺ κάνουμε στὸ στόμα μας, προκειμένου νὰ τὸ προφέρουμε. Τέλος ὅτι τὸ «Ο» ὡς φωνῆεν ἐξεφέ- ρετο κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους καὶ ὡς «ΟΥ», ὅπως φαίνεται ἐκ πολλῶν Αἰολι- κῶν τύπων, π.χ. βολὰ ἀντὶ βουλή, βόλομαι ἀντὶ βούλομαι, ὀρανὸς ἀντὶ οὐρανὸς κ.λπ. Ἵοπως ἔγραψα («Δαυλός», τεῦχος 76/ 1988), στὰ ἠχητικὰ καὶ ὀπτικὰ ἐρεθί- σµατα ἀνήκουν καὶ ἐκεῖνα ποὺ ὀφείλονται στὸν ὑποστασιακὸ ἀνθρώπινο χῶρο. Ὃ ἄνθρωπος διὰ φωνῆς, ἡ ὁποία δὲν ἀπαιτεῖ τριβή, πίεση ἥ διακοπὴ τῆς ἀνά- σας σὲ κάποιο σημεῖο τοῦ φωνητικοῦ διαδρόμου, ὅπως καὶ διὰ κινήσεων τῶν με- λῶν ἢ μέλους τοῦ σώματός του (ἐκφραστικῶν), δηλώνει ἔκπληξι, θαυμασμό, ὀρ- γή, χαρά, λύπη, ἁρπακτικότητα, ἔρωτα κ.ᾱἄ. Αὐτὲς --- ἔλεγα --- οἱ ἀνθρώπινες ἐκ- δηλώσεις (φωνὲς καὶ κινήσεις) εἶναι περίπου «κοινὰ σήματα» τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀναγνωρίζονται σχεδὸν ὅμοια ἀπ᾽ ὅλους (γέλιο-κλάμα-ὀργή), διότι καὶ πάλι ὑ- πάρχει ἕνας φυσικὸς δεσμὸς ἀνάμεσα στὸ σημαινόμενο καὶ τὸ σημαῖνον, ὁ ὁ- ποῖος καὶ δημιούργησε τὴν «κοινὴ ἀκουστικὴ» καὶ «ὀπτικὴ ἀντίληψι». Τέλος ἡ καθ᾽ οἱονδήποτε τρόπο ἀπόλυτη ἐλευθερία ἐκδηλώσεως τῶν ἀνθρωπίνων ὑπο- στασιακῶν καταστάσεων ἐπιτρέπει, ὅπως βλέπουμε, τὴν ἐναλλαγὴ (μεταβολή)