ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΙΟΣ3Ξ Ἢ ἑτερονομία καὶ τὸ «ἐλευθέρως βούλεσθαι» 'Ο Καπί προσδίδει εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ὕπαρξιν τὴν ἔννοιαν τοῦ «νοουμένου» προφανῶς, διότι ὁ ἄνθρωπος ρυθμίζει ὁ ἴδιος τὴν βούλησιν αὐτοῦ" ὄντως ὁ Καπί ἐξετάζων καὶ ἐρευνῶν τὸ πρόβλημα τῆς ἐλευθέρας αὐτοῦ βουλήσεως τάσσεται ὑπὲρ τῆς θεωρίας τῆς καλουμένης «αὐταρχίας» (ἰπαείεγπι[Πίςπιι»), κατὰ τὴν ὁὃποίαν ἡ βούλησις τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἐλευθέρα καὶ ἀνεξάρτητος παντὸς ἄλλου παράγοντος' ὁ ἄνθρωπος δηλ. καθίσταται αὐτεξούσιος καὶ ἑπομένως ὑπόλογος τῶν πράξεων αὐτοῦ, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν «ἑτεραρχίαν» (αειεγπιπίςσπι5), κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ βούλησις τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι ἐλευθέρα, ἀλλὰ ρυθμίζεται ὑπὸ ἄλλων παραγόντων καὶ ἑπομένως τὸ πᾶν γίνεται κατὰ τὸν νόμον τῆς ̓ Ανάγκης. ̓Αλλ ̓ ὁ ἄνθρωπος διὰ τῆς «αὐταρχίας) καθίσταται ὃν «αὐτόνομον» προσδιορίζον τὴν βούλησιν αὐτοῦ ἐλευθέρως καὶ βασίζον ταύτην οὐχὶ ἐπὶ πιέσεων καὶ ἐπὶ ἐξαναγκασμῶν τρίτων (ἑτεραρχία), ἀλλ ̓ ἀντιθέτως ἐπὶ τῆς ξαυτοῦ ἠθικῆς φύσεως. ̓Αλλὰ τόσον ἡ ἔννοια τῆς «αὐταρχίας» ὅσον καὶ ἡ τῆς «αὐτονομίας» δέον νὰ ἀποτελέσουν αἰτήματα τοῦ πρακτικοῦ λόγου, διότι ἡ πίστις εἰς τὴν ὕπαρξιν τοιούτων αἰτημάτων μεγάλως ἐνισχύει τὴν ἔννοιαν τῆς ἠθικῆς. “Οτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐλεύθερος, τοὐτέστιν αὐτόνομος καὶ μετέχει, ὡς εἰκός, τῆς ἐννοίας τῆς αὐταρχίας εἶναι πασιφανές, πλὴν ὅμως ὁ ἄνθρωπος ζῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ὑπόκειται εἰς παντὸς εἴδους δεσμεύσεις, καθιστάμενος οὕτω δέσμιος τῆς ἐννοίας τῆς ἕτερονομίας, κατὰ τὴν ὁποίαν οὗτος περικλείεται ὑπὸ ποικίλων παραγόντων καὶ διατελεῖ ἐξαρτώμενος ἐξ αὐτῶν’ ἔπειτα ἡ νομοθεσία τῆς κοινωνίας ἢ ἄλλως καλουμένη πολιτικὴ ἑτερονομία ̓ ἐν συνεχείᾳ δὲ ἡ ἐκκλησία διὰ τῆς θρησκείας ἐπιβάλλει τὴν θρησκευτικὴν ἑτερονομίαν' καὶ συνεπῶς πάντα ταῦτα προδιαγράφουν τὴν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἀπαίτησιν, ὅπως οὗτοι τελοῦν ἐν ἐξαρτήσει ἐκ τῶν κανόνων θρησκείας καὶ πολιτείας: ὄντως τόσον ἡ πολιτεία ὅσον καὶ ἡ ἐκκλησία, ὡς πολιτικὴ καὶ θρησκευτικὴ αὐθεντία, ἐπιβάλλουν ἀμετακλήτως τὴν τήρησιν τῶν κανόνων ἀνεξαρτήτως, ἐὰν οὗτοι προσιδιάζουν πρὸς τὴν φύσιν τῆς ἡμετέρας βουλήσεως. ̓Εκ τῶν ἀνωτέρω ἕπεται ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐν τῇ κοινωνίᾳ μετέχων δὲν δύναται νὰ εἶναι αὐτόνομος, διότι δεσμεύεται ὑπὸ τοῦ νόμου τῆς ἀνάγκης ̓ ἡ ἔννοια τῆς ἀνάγκης ἀναγκάζει τοῦτον διὰ σειρᾶς νόμων νὰ ὑποτάσσηται καὶ νὰ ὑποτάσσῃ εἰς τὴν καθολικὴν βούλησιν τὴν ἀτομικήν του τοιαύτην, ὅπως προδιαγράφει ἡ ἔννοια τῆς «συνθήκης» διὰ τὴν δημιουργίαν κοινωνικῆς ζωῆς ὄντως ἡ ὑποταγὴ τῆς ἀτομικῆς βουλήσεως εἰς τὴν καθολικὴν βούλησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνυπάρχει ὁ νόμος, καὶ τὴν πρώτην γένεσιν εὐνομουμένης πολιτείας" ὄντως τὸ πρόβλημα τῆς ἐλευθερίας τῆς βουλήσεως παραμένει ἐσαεὶ ἄλυτον κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ Επ]/-Βοεγπιοπά Ὀιμροίς (1818-1896) καὶ ἀμφιλεγόμενον, διότι ναὶ μὲν ἐκ τῶν νόμων ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐξαρτώμενος, ἀλλὰ καὶ ἄνευ ὅρων θὰ κατεδυναστεύετο ἀφ ̓ ξαυτοῦ ̓ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς εἶναι δυνατὸν ὁ ἄνθρωπος ἐλεύθερος νὰ “ρυθμίζη τὴν ἀτομικὴν αὐτοῦ βούλησιν ἐπὶ τῆς ξαυτοῦ ἀγαθῆς φύσεως. ̓Ερωτᾶται ὅμως, ἐὰν εἰς τὸ σύνολον τῶν ἀνθρώπων θὰ ἐνυπάρχουν αἱ ἀγαθαὶ φύσεις, ἵνα ἀποτελέσουν ἐν καιρῷ τὴν Κοινωνίαν τῶν « ̓ Αγγέλων», ὅπως θὰ ἔγραφον οἱ συγγραφεῖς τῆς «Οὐτοπίας»' ἔπειτα ἐν μέσῳ ἡμῶν προβάλλει καὶ ἡ πρόρρησις τοῦ Πλάτωνος, ὅτι ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ ἀποβῇ «τὸ ἀγριώτερον τῶν ζώων ἐξ ὅσων φύει ἡ γῆ», ὅταν συνθῆκαί τινες τὸ ἐπιτρέψουν. ἘΠ ῸΟ κ, ̓Αναστάσιος Ν, Ζοῦμπος εἶναι καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν, πρώην πρύτανις τοῦ ἴδιου Πανεπιστημίου καὶ ἀνεπιστέλλον μέλος τῆς ̓Ακαδημίας ̓Αθηνῶν.